Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه‌ی اصلی::
آموزش علوم::
آموزش ریاضی::
آموزش جغرافیا::
آموزگار حرفه‌ای::
کتاب آموزگار::
تجربه‌های سبز::
آموزش زیست‌شناسی::
یادداشت‌های آموزشی::
پسند شما::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: سرشت علم و جایگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: چرا تاریخ علم مهم است؟
:: تو باید جای من باشی
:: چگونه کلاس درس را اداره کنیم
:: آموزش علوم با نقاشی
:: طبیعت در شهر، شهر در طبیعت
:: شاهزاده‌ی عوضی
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: پژوهشگر تاریخ علم چه کار می کند؟
:: ریش دراز
:: بزمجه: یادگار دایناسورها
:: یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار نخستین رصدخانه‌ی پژوهشی ایران
:: سرگذشت کتاب مرجع در ایران
:: دو خدای بی‌مصرف

ghatreh_in_jazireh

:: آموزش علوم : طبیعت در شهر، شهر در طبیعت ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۶/۱/۱۹ | مترجم: خانم بتول موسوی | 

همه دانش آموزان، به خصوص آنانی که با طبیعت کمتر ارتباط دارند، باید فرصت مشاهده گیاهان و جانوران مختلف را در کلاس درس و زمین مدرسه داشته باشند. بر اساس استانداردهای ملی آموزش علوم امریکا ( 1996 ) درک شکوه و پرمایگی و هیجان دانستن درباره طبیعت، از جمله مهم ترین اهداف آموزش علوم در مدارس است . کسب چنین تجربه ای برای دانش آموزان ساکن در مناطق شهری اغلب دشوار است، زیرا با وجود خیابان های آسفالت شده و ساختمان هایی که دسترسی به فضای باز را محدود می کنند، طبیعت بسیار دور از دسترس به نظر می رسد . با وجود این، دانش آموزان شهری نیز می توانند به روش های گوناگونی  تجربه های زیست محیطی داشته باشند و طبیعت را در جاهایی که انتظار آن نمی رود، پیدا کنند .

استانداردهای ملی آموزش علوم دانش آموزان را به کنجکاوی علمی فرامی خواند . این فرایند از آمادگی تا پایه چهارم شامل راهکارهای زیر است:

•  پرسیدن سؤال

•  طرح ریزی و اجرای آزمایشی ساده

•  استفاده از ابزار ساده برای جمع آوری اطلاعات

•  فراهم کردن یک توضیح نهایی

•  و در آخر تبادل نظرها و توضیح ها

انجام دادن پژوهش های پایه، در کنار فرایند عادی یادگیری محتوا، یکی از راه هایی است که دانش آموزان را در دستیابی به این هدف ها کمک می کند . کشاندن کنجکاوی علمی به حیاط مدارس بر هیجان درس ها می افزاید و احساس لذت بردن از فضای بیرون را در آنان پرورش می دهد. بنابراین، گر چه ممکن ست دانش آموزان شهری امکان پرسه زدن در هکتارها جنگل را نداشته باشند، این دانش آموزان هنوز هم می توانند لذت پژوهش کردن در محیط باز را تجربه کنند . طبیعت همواره ما را فراگرفته است، خواه ، سلسله ای از کوه یا حتی فوجی از کبوترهای خانگی باشد . حشرات و پرندگان در مناطق شهری نیز زندگی می کنند و چه بسا تفاوتی بین این مناطق و مناطق روستایی قائل نشوند.

طرح های ساده ای که در این مقاله پیشنهاد شده است، ماده اولیه خاصی نمی خواهند؛ سه فعالیت که به دانش آموزان شهری در یادگیری درباره طبیعت کمک می کنند و هر سه مورد بر اساس استانداردهای ملی آموزش علوم طراحی شده اند . در فعالیت اول، دانش آموزان الگوهای مختلف رنگ را در کبوترها مطالعه می کنند ؛ در فعالیت دوم میزان ریزش باران در منطقه خودشان را اندازه گیری و با سایر نواحی مقایسه می کنند و در فعالیت سوم، با مشاهده قطعه ای از چمنزار به مطالعه تنوع ژنتیکی می پردازد .

