Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه‌ی اصلی
شاگردان دیروز
تاریخ علم
آزمایشگاه علوم
نام‌آوران ایران
جهان جانوران
دانش‌آموز نوآور
بدن انسان
پرسش‌های علوم
سرزمین من
آن‌چه پسندیده‌اید
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار نخستین رصدخانه‌ی پژوهشی ایران
:: ابوالقاسم غفاری: هموارکننده‌ی راه آپولو
:: هفت‌سین چیست؟
:: آشنایی با پزشکان و داروشناسان بزرگ
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: پژوهشگر تاریخ علم چه کار می کند؟
:: ریش دراز
:: بزمجه: یادگار دایناسورها
:: سرشت علم و جایگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: سرگذشت کتاب مرجع در ایران
:: دو خدای بی‌مصرف
:: امیراعلم و بهداشت در ایران
:: ابوریحان بیرونی: ریاضی‌دان، جغرافی‌دان، زمین‌شناس، تاریخ‌پژوه ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۶/۸/۲۹ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

  ابوریحان محمد بن ‌احمد بیرونی، روز پنج‌شنبه سوم ذی‌الحجه 362 قمری/هجدهم دی‌ماه 351 شمسی در بیرون شهر کاث، از شهرهای کهن ایران (اکنون در ازبکستان)، به دنیا آمد. پژوهش‌های خود را از نوجوانی زیر نظر استاد ابونصر منصور آغاز کرد و در هفده سالگی(379 قمری) به اندازه‌گیری ارتفاع نیم‌روزی خورشید در شهر کاث پرداخت. جنگ‌های داخلی باعث آوارگی بیرونی شد و سرانجام به شهر گرگان رفت و کتاب آثارالباقیه را به نام قابوس ‌بن ‌وشمگیر نوشت(391 قمری).

  بیرونی به سال 399 قمری به زادگاه خود بازگشت، اما هنگامی که محمود غزنوی به آن شهر یورش آورد، به همراه بزرگانی دیگر به شهر غزنه در افغانستان برده شد(408 قمری). در لشکرکشی‌ها محمود به هندوستان همراه او بود و با دانشمندان هندی آشنا شد، زبان سانسکریت آموخت و اطلاعات لازم برای نگارش کتاب تحقیق ماللهند را فراهم کرد. پس از مرگ محمود و جانشینی فرزندش مسعود غزنوی، راه برای پژوهش‌های بیرونی هموارتر شد و کتاب قانون مسعودی را به نام او نوشت.

  بیرونی در رجب 440 هجری قمری/ 6 آذر 429 شمسی در 77 سالگی در غزنه درگذشت. ابوالحسن‌ علی ‌بن ‌عیسی، فقیه نام‌داری که در لحظه‌های پایانی بر بالین او بود، نوشته است: "آن‌گاه که نفس در سینه‌ی او به شماره افتاد، بر بالین او حاضر آمدم و در آن حال از من پرسشی فقهی پرسید. گفتم اکنون چه جای این پرسش است. گفت ای مرد کدام یک از این دو کار بهتر است، این مساله را بدانم و بمیرم یا نادانسته از دنیا بروم؟ و من آن مساله را بازگفتم و فرا گرفت و از نزد وی بازگشتم. هنوز بخشی از راه را نپیموده بودم که شیون از خانه‌ی او برخاست."

  بیرونی نظریه‌های دانشمندان پیش از خود را نقد می‌کرد و برای بررسی درستی آن‌ها به مشاهده‌ی دقیق پدیده‌ها و انجام آزمایش می‌پرداخت. برای مثال، این نظر ارسطو را که آب گرم زودتر از آب سرد یخ می‌بندد، این گونه آزمایش کرد:"من دو ظرف یک‌ شکل و یک اندازه برگرفتم و در هر دو ظرف، مقداری برابری از یک آب، یکی گرم و دیگری سرد، ریختم و هر دو ظرف را در هوای سرد و خشک نهادم. سطح آب سرد یخ بست، در حالی که در آب گرم هنوز گرمایی باقی مانده بود. این را دیگر بار آزمودم، باز هم‌چنان شد." بنابراین، نتیجه گرفت که نظر ارسطو نادرست است.

