جزیره دانش- برای شما خوانده‌ایم
نکاتی پیرامون سنجش هورمون پرولاکتین

حذف تصاویر و رنگ‌ها  | تاریخ ارسال: ۱۳۸۳/۶/۲۲ |  نویسنده: پروفسور ناصر ملک نیا | 

پرولاکتین هورمونی است که از سلول های لاکتوتروف (اسیدوفیل) هیپوفیز ترشح می شود. این هورمون از 199 اسیدآمینه تشکیل شده است و ساختمان آن مشابه ساختمان هورمون رشد است. نقش اصلی پرولاکتین تحریک رشد و نمو پستان ها و راه اندازی و تداوم شیردهی است. با این وجود، تولید شیر حضور هورمون هایی همچون انسولین، استروئیدهای قشر غده فوق کلیه، استروژن، پروژسترون و هورمون های تیروئیدی را نیز می طلبد.

دکتر ناصر ملک نیا

اثرات دیگر پرولاکتین به دستگاه تولید مثل مربوط می شود. پرولاکتین تعداد گیرنده های LH روی جسم زرد تخمدان ها و سلول های لایدیک بیضه ها افزایش می دهد. این امر، منجر به افزایش ساخت و ترشح پروژسترون در زنان و تستسترون در مردان می شود.  

  نحوه عملکرد

          پرولاکتین اثرات خود را از طریق گیرنده هایی که فعالیت تایروزین کینازی دارند اعمال می کند. گیرنده های پرولاکتین تنها در صورت جفت بودن (به شکل دیمر) می توانند فعالیت کنند. از این رو، برای فعال کردن آنها دو مولکول پرولاکتین نیاز است.

    عوامل مؤثر بر ترشح

 تحریک لمسی نوک پستان و نواحی اطراف آن محرک اصلی ترشح پرولاکتین از لاکتوتروف های هیپوفیز است. ترشح پرولاکتین در مردان نیز صورت می گیرد. البته، بعضی از نویسندگان عنوان کرده اند که ترشح این هورمون در مردان با تحریک نوک پستان آغاز نمی شود.

محرکهای دیگری که باعث ترشح پرولاکتین می شوند عبارتند از:

•     نزدیکی جنسی و تحریک دهانه رحم

•     تنش (استرس) های روحی و فیزیکی

•     هورمون آزاد کننده تیروتروپین (TRH)

تعداد گیرنده های TRH روی لاکتوتروف ها با فیدبک منفی هورمون های تیروئید کاهش و با استروژن ها افزایش می یابد. از این رو ، در پی ترشح استروژن دردوران بلوغ ترشح پرولاکتین افزایش می یابد و طی بارداری افزایش بیشتری نشان می دهد. استروژن ها باعث تکثیر سلول های لاکتوتروف نیز می شوند. ترشح پرولاکتین از عمل نظارتی هیپوتالاموس نیز تأثیر می پذیرد. هیپوتالاموس با ترشح دوپامین از ترشح پرولاکتین جلوگیری می کند.

    اختلالات

   ترشح پایه ای پرولاکتین در حالت عادی به صورت ضربانی صورت می گیرد و اوج ترشح آن هنگام خواب است. هیچ گونه وضعیت بالینی که با کاهش پرولاکتن مرتبط  باشد، گزارش نشده است. البته، این کمبود در روند شیردهی زنانی که تازه بچه به دنیا آورده اند می تواند اشکال ایجاد کند. اما، ترشح بیش از اندازه پرولاکتین با علائم گوناگونی در زنان و مردان همراه است. در زنان، معمول ترین علائم، قطع قاعدگی، تراوش شیر از پستان ها و نازائی است. در مردان معمول ترین علائم، کاهش میل جنسی، سردرد، سردی، بزرگ شدن پستان ها و ناباروری است. این اثرات را به عمل مهاری پرولاکتین بر GnRH نسبت داده اند. چند عامل می توانند باعث افزایش بیش اندازه ترشح پرولاکتین گردند:

•    تومورهای ترشح کننده پرولاکتین؛ این تومورها طی چند سال آرام آرام در هیپوفیز رشد می کنند.

•    کمبود ترشح هورمون های تیروئید؛ در این حالت TRH که به طور جبرانی افزایش یافته است باعث بالا رفتن پرولاکتین می شود.

•    اختلال در عملکرد سلولهای ترشح کننده دوپامین؛ چنین اختلالی در پی درمان با داروهای ضد دوپامین نظیر کلرپرومازین و هالوپریدول (که برای درمان شیزوفرنی استفاده می شوند) و داروی ضد استفراغ متوکلوپروماید رخ می دهد.

•    تنش های روحی یا فیزیکی همچون عفونت؛ ترشح پرولاکتین چنان به اثرات تنش حساس است که جراحت جز یی حاصل از گرفتن نمونه خون از بازو به منظور انجام سنجش هورمون پرولاکتین ممکن است سطح آن را به میزان قابل ملاحظه ای افزایش دهد.

      سنجش سطح هورمون

          از آن جا که میزان تولید و ترشح پرولاکتین تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار می گیرد، در اندازه‌گیری آن دقت زیادی باید اعمال شود:

•   بیمار نباید هیچ گونه دارویی مصرف کرده باشد.

•  خونگیری ساعت 8 صبح و به صورت ناشتا انجام گیرد.

•   نظر به اینکه نیمه عمر پرولاکتین 30 دقیقه و ترشح آن به شدت تحت تأثیر تنش (استرس) است، بیش از خونگیری، بیمار به مدت نیم  ساعت در محل آزمایشگاه استراحت کند.

•  تحریک پستان ها به هر دلیلی باعث افزایش پرولاکتین می شود.

•  هنگام خونگیری سعی شود رگ مناسبی انتخاب گردد. چون با چند بار ورود سوزن به رگ یا عضله، بیمار دچار تنش می شود و سطح هورمون افزایش می یابد.

•    در هر حال چنانچه مقدار پرولاکتین بیش از اندازه عادی باشد، بهتر است آزمایش تکرار شود و اگر باز هم نتیجه قبلی تکرار شد، برای بار سوم بهتر است بیمار یک ربع قبل از خونگیری با مالش، سرپستان ها را تحریک کند. این عمل در افراد سالم سطح پرولاکتین را چندان افزیش نمی‌دهد، اما در افرادی که سلولهای لاکتوتروف پرکاری دارند، می تواند پرولاکتین را تا ده برابر افزایش دهد.

•  از روش های دیگری که در این مورد می توان استفاده نمود، آزمون تحریکی به کمک تزریق TRH است. در این حالت پس از تزریق یک آمپول 250 میکروگرمی به بیمار خونگیری در دقایق صفر،‌20 و 60 صورت می گیرد. افزایش پرولاکتین در افراد مبتلا به آدنوم هیپوفیز بسیار بسیار شدید است.

 

نشانی مطلب در وبگاه جزیره دانش:
http://jazirehdanesh.com/find.php?item=1.31.52.fa
برگشت به اصل مطلب