مشاهده کبوتران

دانش آموزان ساکن در مناطق شهری می توانند از مزیت فراوانی کبوتر بهره گیرند و الگوهای مختلف رنگ را در آنان تحت مطالعه آماری قرار دهند . تنوع رنگ در این پرندگان زیاد است و اگر چه خاکستری یک دست، طوق های رنگی و لکه های تیره در بال ها ممکن است معمول باشد، الگوهای رنگی دیگری ، از جمله لکه های قهوه ای مایل به زرد و سفید ، خاکستری با لکه های قرمز و یا سفید برفی، نیز دیده می شود.

1. درباره چیزها ، جانداران و رویدادهای پیرامونتان بپرسید.

دانش ‌آموزان به طور اجمالی و سریع ترکیب های مختلف رنگ را در دسته ای از کبوتر ها مشاهده می کنند تا برای الگوهای رنگی که پیدا می کنند، نامی تعیین کنند، مانند " معمولی" یا " با لکه های خاکستری و سفید". به علاوه، دانش آموزان می توانند از نام های ثبت شده درانجمن های پرنده شناسی یا پایگاه های اینترنتی نظیر http://birdsource.cornell.edu کمک بگیرند . سپس ، دانش آموزان تلاش می کنند تفاوت های کوچکی را که در پرندگانی با رنگ مشابه وجود دارد، پیدا کنند. مثلا ممکن است دو کبوتر ، هر دو از لحاظ ظاهری لکه های خاکستری تیره و سفید داشته باشند، اما تعداد یک نوع لکه ( برای مثال، لکه های خاکستری یا لکه های سفید ) نسبت به دیگری بیشتر باشد . معلم می تواند دانش آموزان را به این فکر وادارد که چرا پرندگان از یک گونه چنین تنوع رنگ چشمگیری دارند ؟ ( البته دانشمندان هنوز جواب مشخصی برای این پرسش ندارند، اما از زمینه های قابل توجه برای آن ها ، چگونگی انتخاب جفت در پرندگان است و احتمال می دهند که شاید رنگ پرندگان از جمله عامل های دخیل در این امر باشد ) . اکنون دانش آموزان می توانند پیشبینی هایی درباره الگوهای رنگ غالب پرندگان درحیاط مدرسه داشته باشند.

2. آزمایش ساده ای طرح ریزی و اجرا کنید.

دانش آموزان را به چهار گروه تقسیم کنید و هر گروه محلی از محوطه مدرسه را برای مطالعه خود انتخاب می کند ( فرضا منطقه نزدیک به محل غذاخوری ، محل زباله های مدرسه یا محلی که با ایمنی بتوان خیابان را دید). در این مطالعه ، هر گروه انواع الگوهای رنگی موجود و تعداد پرندگان مشاهده شده با هر نوع الگوی رنگی را ثبت می کند . برخی از دانش آموزان می توانند برای سرشماری خارج از ساعت مدرسه در مناطق دیگر داوطلب شوند. برای تعداد کبوتر هایی که یک دانش آموز شمارش و در مطالعه خود وارد می کند، محدودیتی وجود ندارد. بنابراین، هر دانش آموزان علاقه مندی به انجام این طرح ترغیب می شود. این مطالعه محدودیت مکان ندارد و دانش آموزان می توانند این مطالعه آماری را همه جا( برای مثال، در یک پارک، محوطه اطراف منزل یا محل خرید خانواده) انجام دهند. البته، مکان انجام دادن مطالعه باید ذکر شود.

3. برای جمع آوری داده ها و گسترش دامنه حواس از ابزار و تجهیزات ساده بهره گیرید.

