جزیره دانش- دانش آموزان
مغز و هزاران سلول عصبی : مغز و اعتیاد

حذف تصاویر و رنگ‌ها

وقتی نرونی به مدت طولانی تحت تاثیر پیامی قرار می گیرد به تدریج از شدت پاسخش به محرک کاسته می‌شود. برای مثال، وقتی ساعت مچی به دستتان می‌بندید، به زودی به آن عادت می‌کنید و فراموش می‌کنید که ساعت را به مچ خود بسته‌اید.

وقتی پیام‌رسان‌های عصبی برای مدت طولانی در سیناپس ی باقی می‌مانند، نرون با کاهش ساخت گیرنده‌های آن ها به این وضعیت پاسخ می‌دهد. این ساز و کار امکان میزان کردن گیرنده‌ها را با پیام‌رسان‌ها فراهم می‌سازد. این ساز و کار در شکل 1 به تصویر کشیده شده است. در این شکل دارویی باعث کاهش حذف پیام‌رسان عصبی از شکاف سیناپسی می‌شود. در نتیجه مقدار زیادی پیام‌رسان عصبی برای مدت زیادی در شکاف سیناپسی باقی می‌ماند. در پاسخ، نرون گیرنده کمتری تولید می‌کند و در نتیجه حساسیت آن کاهش می‌یابد.

این تغییر در تعداد گیرنده‌ها در وابستگی به یک ماده شیمیایی رخ می‌دهد. همین طور که مصرف دارو ادامه می‌یابد، مقدار بیشتری پیام‌رسان عصبی در شکاف سیناپسی باقی می‌ماند. اما وقتی مصرف دارو قطع می‌شود، پیام‌رسان‌های عصبی دوباره می‌توانند از شکاف سیناپسی برداشته شوند و در نتیجه سطح آنها کاهش می‌یابد. با این وجود، اکنون نرون گیرنده کمتری برای دریافت اطلاعات دارد. در غیاب دارو، نرون نمی‌تواند به طور عادی کار کند مگر این که پس از مدتی تعداد گیرنده‌ها به حالت اول خود باز گردد که البته این عمل زمان می‌طلبد. در برنامه های درمان دارویی مقدار مصرف دارو به تدریج کاهش داده می‌شود تا به تدریج تعداد گیرنده‌ها به اندازه عادی خود برگردد تا نشانه‌های ترک دارو همچون آشفتگی روحی، افسردگی و میل شدید به مصرف دارو کاهش یابد. بنابراین، اعتیاد تنها یک حالت روانی نیست که بایک تصمیم و اراده قوی بتوان بر آن غلبه کرد. اعتیاد نوعی وابستگی بدنی است که با تغییر تعداد گیرنده‌ها ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر، تصمیم و اراده شرط لازم برای ترک اعتیاد است اما شرط کافی نیست و مراقبت‌های پزشکی در این زمینه بسیار موثر خواهد بود.

پیام رسان های عصبی در حالت عادی به سرعت از فضای سیناپسی بازجذب می‌شوند.

AWT IMAGE

وقتی دارویی بازجذب پیام رسان های عصبی را متوقف می‌کند، افزایش بیش از اندازه پیام رسان های عصبی باعث تحریک بیش از اندازه گیرنده های موجود در سیناپس می‌شود.

AWT IMAGE

نرون با کاهش تعداد گیرنده های پروتئینی به این وضعیت پاسخ می‌دهد.

AWT IMAGE

وقتی دارو حذف می‌شود، مقدار اضافی پیام رسان به تدریج کاهش می یابد و در این حالت گیرنده های کمتری نیز برای دریافت پیام وجود دارند.

