جزیره دانش- از کارشناس بپرس
تاریخ به چه دوران‌هایی تقسیم می‌شود؟

حذف تصاویر و رنگ‌ها  | تاریخ ارسال: ۱۳۸۶/۱/۲۱ |  نویسنده: آقاي سیروس غفاریان | 

  پرسشگر: هاتفی از تهران

  تاریخ زندگانی انسان‌ها بر سیاره‌ی زمین از نظر میزان آگاهی ما به چگونگی زندگی آنان به دو دوره‌ی اصلی تقسیم می‌شود: دوران پیش از تاریخ و دوران تاریخی. دوران پیش از تاریخ به روزگارانی گفته می‌شود که انسان‌ها به نگارش روی نیاورده بودند و سند نوشتاری از خود بر جای نگذاشته‌اند. از راه بررسی ابزارهای سنگی یا فلزی، سفالینه‌ها و جمجمه‌ها و استخوان‌هایی که از زمان‌ها بسیار دور در غارها، زیر خاک یا زیر توده‌ی شن و برف مانده‌اند، هم چنین از کنده‌کاری‌ها و نقاشی‌های روی صخره‌ها و دیوار غارها، می‌توان تا اندازه‌ای به چگونگی زندگی آن مردمان پی برد. این دوران از زمان ساختن نخستین ابزار سنگی ساده به دست انسان در 5/2 میلیون سال پیش تا 4500 سال پیش از میلاد مسیح در نظر گرفته می‌شود.

  دوران پیش از تاریخ خود به دو دوره‌ی سنگ و فلز تقسیم می شود.

  دوره‌ی سنگ

  دوره‌ی سنگ سرآغاز ساختن ابزار و به کار بردن آن به دست انسان است که به سه عصر تقسیم می‌شود: عصر پارینه‌سنگی(Paleolithic)، عصر میان‌سنگی(Mesolithic) و عصر نوسنگی(Neolithic).

  عصر پارینه‌سنگی

  انسان‌ها در غارها زندگی می‌کردند و چون از کشاورزی آگاهی نداشتند، به شکار و گردآوری خوراک می‌پرداختند. آن‌ها سنگ‌های نوک تیز را به کار می‌بردند. نقاشی‌ها بر جای مانده بر دیوار غارها از یادگارهای مردمان این عصر است. این عصر تا 12 هزار سال پیش از میلاد ادامه یافت.

  عصر میان سنگی

  انسان‌ها با تراشیدن سنگ‌ها ابزارهای کارآمدتری ساختند و یادگرفتند که می‌توان استخوان‌های پهن و سنگ‌های تیز را به چوب‌دستی ببندند و ابزارهای کارآمدتری بسازند. مردان به شکار کردن جانوران بزرگ روی آوردند و زنان  به گردآوری خوراک می‌پرداختند. این عصر تا 10 هزار سال پیش از میلاد ادامه یافت.

  عصر نوسنگی

  انسان‌ها به کشاورزی پرداختند و آرام آرام به یکجانشینی روی آوردند. اهلی کردن جانوران و سفال سازی از نوآوری‌های انسان در این دوره است. سگ نخستین جانوری بود که اهلی شد و سپس گوسفند و بز در ایران اهلی شد. کاشت گندم در ایران، جو در میان رودان، برنج و ارزن در چین آغاز شد.

  دوره‌ی فلز

  از نزیک 5 هزار سال پیش انسان‌ها یادگرفتند که چگونه فلزها را به کار ببرند و دوره‌ی فلز آغاز شد. این دوره به سه عصر مس(Copper)، مفرغ(Bronze) و آهن(Iron) تقسیم می‌شود.

  عصر مس

  بهره‌گیری از مس نزدیک 5 هزار سال پیش از میلاد در ایران(تل ابلیس کرمان) و سپس مصر و بالکان آغاز شد. مردم میان‌رودان مس مورد نیاز خود را از ایران به دست می آوردند، زیرا در سرزمین آن‌ها نه تنها مس بلکه کانی‌های دیگر نیز کمیاب بود. یورش‌های بسیار آشوری‌ها به ایران نیز به همین دلیل بود. 

  عصر مفرغ

  در برخی معدن‌های مس رگه‌هایی از قلع و روی هم وجود دارد. بنابراین، هنگام ذوب سنگ‌های مس و قلع، آلیاژ مفرغ نیز به دست می‌آید. چنین رویدادی نزدیک 3 هزار سال پیش در ایران رخ داد و به میان‌رودان راه یافت، حال آن که عصر مفرغ در اروپا نزدیک 2 هزار سال پیش از میلاد آغاز شد.

  عصر آهن

  نزدیک 1500 سال پیش از میلاد گروهی از آریایی‌ها به نام هیتی‌ها و میتانی‌ها، که در ترکیه و شمال عراق فرمان‌روایی داشتند، به فناوری ذوب آهن دست یافتند. میتانی‌ها نزدیک 1200 سال پیش از میلاد مردم میان‌رودان را با این فناوری آشنا کردند. این عصر در چین از نزدیک 600 سال پیش از میلاد آغاز شد.

  توجه داشته باشید که این عصرها و دوران‌های تاریخی اندکی با هم همپوشانی دارند. برای مثال، درعصر مس اندکی مفرغ وجود داشت و برای ساختن چیزهای آرایشی به کار می‌رفت و از عصر آهن نیز ابزارهای مفرغی بسیاری یافت شده است که مفرغ‌های لرستان از آن جمله‌اند. هم چنین، در سده‌های پایانی عصر نوسنگی چکش‌کاری سنگ‌های مسی و ساختن ابزار و چیزهای آرایشی از آن‌ها آغاز شده بود.