دانش آموزان داده های خود را روی برگه جمع آوری اطلاعات ثبت می کنند و عکس ها یا تصاویری را که از الگوهای مختلف رنگ تهیه کرده اند، به آن پیوست می کنند. از دوربین های دوچشمی ساده می توان برای مشاهده پرندگان استفاده کرد؛البته، یکی ازنکته های مثبت مطالعه کبوتران این است که دانش آموزان می توانند پیش از این که کبوتر بترسد و پرواز کند به اندازه کافی به آن نزدیک شوند.

4. از داده ها برای ساماندهی یک توضیح منطقی استفاده کنید.

دانش آموزان می توانند نتایج خود را روی هم بریزند و با برشمردن تعداد کبوترهایی که الگوی خاصی دارند، تعداد الگوی های مختلف مشاهده شده در منطقه را شناسایی کنند. به علاوه، می توانند درصد مربوط به هر الگو را محاسبه و از این طریق الگوی غالب را پیدا کنند. آیا در مکان های مختلفی که مورد مشاهده قرار گرفته اند، الگوی رنگ یکسانی غالب است؟ چنان چه داده هایی از خارج مدرسه هم جمع آوری شده باشد، می توان آنها را با داده های داخل مدرسه مخلوط کرد و شایع ترین الگوی رنگ را در شهر به دست آورد.

5. دیگران را از تحقیقات و توضیح یافته های خود آگاه سازید.

همه نتایج را می توان در یک گزارش کلاسی، که با همکاری همه دانش آموزان تهیه می شود، آورد. این گزارش باید شرحی درباره نحوه جمع آوری اطلاعات توسط دانش آموزان داشته باشد. دانش آموزان ممکن است برگه مجزایی برای هر مطالعه ای که خارج مدرسه انجام شده است، به گزارش پیوست کنند. تصویر هایی که دانش آموزان طراحی کرده اند، عکس و حتی قطعه ای فیلم کوتاه نیز می تواند جزو گزارش باشند. معلم می تواند این گزارش را در اختیار کلاس های دیگر قرار دهد و به این ترتیب از تحقیقات یکدیگر آگاه شوند. ارزشیابی به صورت های مختلفی می تواند انجام شود؛ برای مثال، از طریق کتابچه هایی که دانش آموزان فرایند انجام دادن این طرح را در آنها توضیح می دهند یا آزمون های کوچکی که در آنها از دانش آموزان می خواهیم مراحل اصلی تحقیق خود را ذکر کنند. معلم باید شیوه ارزشیابی را با توجه به شرایط کلاس خود انتخاب کند.

6. فرصت را غنیمت بشمارید.

آزمایشگاه مرکزی پرنده شناسی در حال انجام دادن طرح گسترده ای درباره الگوهای مختلف رنگ در پرندگان با نام طرح مشاهده کبوتر (Project Pigeon Watch) است. شما می توانید به پایگاه اینترنتی این مرکز به آدرس زیر مراجعه کنید، درباره الگوی های مختلف رنگ پرندگان اطلاعات به دست آورید، داده های خود را گزارش دهید ، از داده هایی که دانش آموزان دیگر ارسال کرده اند آگاه شوید و دریابید که چه گونه می توانید کلاس خود را در این طرح جهانی گسترده شریک کنید.

http://www.birds.cornell.edu/programs/urbanbirds/ubs_PIWMainEN.html

باز باران با ترانه

میزان بارندگی را می توان در مناطق شهری و روستایی انجام داد. حوزه انجام این طرح می تواند از میزان بارش محلی تا میزلن بارندگی کل کشور باشد. فقط به یک ظرف درجه بندی شده نیاز دارید که می توانید با هماهنگی با مرکز هواشناسی نزدیک مدرسه، آن را تهیه کنید. البته، خود دانش آموزان می توانند چنین ظرفی را با کمک یک استوانه مدرج یا هر ظرف دیگری که حجمش روی آن نوشته شده باشد، بسازند.

1. درباره چیزها ، جانداران و رویدادهای پیرامونتان بپرسید.