AWT IMAGE

به طور کلی داروهایی که به نحوی بر دستگاه عصبی اثر می‌گذارند راداروهای روان گردان می‌نامند. روان‌گردان‌ها به صورت‌های مختلف بر فعالیت سیناپس‌ها اثر می‌گذارند. برای مثال، نشئه‌آورها داروهای قدرتمندی هستند که از گیاه خشخاش ( Papaver Somniferum ) به دست می‌آیند. تریاک ، مورفین و هرویین از جمله نشئه‌آورهایی هستند که برای خلاصی از درد و القاء خواب می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند. نشئه‌آورها عمل پیام‌رسان‌هایی موسوم به انکفالین را تقلید می‌کنند. این مواد مسکن‌های طبیعی بدن هستند که با باز کردن مجرای پتاسیم در نرون‌های نخاع از انتقال پیام درد به مغز جلوگیری می‌کنند.

وقتی نشئه‌آورها به مدت طولانی مصرف شوند ، باعث کاهش تعداد گیرنده‌های انکفالین‌ها و در نرون‌های مربوطه می‌شوند. وقتی نشئه‌آور به بدن نرسد ، پیام‌های درد به خوبی سرکوب نمی‌شوند مگر پس از مدت زمان طولانی که دوباره تعداد گیرنده‌ها به حالت عادی خود بازگردد. نشئه‌آورها بر بخشی از مغز به نام دستگاه لیمبیک نیز اثر می‌گذارند و باعث ایجاد خوشی می‌شوند. کوکائین روان گردان اعتیادآور دیگری است که از گیاه کوکا ( Erythroxylon coca ) به دست می‌آید. کوکائین از باز جذب دوپامین (پیام‌رسان عصبی که باعث آرامش و لذت می‌شود) از شکاف سیناپسی جلوگیری می‌کند. به دام افتادن دوپامین در شکاف سیناپسی باعث تحریک مداوم نرون‌هایی می‌‌شود که حالت نشئگی ایجاد می‌کنند. از طرف دیگر، افزایش دوپامین در شکاف سیناپسی باعث کاهش گیرنده‌های دوپامین در سطح سلول‌های پس سیناپسی می‌شود. نرسیدن کوکائین به بدن باعث بازگشت دوپامین به سطح عادی خود می‌شود. اما چون تعداد گیرنده‌ها کاهش یافته شدت تحریک پذیری نرون پس سیناپسی کاهش می‌یابد. برای تحریک مناسب این نرون‌ها وجود کوکائین ضروری است. در صورت ترک کوکائین زیر نظر پزشک به تدریج مقدار گیرنده‌ها افزایش می‌یابد واعتیاد برطرف می‌شود.

یکی دیگر از روان‌گردان‌های پرمصرف الکل (اتانول) است. الکل با تغییر ساختمان غشای سلول باعث تغییر شکل گیرنده‌های پروتئینی می‌شود. گیرنده تغییر یافته ممکن است به تحریک حساس تر شود یا حساسیت آن کاهش یابد. این تغییر حساسیت اثرات عمیقی بر مغز می‌گذارد. الکل باعث مهار نرون‌هایی می‌شود که ناحیه‌ای از مغز را که مسوول احساس خوشی و لذت است سرکوب می‌کنند. مغز کسی که مقدار زیادی الکل نوشیده قادر به موقعیت سنجی فیزیکی و اجتماعی دقیق نیست. از این‌رو، اعمالی از او سر می‌زند که در حالت عادی ازنظر خود او نیز شایسته نیست. از عوارض مصرف بیش از اندازه الکل می‌توان به سوء تغذیه، آسیب به دستگاه گردش خون، التهاب پوشش معده و تخریب کبد اشاره کرد. به نظر شما چرا با وجود پی بردن به مضرات الکل، مصرف الکل در جوامع بشری روند صعودی دارد؟

اعتیاد

Addiction

روان‌گردان

Psycoactive

مورفین

Morphine

انکفالین

Enkephalin

نشئگی

Euphoria

نشئه آور

Narcotic

تریاک

Opium

هرویین

Heroin

دستگاه لیمبیک

Limbic system

بازگشت به مقاله اصلی

نشانی مطلب در وبگاه جزیره دانش:
http://jazirehdanesh.com/find.php?item=1.210.27.fa
برگشت به اصل مطلب