جزیره دانش- دانش آموزان
مغز و هزاران سلول عصبی : مغز شناور

حذف تصاویر و رنگ‌ها

مغز و نخاع محفوظ‌ترین بخش‌های بدن ما هستند. مهره‌های ستون مهره‌ها در واقع چند حلقه استخوانی هستند که با غضروف به هم می‌چسبند. درون این حلقه‌های محافظ، نخاع قرار دارد. نخاع در بالای گردن، از سوراخ بزرگ کف جمجمه عبور می‌کند و به مغز می‌رسد. استخوان محکم جمجمه مغز را احاطه کرده‌اند.

محصور شدن مغز در محفظه‌ای استخوانی می‌تواند با مشکلاتی همراه باشد. زیرا سپردن مغز نرم به دست استخوان سخت درست نیست. از این رو، استخوان و مغز به طور مستقیم با هم تماس ندارند. چند پرده به نام مننژ را در بر می‌گیرند. خارجی‌ترین پرده، سخت شامه نام دارد که از جنس بافت پیوندی محکم است و سطح داخلی سوراخ مهره‌ها و جمجمه را می‌پوشاند. داخلی‌ترین لایه مننژ، نرم شامه است. این پرده نرم و ظریف به سطح خارجی مغز و نخاع چسبیده است و در تمام شیارها و چین‌‌خوردگی‌های آن وارد می‌شود. میان سخت شامه و نرم شامه عنکبوتیه قرار دارد. نام عنکبوتیه را به خاطر شبکه مانند بودن این پرده به آن داده‌اند.

میان عنکبوتیه و نرم شامه (فضای زیر عنکبوتیه) را مایع مغزی نخاعی پر می‌کند. این مایع از تماس مستقیم مغز و جمجمه در اثر ضربه جلوگیری می‌کند. ضربه شدید یا چرخش ناگهانی سر (مانند وقتی که مشت سختی به پهلوی چانه‌زده می‌شود) ممکن است به آسیب مغزی بینجامد.

در حالت اخیر با وجودی که مغز به طور مستقیم کوبیده نمی‌شود به خاطر اثر ماند (اینرسی) ممکن است مغز با استخوان جمجمه تماس پیدا کند. برای مثال، اگر سر در جهت راست بچرخد. ممکن است نیمه چپ مغز به سطح استخوان برخورد کند و برعکس.

مایع مغزی نخاعی به روش دیگری نیز از مغز محافظت می‌کند. این مایع اثر جاذبه زمین را خنثی می‌کند. مغز بافت نرمی است و بخش خارجی آن 85 درصد آب دارد که آن را آبدارترین بافت بدن می‌سازد. از کل خون نیز آبدارتر است. بنابراین نباید تصور کرد که مغز سخت و محکم است. مغز به قدری نرم است که اگر بدون تکیه‌گاه روی سطح سختی قرار می‌گرفت، نیروی جاذبه زمین به تنهایی کافی بود که شکل آن را تغییر دهد. مایع مغزی نخاعی مغز را چنان شناور نگه می‌دارد که نیروی جاذبه زمین را درون جمجمه خنثی می‌کند. به عبارت دیگر مغز درون مایع غوطه‌ور است.

مایع مغزی نخاعی در نوزادان بیش از چند قطره نیست ولی در بالغین به 100 تا 1000 سانتیمتر مکعب می‌رسد. در مغز چهار بطن (حفره) وجود دارد که از بالا به پایین شماره‌گذاری شده‌اند. مجرای مرکزی نخاع در قاعده مغز به بطن 4 باز می‌شود. بطن 4 به وسیله مجرای باریکی به بطن 3 مربوط می‌شود که باریک تر و دراز تر است. بالای بطن 3 مجرای دیگری است که آن را به دو بطن دیگر مربوط می‌سازد. در پرده‌هایی که بطن‌ها را در بر می‌گیرند، شبکه‌های پیچیدهای به نام شبکه کوروئید وجود دارد که از مایع مغزی نخاعی رگ‌های خونی آنها تراوش می‌شود. در عنکبوتیه (پرده میانی مغز) پرزهای کوچکی‌ وجود دارد که مازاد مایع مغزی نخاعی از این پرزها جذب می‌شود و دوباره به خون باز می‌گردد.

مایع مغزی نخاعی را از ناحیه کمر می‌توان بیرون کشید. برای این کار سرنگ ویژه‌ای را میان مهره‌های 4 و 5 کمر فرو می‌کنند و مایع را بیرون می‌کشند. از روی فشار و ترکیبات شیمیایی مایع مغزی نخاعی می‌توان اطلاعات مفیدی درباره بودن یا نبودن تومور مغزی و تورم چرکی به دست آورد.

بازگشت به مقاله اصلی

 

نشانی مطلب در وبگاه جزیره دانش:
http://jazirehdanesh.com/find.php?item=1.210.23.fa
برگشت به اصل مطلب