جزیره آموزگاران- آموزش علوم
آموزش علوم در میوه‌فروشی محله

حذف تصاویر و رنگ‌ها  | تاریخ ارسال: 1385/9/8 |  نویسنده: دونا وولفينگ | مترجم: آقاي حسن سالاری | 

    امروزه در بیشتر بازارهای میوه و تره‌بار، انار ساوه کنار امبه‌ی پاکستان، تامپسون شهسوار نزدیک آناناس مالزی و کلم بروکسل کنار کرفس دیده می‌شود. موز کنار پرتغال، گریپ فروت کنار لیمو شیرین، کلم پیچ کنار کاهو، سیب نزدیک گلابی و ازگیل کنار لیموی شیراز جای دارد. نارنگی بندری کنار نارنگی ژاپنی، تربچه کنار پیاز، بادنجان کنار گوجه فرنگی، سیب زمینی نزدیک هویج، آلو کنار خرمالو، هلو کنار زردآلو دیده می‌شود. خربزه مشهدی کنار انگور تاکستان، خیار کنار گل کلم، شلغم نزدیک لوبیا سبز، پسته تازه کنار انجیر، خرمای زاهدی کنار خرمای دشتستان و هندوانه نزدیک طالبی چیده شده است.

  شاید زمانی ‌ که شما به سن دانش‌آموزان خود بودید، چنین گوناگونی و فراوانی میوه را در میوه‌فروشی محله‌ی خود مشاهده نمی‌کردید. اما با پیشرفت‌هایی که در زمینه‌ی ترابری و نگهداری میوه و تره‌بار رخ داده است، در هر فصلی با گوناگونی چشمگیری در میوه و تره‌بار رو به رو هستیم. اکنون نوبت شماست که از این فرصت برای تقویت برنامه‌ی آموزش علوم بهره بگیرید. شما با بازدید از یک بازار میوه و تره‌بار می‌توانید دانش‌آموزان خود را از یک برنامه‌‌ی آموزش تلفیقی بهره‌مند سازید. شاید تجربه‌ی من از بازدید گروهی از یک بازار میوه و تره‌بار در این راه به شما کمک کند.

 شرایط اردو را فراهم سازید

  پیش از آن که دانش‌آموزان را به بازار میوه و تره‌بار ببرید:

  1) از والدین آنان اجازه بگیرید. از والدین بخواهید در صورتی که زمان کافی دارند، شما را در این اردو همراهی کنند، به ‌ویژه اگر شغل آنان به نحوی به بازار میوه و تره بار ارتباط داشته باشد.

  2) با مدیر بازار و فروشندگان غرفه‌ها درباره‌‌ی هدف خود از این بازید و پرسش‌هایی که دانش‌آموزان ممکن است از آنان بپرسند، گفت و گو کنید و هماهنگی‌های لازم را انجام دهید. از آنان بپرسید آیا محصولی دارند که باعث حساسیت در برخی افراد می‌شود.

  3) اگر دانش‌آموز معلول در کلاس خود دارید، صندلی یا امکانات رفاهی دیگر را برای او پیش‌بینی کنید. با دانش‌آموزان درباره‌ی هدف‌های این بازدید و نکته‌های که در بازار باید رعایت کنند، از جمله پرهیز از خوردن میوه‌های نشسته، سخن بگویید.

    همه چیز را فهرست کنید

  هنگامی که دانش‌آموزان به بازار محله رسیدند، همگی برای گردآوری اطلاعات آماده بودند. آنان به صورت گروهی کار می‌کردند و با کمک تابلوها و نوشته‌هایی که در همه جای بازار دیده می‌شد، نام میوه‌ها و سبزی‌ها را نوشتند. برخی از آنان تصویر برخی از میوه‌ها و سبزی‌هایی را که برایشان ناشناخته بود، نقاشی کردند. اغلب دانش آموزان از مدیر فروشگاه خواستند نام میوه‌ها و سبزی‌های ناشناخته را به آنان بگوید و از چگونگی مصرف آن‌ها می‌پرسیدند.

  هنگامی که به کلاس بازگشتیم از دانش‌آموزان خواستم فهرست کاملی از آن چه در بازار محله دیده بودند، تهیه کنند. هم‌چنین، از آنان خواستم نام میوه‌ها یا سبزی‌هایی را به فهرست بیفزایند که در خانه‌ی آنان مصرف می‌شوند اما در بازار محله ندیدند. بارهنگ و فلفل دلمه‌ای از جمله‌ی آن‌ها بود.

