دانش‌نامه- بندهش
بندهش

حذف تصاویر و رنگ‌ها | تاریخ ارسال: ۱۳۸۵/۴/۲۷ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

بندهش(bondahesh) کتابی به زبان فارسی میانه و خط پهلوی است که یکی از مهم‌ترین متن‌های دینی و تاریخی زردشتی به شمار می‌آید. بندهش از دو واژه‌ی بن به معنی آغاز و خواستگاه و دهش به معنای آفرینش ساخته شده و روی هم به معنای آفرینش آغازین است. با این همه، آن‌چه در کتاب آمده تنها پیرامون آفرینش نیست، بلکه دانستنی‌های جغرافیایی، زمین‌شناسی، جانورشناسی، گیاه‌شناسی، مردم‌شناسی، گاهشماری، اخترشناسی و پیشگویی‌هایی پیرامون آینده‌ی جهان نیز در آن گنجانده شده است. 

چگونگی گردآوری

کتاب بندهش را موبدی زردشتی به نام فرنبغ‌دادگی یا دادویه در سده‌ی سوم هجری از روی نوشته‌های باستانی ایران گردآوری کرده است. فرنبغ خود در آغاز کتاب به بهره‌گرفتن از زند، تفسیر اوستا، اشاره کرده و در جای‌جای کتاب عبارت‌هایی مانند "آن گونه در دین گوید"، "چنین گوید به دین" یا "در دین گوید"، نوشته است که در همگی آن‌ها دین به معنای اوستا و زند است. بررسی کتاب هشتم دینکرد، یکی دیگر از کتاب‌های دینی و کهن ایرانیان، نشان می‌دهد که بسیاری از دانستنی‌های بندهش در دام‌دادنسک اوستایی، وندیداد، سپندنسک و چهردادنسک وجود داشته است. بنابراین، آن‌چه در بندهش آمده، ریشه در نوشته‌های بسیار کهن‌تر ایرانیان دارد.

متن‌ها و ترجمه‌ها

از بندهش دو گونه متن بلند و کوتاه به زبان پهلوی در دست است. متن بلند ایرانی خوانده می‌شود، زیرا هر سه دست‌نویس موجود از آن، در ایران نوشته شده است. یکی از آن متن‌ها را موبد خدابخش فرود آبادان نزدیک سال 1870 میلادی و دیگری را دستور تیرانداز به سال 1880 برای هیربد تهمورس دینشاه از یزد به هند بردند. نسخه‌ی سوم نیز، بی‌آن‌که سرنوشت آن را به درستی بدانیم، از هند سر درآورد. متن کوتاه را متن هندی می‌خوانند، زیرا در هندوستان از روی نسخه‌های بلند ایرانی نوشته شده است.

انکتیل دوپرون دست‌نویسی را از هند به فرانسه برد و ترجمه‌ای از آن را به زبان فرانسه در سال 1771 منتشر کرد. سپس ترجمه‌هایی از این کتاب به زبان آلمانی و انگلیسی منتشر شد. ترجمه‌ی روانی از بندهش به زبان فارسی امروزی بر پایه‌ی سه دست‌نویس ایرانی پس از کوشش 20 ساله‌ی شادروان مهرداد بهار انجام شده است.

.........(کامل نیست)

از آغاز تا فرجام

کتاب بندهش سه موضوع اصلی را در بر می‌گیرد: اورمزد و دشمنی اهریمن؛ آفرینش مادی از آغاز تا انجام؛ تاریخ و پیوند کیانیان و زیست‌گاه‌های آنان. هر کدام از این موضوع‌ها خود بخش‌هایی دارند و گاهی خود آن بخش‌ها نیز بخش‌های کوچک‌تری دارند. از این رو، پژوهشگرانی که روی این کتاب کار کرده‌اند، آن را به شیوه‌ی متفاوتی گفتاربندی کرده‌اند. برای نمونه، مهرداد بهار آن را در یک مقدمه‌ی کوتاه و 22 بخش تنظیم کرده است. اما چون بخش نهم(درباره‌ی نحوه‌ی آن آفرینش‌ها) خود زیربخش‌های کوچک‌تری دارد، برخی مانند انکلساریا، آن را  در 40 بخش تنظیم کرده‌اند. فهرست بخش‌های این کتاب بر پایه‌ی شیوه‌ی مهرداد بهار این گونه است:

بخش نخست: سرآغاز

بخش دوم: درباره‌ی آفرینش مادی

بخش سوم: درباره‌ی فراز آفریدن روشنان

بخش چهارم: درباره‌ی چگونگی و علت آفریدگان برای نبرد

بخش پنجم: تازش اهریمن بر آفرینش

بخش شم: درباره‌ی دشمنی دو مینو

بخش هفتم: درباره‌ی زیج گیهان که چگونه اتفاق افتاد

بخش هشتم: درباره‌ی نبرد کردن آفریدگان گیتی با مقابله‌ی اهریمن

بخش نهم: درباره‌ی نحوه‌ی آن آفرینش

درباره‌ی چونگی زمین‌ها/ درباره‌ی چگونگی کوه‌ها/ درباره‌ی چگونگی دریاها/ درباره‌ی چگونگی رودها/ درباره‌ی  رودهای نامور/ درباره‌ی چگونگی دریاچه‌ها/ / درباره‌ی چگونگی جانوران به پنج شکل/ درباره‌ی چگونگی مردمان/ درباره‌ی چگونگی زنان/ درباره‌ی چگونگی زایش هر سرده/ درباره‌ی چگونگی گیاهان/ درباره‌ی سروری مردمان و گوسفندان و هر چیزی/ درباره‌ی چگونگی آتش/ درباره‌ی چگونگی خواب/ درباره‌ی چگونگی بانگ‌ها/ درباره‌ی چگونگی باد، ابر، باران/ درباره‌ی چگونگی خرفستران/ درباره‌ی چگونگی گرگ سردگان/ درباره‌ی چیز چیز که به چه گونه‌ای آفریده شده است

بخش دهم: درباره‌ی سال دینی

بخش یازدهم: درباره‌ی بزرگ کرداری ایزدان مینوی

.........(کامل نیست)

دانش در بندهش

.........(کامل نیست)


منبع:

1. فرنبغ‌دادگی. بندهش. ترجمه‌ی مهرداد بهار. انتشارات توس، چاپ دوم 1380

2. ماهیارنوابی، یحیی. بندهش(از مجموعه مقاله‌های دانشنامه‌ی جهان اسلام، به کوشش حداد عادل)، انتشارات بنیاد دایره‌المعارف اسلامی، 1377

3. بندهش(از مقاله‌های فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان، به کوشش توران میرهادی)، شرکت تهیه و نشر فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان، 1383


پیوند بیرونی

1. ترجمه‌ی انگلیسی بندهش

2. درباره‌ی مهرداد بهار


  حق هر گونه نشر کاغذی و الکترونیک این مقاله، برای جزیره‌ی دانش محفوظ است.

این مقاله هنوز در دست نگارش است

نشانی مطلب در وبگاه دانش‌نامه:
http://jazirehdanesh.com/find.php?item=19.489.617.fa
برگشت به اصل مطلب