دانش آموزان درباره آب و هوا و بارندگی و این که در چه فصل ها یا ماه هایی انتظار بارندگی دارند، گفت و گو می کنند . برای مثال، آنان ممکن است با توجه به این که در چه منطقه ای زندگی می کنند، بارندگی بیشتری را در بهار یا زمستان انتظار داشته باشند. آنان انتظار ندارند که با نزدیک شدن به تابستان بارندگی رخ دهد.

دانش آموزان درباره مناطق مختلف کشور بحث می کنند و جاهایی را نام می برند که انتظار دارند در مقایسه با محل زندگی آنان بارندگی کمتر بیشتر یا مساوی داشته باشند. از طریق پایگاه اینترنتی سازمان هواشناسی می توان به اطلاعاتی در این زمینه دست یافت: http://www.weather.ir

دانش آموزان بر اساس اطلاعاتی که جمع آوری می کنند، درباره تاثیر موقعیت جغرافیایی بر میزان بارندگی و زمان بارندگی در طی سال پیش بینی هایی مطرح می کنند . دانش آموزان با تکیه بر تجربه های خود حدس می زنند که بیشترین میزان بارندگی به کدام ماه مربوط است و با توجه به داده هایی که جمع آوری کرده اند، درمی یابند که در کدام بخش کشور بیشترین میزان بارندگی رخ می دهد. آنان این اطلاعات را در مجله هواشناسی خود( دفترچه ای با جلدی که روی آن نشانه های هواشناسی یا پدیده های مربوط به آب و هوا طراحی شده است) ثبت می کنند و در پایان این فعالیت به آن مراجعه می کنند.

2. آزمایش ساده ای طرح ریزی و اجرا کنید.

دانش آموزان درباره مدت مطالعه و، تا اندازه ای که امکان داشته باشد، زمانی که می خواهند بارش را اندازه گیری کنند، تصمیم می گیرند. معلمان باید این طرح را زمانی اجرا کنند که دست کم بارش ملایمی وجود داشته باشد. مدت این طرح می تواند یک ماه یا حتی طول سال تحصیلی باشد. یکی از اهداف این طرح می تواند مقایسه میزان بارندگی در فصل ها مختلف سال باشد. به هرحال، کلاس در مورد زمان و نحوه اجرا تصمیم می گیرد.

طی انجام طرح، ظرف جمع آوری باران باید به طور مرتب برسی شود. تصمیم گیری درباره برسی روزانه یا هفتگی این ظرف، که از هر دو رویکرد داده های مفیدی به دست می آید، بر عهده کلاس گذاشته شود. دانش آموزان باید درباره روزهای تعطیل، که امکان برسی ظرف وجود ندارد، پیشنهادهایی مطرح کنند.

از دانش آموزان بخواهید سنجش مقدار بارندگی را در خانه نیز انجام دهند و داده های خود را با داده های کلاسی مقایسه کنند. از برخی دانش آموزان می توان خواست میزان بارش را در چند نقطه دیگر اندازه گیری کنند.

­ 3. برای جمع آوری داده ها و گسترش دامنه حواس از ابزار و تجهیزات ساده بهره گیرید.

دانش آموزان روش کار با ظرف اندازه گیری میزان بارش را یاد می گیرند و چند بار تمرین می کنند تا مطمئن شوند ظرف را به نحو درست قرائت می کنند. تصمیم گیری درباره مکان قرار دادن ظرف جهت دست یابی به درست ترین نتیجه، برعهده دانش آموزان است. قرار دادن آن نزدیک یک فواره آب ممکن است باعث سر درگمی شود. قرار دادن ظرف در مکان روباز بسیار مهم است.

4. از داده ها برای ساماندهی یک توضیح منطقی استفاده کنید.