  دوران تاریخی

  نزدیک 3500 سال پیش از میلاد، سومری‌ها، ایلامی‌ها و مصریان نوشتن به خط تصویری ابتدایی را آغاز کردند. سپس نزدیک 3 هزار سال پیش از میلاد(در عصر مفرغ) سومری‌ها خط میخی را پدید آوردند. ایلامی‌ها 200 سال پس از این از خط میخی سومری تقلید کردند. مصریان خط تصویری پیشرفته را پدید آوردند و با جوهر بر پاپیروس می‌نوشتند. در 1100 سال پیش از میلاد، فینیقی‌ها خط الفبایی کارآمدتری به وجود آوردند که الفبای امروزی غربی‌ها از آن گرفته شده است. ایرانیان در کنار به کار بردن خط میخی به نگارش با خط آرامی نیز پرداختند و خط‌های ایرانی اوستایی و پهلوی و نیز الفبای موسوم به عربی که اکنون ما آن را به کار می بریم، نیز در واقع از همان خط آرامی ریشه گرفته است.

  بنابراین، پیش از تاریخ در سرزمین‌های گوناگون در یک زمان پایان نمی‌پذیرد. در حالی که پیش از تاریخ در میان‌رودان و ایران از 3500 سال پیش از میلاد به پایان رسیده بود، انگلستان تا 43 سال پیش از میلاد(به روزگار ورود رومی‌ها به این جزیره) هنوز در پیش از تاریخ به سر می‌برد. مردم جزیره‌ی کرت در جنوب یونان در 2 هزار سال پیش از میلاد با خط تصویری می‌نوشتند تا این که این تمدن به دست یونانیان دوریانی ویران و عصری در یونان آغاز شد که از آن به "عصر تاریک" یا به بیان جرج سارتن "میان‌پرده‌ی تاریک" یاد می‌شود. این عصر که از 1100 پیش از میلاد آغاز شد تا نزدیک 800 سال پیش از میلاد، یعنی زمانی که یونانی‌ها الفبای فینیقی را اقتباس کردند، ادامه یافت.

  دوران تاریخ در غرب به چهار دوره تقسیم می‌شود: دوره‌ی باستان(Ancient)، سده‌های میانه(Middle Ages)، دوره‌ی نوین(Modern)، دوره‌ی معاصر(Contemporary). برخی پژوهشگران دوره‌ی دیگری به نام دوره‌ی کنونی(Recent) را نیز از 1918 تا زمان کنونی در نظر می‌گیرند. دوران تاریخ در ایران نیز اغلب به ایران باستان، ایران اسلامی و ایران معاصر تقسیم می‌شود. البته تقسیم‌بندی به پنج دوره‌ی باستان، اسلامی، صفوی، قاجار و معاصر(از مشروطه تا کنون) نیز معمول است.

  توجه داشته باشید که برخی از نویسندگان و پژوهشگران ایرانی به پیروی از غربی‌ها از اصطلاح سده‌های میانه یا قرون وسطی برای تاریخ ایران نیز بهره می‌گیرند که چندان درست نیست. سده‌های میانه(قرون وسطی) به بخشی از تاریخ اروپا گفته می‌شود که با فروپاشی امپراتوری روم در سال 474 میلادی، به دست بربرهای ژرمن، آغاز شد و با آغاز دوره‌ی نوزایی در سده‌ی 14 میلادی به پایان رسید. در آغاز این دوره، انوشیروان(579-531 میلادی)، یکی از بزرگ‌ترین پادشاهان ایرانی، تمدن ساسانی را به اوج خود رساند. سپس عرب‌های مسلمان در سال 635 میلادی بر بخشی از سرزمین‌های زیر فرمان روم شرقی دست یافتند و در سال 637 میلادی به ایران یورش آوردند و تا سال 643 میلادی، بخش‌های زیادی از ایران را به زیر فرمان خود بردند. با روی آوردن ایرانیان به اسلام، دوران تمدن اسلام آغاز شد و در دوران فرمان‌روایی عباسیان، به کوشش وزیران ایرانی به اوج خود رسید. بنابراین، هر چند از سده‌های میانه‌ی اروپا به دوران تاریکی یاد می‌شود، اما اوج شکوفایی مشرق زمین را در این دوران باید جست.

  برای مطالعه‌ی بیشتر:

  1. The Kingfisher History Encyclopedia, 2000

  2. The Dorling Kindersley History of the World, 1999

  3. The Dorling Kindersley Atlas of World History, 1999

  4. Encyclopedia Britannica, 2006

  5. Williams Trevor, A History of Inventions, TimeWarner Book, 1999

  1. ملک‌شهمیرزادی، صادق. تاریخ ایران باستان(بخش باستان‌شناسی پیش از تاریخ). سمت، 1383

  2. کمرون، جورج‌گلن. ایران در سپیده دم تاریخ. حسن انوشه. علمی و فرهنگی، 1381

  3.گیرشمن، رومن. ایران از آغاز تا اسلام. محمد معین. معین، 1383

  4. آدلر. فیلیپ‌جی. تمدن‌های باستانی. محمد‌حسن آریا. امیرکبیر، 1384

  5. میرهادی، توران. تاریخ ایران(از مقاله‌ی ایران). فرهنگ‌نامه‌ی کوکان و نوجوانان. جلد چهارم 1377

 

نشانی مطلب در وبگاه جزیره دانش:
http://jazirehdanesh.com/find.php?item=1.473.774.fa
برگشت به اصل مطلب