  طبقه‌‌‌بندی کنید تا پرسشگری آغاز شود

  وقتی فهرست کامل میوه‌ها وسبزی‌ها آماده شد، دانش‌آموزان را به گروه‌هایی تقسیم کردم و از هر گروه خواستم میوه‌ها وسبزی‌های فهرست را آن گونه که مناسب می‌دانند طبقه‌بندی کنند. پیش از این که گروه‌ها کار خود را آغاز کنند، درباره‌ی چند روش طبقه‌بندی گفت و گو کردیم: بر پایه‌ی رنگ، شکل، اندازه، بو یا این که هر محصول چه بخشی از یک گیاه است. هر گروه شیوه‌ای را برگزید و چزهای فهرست شده را بر پایه‌ی آن طبقه‌بندی کرد. بیشتر گروه‌ها چیزهای فهرست شده را بر پایه‌ی این که سبزی یا میوه هستند یا بر پایه‌ی این که چه بخشی از گیاه هستند ، طبقه‌بندی کردند.

  هنگامی که دانش‌آموزان با هم تعامل پیدا کردند و از نتیجه‌ی کار یکدیگر با خبر شدند، پرسش‌ها یکی پس از دیگری بروز پیدا کرد. آنان نتیجه‌ی کار خود را به صورت پوستر و توضیح‌دادن در اختیار کلاس گذاشتند. دانش‌آموزان تصویر چیزهایی را که در یک طبقه جای داده بودند، کشیده بودند و توضیح می‌دادند که هر کدام را به چه دلیل در یک طبقه جای داده‌اند. این توضیح دادن‌ها حالت رسمی نداشت و فقط برای فراهم کردن شرایط پرسشگری در نظر گرفته شده بودند.

  پس از این که هر گروه نتیجه‌ی کار خود را به کلاس معرفی کرد، پرسش‌های زیر مطرح شد:

 •  این محصول چگونه پرورش می یابد؟

 •  هنگامی که در حال رشد است، چه شکلی است؟

 •  چه بخشی از گیاه است؟ میوه است یا سبزی؟

 •  تفاوت میوه با سبزی و آجیل چیست؟

 •  آجیل‌ها میوه هستند یا سبزی؟

 •  آیا این را باید بپزیم یا خام مصرف کنیم؟ یا به هر دو صورت؟

 •  این محصول چه مزه‌ای دارد؟

 •  چرا چند نوع سیب، پرتغال، پیاز یا هلو داریم؟ چه چیز آن‌ها با هم تفاوت دارد؟

 •  سویا چیست؟

 •  پوف فیل چیست؟

  میوه، سبزی یا چیزی دیگر؟

  دانش‌آموزان در جریان طبقه‌بندی چیزهایی که فهرست شده بود، با پرسش مهمی رو به رو شدند:"چه چیزی میوه است و چگونه می‌توانیم بفهمیم که نوعی سبزی نیست؟" آنان بر پایه‌ی شناختی که به عنوان مصرف‌کننده از میوه‌ها و سبزی‌ها داشتند، تعریف خودشان را از میوه و سبزی مطرح کردند. در بیشتر موارد، میوه را چیزی می‌دانستند که "شیرین" است و می‌توان آن را به عنوان میان‌وعده یا به صورت دسر(پس از غذا) مصرف کرد. سبزی از نظر آنان چیزی بود که "هنگام نهار یا شام" مصرف می‌شود و به طور معمول شیرین نیست. یگ گروه نیز معتقد بود سبزی چیزی است که سبز یا زرد است و زیاد دلچسب نیست!

  از آنان خواستم به کتابخانه بروند و ببینند دانشمندان چه چیزی را میوه و چه چیزی را سبزی می‌دانند. آنان نه تنها به تعریف علمی میوه و سبزی دست پیدا کردند. بلکه پی بردند که دانشمندان میوه‌ها را به چند دسته اصلی طبقه‌بندی می‌کنند: فندقه‌ها، سته‌ها،شفت‌ها، سیبی‌ها. هم‌چنین، دریافتند که قارچ‌ها بر خلاف آن چه تصور می‌کردند، نه میوه و نه سبزی‌اند. بنابراین، گروه سومی به نام قارچ‌ها به طبقه‌بندی آنان افزوده شد.

  دانش آموزان با در نظر داشتن تعریف علمی میوه، سبزی و قارچ، که در کتاب‌های مرجع پیدا کردند، فهرست خود را بازنگری کردند. آنان دریافتند که طبقه‌بندی بر پایه‌ی ویژگی‌های چیزهایی که می‌خواهیم طبقه‌بندی شوند، انجام می‌شود نه بر پایه‌ی آن چه که ما ترجیح می‌دهیم. به علاوه آنان دریافتند که واژه‌ها را به صورت علمی‌تری به کار ببرند. تعریف آنان از میوه علمی‌تر شد. دیگر میوه چیزی نبود که به عنوان میان‌وعده خورده می‌شود یا درون شیرینی پای وجود دارد، بلکه میوه را بخش زایشی(تولید مثلی) گیاه می‌دانستند که دانه‌ها درون آن وجود دارند. آنان دریافتند که برخلاف تصورشان، خیار، بادنجان و گوجه فرنگی نیز میوه هستند.