دانش آموزان در پایان جمع آوری داده ها می توانند میانگین بارش هفتگی یا ماهانه را محاسبه کنند. از آنان بخواهید به دنبال الگوها یا قاعده های کلی باشند؛ آنان ممکن است متوجه شوند بارش در برخی ماه ها بیشتر است. از آنان بخواهید شباهت ها و تفاوت های داده های کلاسی و داده هایی خارج مدرسه را پیدا کنند. دانش آموزان ممکن است شهر دیگری در استان خودشان را برای مطالعه نواحی جفرافیایی مختلف انتخاب کنند یا شهری نزدیک شهر خود را مد نظر قرار دهند تا دامنه تغییرات آب و هوا در دو منطقه نزدیک هم را نشان دهند. دانش آموزان باید داده هایی را که جمع آوری کرده اند، با پیش بینی های آغازین خود مقایسه کنند.

5. دیگران را از تحقیقات و توضیح یافته های خود آگاه سازید.

دانش آموزان نتیجه طرح را به صورت پوستر عرضه می کنند. نمودارهای ستونی، که میزان بارندگی را در مدرسه طی دوره تحقیق مشخص می کنند، باید در این پوستر وجود داشته باشد. به علاوه، روش های جمع آوری داده ها و الگوهای مشاهده شده باید ذکر شود. دانش آموزان می توانند استنباط خود را از الگوی بارش یا آب و هوای مناطق مختلف، بسته با توانای خود، در قالب جمله ای کوتاه یا اظهار نظرهای پیچیده تر بیاورند. برای مثال، " اگر فصل بارندگی را در نظر نگیریم، شمال غربی کشور از جنوب غربی آن پر باران تر است" یا " میزان بارندگی در آستارا از گنبد کاوس بیشتر است." معلم می توان عکس هایی از دانش آموزان حین انجام کار تهیه کند و در پوستر بگنجاند.

گیاه شناسی پایه

با شمارش گیاهان و جانورانی که در ناحیه مشخصی زندگی می کنند، می توان تنوع ژنتیکی آن ناحیه را برسی کرد. دانش آموزان می توانند روی یک چمنزار وسیع یا باغچه کوچک مدرسه، یک طرح مطالعاتی در زمینه تنوع زیستی داشته باشند. بیشتر دانش آموزان یک چمنزار را منطقه ای می دانند که از یک نوع گیاه، چمن، به تعداد انبوه دارد. اما، اگر فردی مدتی از چمنزار وسیعی مراقبت کرده باشد، می داند گیاهان گوناگونی را در آن جا می توان یافت. مطالعه تنوع زیستی این برداشت نادرست دانش آموزان را تصحیح می کند.

از آنجا که مناطق شهری از چمنزارهای وسیع بهره ای ندارند، منطقه ای که گیاهان وحشی در آن روییده باشند نیز می تواند به همان اندازه مفید باشد و گاهی ممکن است تنوع زیستی بیشتری هم داشته باشد. البته، می توان یک گردش علمی به یک پارک محلی برگزار کرد یا به دانش آموزان فرصت داد در تعطیلات از یک چمنزار بازدید کنند.

•  درباره چیزها ، جانداران و رویدادهای پیرامونتان بپرسید.

معلم قطعه ای کاغذ به ابعاد یک متر مربع به دانش آموزان نشان می دهد و از آنان می خواهد تخمین بزنند چه تعداد گیاه مختلف در یک متر مربع از حیاط مدرسه می توانند پیدا کنند. آیا آنان حیاط مدرسه شان را باید محیطی با تنوع زیستی بالا در نظر بگیرند.

2. آزمایش ساده ای طرح ریزی و اجرا کنید.

دانش آموزان کلاس را به گروه های 3 تا 4 نفری تقسیم کنید. با استفاده از چهار قطعه نخ، که طول هرکدام یک متر است، یک چهار گوش یک متر مربعی بسازید. هر گروه فرضیه خود را درباره تعداد گیاهان مختلفی که می توان در حیاط مدرسه پیدا کرد، ثبت می کند. سپس بخشی از این فضا را انتخاب می کند و فرضیه خود را می آزماید. شیوه ثبت یافته ها را خود گروه ها تعیین می کنند. آنان ممکن است تصمیم بگیرند نمونه گیاه را جمع آوری کنند، تصویر آنها را طراحی کنند یا آنها را توصیف کنند.