  از دیگر ویژگی‌های پژوهشی بیرونی آشنا بودن به چند زبان است. او فارسی، ترکی، عربی، عٍبری، سریانی و سانسکریت را به‌خوبی می‌دانست و با زبان یونانی نیز آشنایی داشت. او به‌خوبی دریافته بود که برای پژوهش در فرهنگ مردمان و دانش تمدن‌های گوناگون، باید نخست زبان آنان را فراگرفت و کمک گرفتن از مترجم یا کتاب‌های ترجمه شده، در پژوهش‌های دقیق چندان راه‌گشا نیست. همین ویژگی برجسته باعث شد که او بتواند از نوشته‌های دانشمندان گوناگون بهره ببرد و در هر موضوعی به پیشینه‌ی تاریخی آن و مقایسه‌ی نظریه‌های دانشمندان پیش از خود ‌پردازد.

  نوآوری‌های بیرونی

  1. به ماهیت رسوبی حوضه‌ی رود گنگ پی برده بود و در کتاب ماللهند دلایل بسیاری ‌آورده است که روزگاری هندوستان دریا بوده و این دریا کم‌کم با رسوب‌های رودها پر شده است.

  2. چگالی‌سنج دقیقی اختراع کرد و چگالی 18 کانی‌های شناخته شده مانند طلا، نقره و مس را اندازه‌گیری کرد. اندازه گیری های او با اندازه‌گیری‌های امروزی، بسیار نزدیک است.

  3. در آثار الباقیه درباره‌ی فوران آب از برخی چشمه‌ها و چاه‌های آرتزین چنین می‌گوید: "اما فوران چشمه‌ها و صعود آب به سمت بالا، علتش این است که منبع آن‌ها از خود چشمه‌ها بالاتر است."

  4. قطر و محیط زمین را به دقت اندازه‌گیری کرد و در کتاب اسطرلاب، روش ریاضی به دست آوردن شعاع، محیط، مساحت و حجم کره‌ی زمین را شرح داده است.

  5. در به دست آوردن طول و عرض جغرافیایی شهرها کوشش‌های فراوانی کرد و در کتاب قانون مسعودی، طول و عرض جغرافیایی بیش از 600 نقطه‌ی جغرافیای را نوشته است.

  6. با همکاری ابوالوفای بوزجانی توانست با روش رصد هم‌زمان خورشیدگرفتگی در دو نقطه‌ی جغرافیایی، اختلاف طول جغرافیایی بغداد و اورگنج(خوارزم قدیم) را به دست آورد.

  7. در رساله‌ی تسطیح الصور، روش‌های رسم کردن نقشه و تصویر کردن کره را بر صفحه، شرح می‌دهد و نقد می‌کند. سپس، در آثار الباقیه به شرح 3 روش نوآورانه‌ی خود در رسم نقشه می‌پردازد.

  8. بیرونی در برخی از آثار خود به ریاضیات کاربردی، به ویژه در موضوع‌های مرتبط با دین می‌پردازد. او روش‌های گوناگون پیدا کردن جهت قبله را شرح می‌دهد.

  9. کتاب ماللهند بیرونی برجسته‌ترین اثر در تاریخ، دین، آداب و دانش هندوان است و از این رو می‌توان بیرونی را یکی از پیشگامان مردم‌شناسی و دین‌شناسی تطبیقی دانست.

  10. به نظم هندسی گل‌ها پی برده بود و دریافته بود که گل‌ها 3، 4، 5، 6 یا 18 گلبرگ‌ دارند و هرگز 7 یا 9 گلبرگ ندارد.

  11. در کتابی الصیدله فی‌ الطب فهرستی از 720 گیاه دارویی با نام عربی، فارسی، یونانی، یک زبان هندی و گاهی به لهجه‌های کم و بیش آشنا، مانند خوارزمی، طخاری و زابلی، آورده است.

  12. با انجام آزمایش و استدلال‌ فراوان وجود خلاء را ثابت ‌کرد، حال آن که دانشمندان بزرگی مانند ارسطو و ابن‌ سینا وجود خلاء را باور نداشتند.

  13. برای نخستین بار کره‌ی جغرافیایی ساخت، حال آن که پیش از او فقط ساختن کره‌های آسمانی(برای نشان دادن جایگاه ستاره‌ها و سیاره‌ها در آسمان) ساخته می‌شد.

  14. در کتاب التفهیم نقشه‌ای از کره‌ی زمین رسم کرده است که ارتباط اقیانوس هند با اقیانوس اطلس برای نخستین‌بار در آن نشان داده شده است. 

  برای آگاهی بیشتر:

  بیرونی در دانش‌نامه‌ی جزیره 

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 5260 بار   |   دفعات چاپ: 1887 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 267 بار   |   0 نظر
Persian site map - English site map - Created in 0.058 seconds with 951 queries by yektaweb 3503