  وقتی دانش‌آموزان درک بهتری از میوه، سبزی و قارچ پیدا کردند، به طبقه‌بندی خود بازگشتند و کوشیدند چیزهای فهرست شده را به شیوه‌ای طبقه‌بندی کنند که با دانش تازه‌شان هم‌خوانی داشته باشد. هنگامی که دانش‌آموزان به آماده‌سازی طبقه‌بندی جدیدشان پرداختند ، نه تنها دریافتند قارچ‌ها از دسته‌ی میوه‌ها یا سبزی ها نیستند، بلکه دریافتند چیزهای دیگری نیز وجود دارند که مانند قارچ‌ها از این دو دسته نیستند: سویا. پرسش دیگر آنان این بود که:" این چیزها از کجا می ‌ آیند؟"

  از کجا می‌آیند

  هنگامی که دانش ‌ آموزان مطالعه‌ی علمی و طبقه‌بندی را به پایان رساندند، مطالعه‌ی گروهی ما به مطالعه‌ی اجتماعی کشیده شد . البته، هنوز هم دو مطالعه‌ی علمی را پی می‌گرفتیم. دانش‌آموزان از نقشه و کره‌ی جغرافیایی بهره گرفتند تا استان یا کشوری را که میوه‌ها و سبزی‌ها از آن جا می‌آیند، مشخص کنند. البته، دانش‌آموزان به این بسنده نکردند که آن‌ها از کجا می‌آیند، بلکه می‌خواستند بدانند چگونه پرورش داده می‌شوند، چگونه به شهر یا کشورشان آورده می‌شوند و در آشپزخانه چگونه از آن‌ها بهره می‌گیرند. از این رو، کتاب‌های مرجع، کارکنان بازار میوه و تره‌بار، خانواده، هم‌کلاسی‌ها، کتاب‌های آشپزی و اینترنت به نقشه و کره‌ی جغرافیایی پیوستند تا دانش‌آموزان اطلاعات مورد نیاز را به دست آورند.

  همه‌‌ی پرسش‌ها و همه‌ی پژوهش‌ها نتوانستند به پرسش مهمی پاسخ دهند:"هندوانه که تابستان پرورش می‌یابد، در میانه‌ی زمستان در میوه‌فروشی محله‌ی ما چه کار می‌کند؟" این پرسش هم مانند پرسش‌های دیگر، پرسش‌های دیگری به ارمغان آورد:

•  میوه‌فروشان چه میوه‌هایی را اندوخته می‌کنند؟ آن‌ها را کجا انبار می‌کنند؟ چه هنگام این کار را آغاز می‌کنند؟ چرا برخی میوه‌ها و سبزی‌ها را اندوخته می‌کنند؟

•  آیا برخی مردم میوه‌هایی را از میوه‌های دیگر بیشتر مصرف می‌کنند؟ آیا برخی میوه‌ها و سبزی‌ها در برخی منطقه‌های شهر بیشتر یافت می‌شوند؟

 •  آیا انواع میوه‌ها و سبزی‌هایی که در یک میوه‌فروشی یافت می‌شود با نوع مردمانی که در آن منطقه زندگی می‌کنند ارتباط دارد؟

 •  آیا میوه یا سبزی جدیدی به شهر یا کشور وارد شده است؟

 •  چه میوه‌هایی تا چند سال پیش در کشور وجود نداشتند، اما امروزه پرورش داده می‌شوند؟

 •  چه میوه‌هایی از کشور ما به کشورهای دیگر فرستاده می‌شوند؟ به چه کشورهایی؟

  پاسخ بسیاری از این پرسش‌ها را با مصاحبه می‌توان پیدا کرد. مادر بزرگ‌ها و پدر بزرگ‌ها که زمان درازی در یک منطقه زندگی کرده‌اند، تاریخ زنده‌ی آن منطقه هستند. کارکنان بازار میوه و تره‌بار می‌توانند تا اندازه‌ی زیادی به دانش‌آموزان شما کمک کنند. آری، میوه‌ها و سبزی‌ها پلی هستند که مطالعه‌ی علمی را به مطالعه‌ی اجتماعی پیوند می‌زنند. کلاس علوم خود را با آن‌ها خوش‌مزه کنید.

  منبع: Science & Children, January 2005, p.26-29  

نشانی مطلب در وبگاه جزیره آموزگاران:
http://jazirehdanesh.com/find.php?item=20.445.665.fa
برگشت به اصل مطلب