­ 3. برای جمع آوری داده ها و گسترش دامنه حواس از ابزار و تجهیزات ساده بهره گیرید.

همان طور که گفتیم، دانش آموزان مربعی از نخ درست می کنند و گیاهانی را که درون مربع یک متر مربعی یافت می شوند، شمارش می کنند. آنان شاخص های مختلفی نظیر شکل های متفاوت برگ ها ، تفاوت در میزان سبزی گیاهان یا داشتن گل کوچک یا بزرگ را مورد توجه قرار می دهند و گیاهان را از هم باز می شناسند. در این طرح مهارت مشاهده اهمیت زیادی دارد، زیرا گیاهان زیادی شبیه هم به نظر می رسند.، به علاوه، گیاهان یک گونه ممکن است متفاوت به نظر برسند، زیرا ممکن است یکی گل داشته و دیگری نداشته باشد.

نوشتن محل انجام دادن مطالعه در برگه نتایج ضروری است. برای مثال، در گوشه راست حیاط، نزدیک توالت یا در مرکز حیاط. دانش آموزان در پایان کار می توانند تصویرهای دقیقی را که از گیاهان مشاهده شده کشیده اند یا نمونه های جمع آوری شده را برای شناسایی گیاه به یکی از مراکز نگهداری نمونه های گیاهی ببرند یا برای آنها پست کنند. البته، دانش آموزان با کمک معلم خود می توانند از کتاب های مرجع برای شناسایی گیاهان استفاده کنند. همچنین، می توان یک گیاه شناس را به کلاس دعوت کرد. معلم باید با توجه به شرایط کلاس، یکی از این کارها را انتخاب کند.

4. از داده ها برای ساماندهی یک توضیح منطقی استفاده کنید.

پس از پایان یافتن مطالعه، معلم تعداد گیاهان مختلفی را که هر گروه گزارش کرده است، روی تخته می نویسد و دانش آموزان را راهنمایی می کند میانگین آنها را محاسبه کنند. دانش آموزان میانگین کلاسی را با پیش بینی های خود مقایسه می کنند و پیرامون این حقیقت که چرا در یک چمنزار بیش از یک نوع گیاه وجود دارد با هم بحث می کنند. یکی از آنان ممکن است بگوید:" چمنزار یک محیط طبیعی است و بیشتر محیط های طبیعی یک نوع گیاه ندارند، مگر این که یک نوع گیاه در آن جا کاشته شود که دیگر یک مزرعه است نه یک چمنزار."

5. دیگران را از تحقیقات و توضیح یافته های خود آگاه سازید.

هر گروه پوستری تهیه می کند که طرح و نحوه اجرای آن را توضیح می دهد. دانش آموزان در آن می نویسنده که چه چیزهایی یاد گرفتند، فرضیه های خود را می نویسند، مراحل فعالیت را شرح می دهند و نتیجه را گزارش می کنند.

همه چیز با هیچ چیز

در این مقاله فعالیت های ساده ای را مطرح کردیم که برخی از مهمترین استانداردهای آموزش علوم را پوشش می دهند و در عین حال به ابزار و شرایط ویژه ای نیاز ندارند. شما نیز می توانید چنین فعالیت های ساده ای را طرح کنید و به نهادینه شدن استانداردهای آموزش علوم در ذهن و رفتار دانش آموزان کمک کنید. هدف ما نباید پرکردن ذهن دانش آموزان باشد، بلکه باید ذهن آنان را چنان پرورش دهیم که از قابلیت های خودش استفاده کند. این ضرب المثل چینی را به خاطر داشته باشید:" به من بگو، فراموش می کنم. به من نشان بده، به خاطر می سپارم. من را در یادگیری شریک کن، من درک می کنم."

منبع:

Leah W. Melber, Science and Children, April 2000

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 9365 بار   |   دفعات چاپ: 3068 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 379 بار   |   0 نظر
For Teachers
Persian site map - English site map - Created in 0.055 seconds with 940 queries by yektaweb 3300