Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی
نشر الکترونیک
حرف اول
برترین های کتابخانه
آیین نوشتن
تازه‌های نشر
دانش‌نامه‌ها
نویسندگان نامدار
گنجینه کتاب
برترین مقاله‌ها
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: سرگذشت کتاب مرجع در ایران
:: چگونه از اثرات ریزگردها بر سلامت خود بکاهیم؟
:: بازخوانی تاریخ پزشکی معاصر ایران
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: پژوهشگر تاریخ علم چه کار می کند؟
:: ریش دراز
:: بزمجه: یادگار دایناسورها
:: یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار نخستین رصدخانه‌ی پژوهشی ایران
:: سرشت علم و جایگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: دو خدای بی‌مصرف
:: امیراعلم و بهداشت در ایران
:: چرا میان آتن و ایران جنگ درگرفت؟
کتابک
:: نام‌داران ایران در نخستین فرهنگ‌نامه‌ی نوین ایران ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۴/۹/۲۹ | 

شخصیت‌هایی که شرخ خلاصه‌ای از زندگی و فعالیت‌های آنان در این‌جا آمده است، از دایره‌المعارف فارسی، به سرپرستی غلام‌حسین مصاحب گزینش شده است. این مجموعه شامل دانشمندان رشته‌های گوناگون، عارفان بزرگ، شاعران و نویسندگان است و فرمان‌روایان، وزیران و شخصیت‌های لشکری و کشوری را در بر نمی‌گیرد. توجه داشته باشید در متن‌هایی که از دایره‌المعارف فارسی در جزیره منتشر شده، رسم الخط آن رعایت نشده است و تنها در محتوای آن، امانت رعایت شده است. به علت تعداد زیاد شخصیت‌ها، آن‌ها را در گروه‌های 50 نفری به ترتیب الفبایی(ترتیبی که در دایره‌المعارف آمده) قرار داده‌ایم. برای برخی از دانشمندان ایرانی مقاله‌های تکمیلی در جزیره منتشر شده است که با کلیک روی نام آن‌ها به آن مقاله‌ها دست پیدا می‌کنید. مقاله‌های تکمیلی شخصیت‌های دیگر نیز در دست کار است.

1. ابراهیم ادهم

ابواسحاق ابراهیم ابن ادهم ابن منصور بلخی، وفات 161 یا 162 هجری قمری، زاهد و عارف مشهور ایرانی. وی بنا بر مشهور، از امیرزادگان بلخ بود، اما بر اثر تمایل به زهد و عرفان، از سر ملک و مال پدر برخاست؛ جامه‌ای پشمین پوشید و به سیاحت و عبادت و ریاضت پرداخت. حکایت حال او از بعضی جهات به احوال بودا شباهت دارد. ابراهیم ادهم در طریقه‌ی تصوف مقام بزرگ یافت و به صحبت سفیان سوری و فضیل ابن عیاض رسید. در کتاب‌های صوفیه حالات و کرامات بسیار به وی منسوب شده است و از او سخنان بلند و موثر نیز نقل شده است. ابراهیم ادهم در مکه وفات یافت.

2. ابراهیم خواص

ابواسحاق ابراهیم ابن احمد ابن اسماعیل، وفات 284 یا 291 هجری‌قمری، عارف و زاهد معروف ری در قرن سوم هجری. وی از یاران و همگنان ابوالحسن نوری و جنید بغدادی بود و بیش‌تر زمان خود را در سفر می‌گذراند. در مسجد جامع ری وفات یافت. حالات و سخنان او در کتاب‌های صوفیه نقل شده است.

3. ابراهیم موصلی

ابواسحاق‌ ابراهیم ابن میمون(یا ماهان) ابن بهمن موصلی، وفات 188 هجری‌قمری، از موسیقی‌دانان و آهنگ‌سازان معروف عهد بنی‌عباس. اصل او از ایران بود و در کوفه به دنیا آمد و چون در موصل تربیت و شهرت یافت، به موصلی معروف شد. نخست در درگاه مهدی خلیفه‌ی عباسی به خنیاگری پرداخت، اما چندی بعد مهدی او را به سبب شرابخوارگی حبس کرد. چون هارون‌الرشید به خلافت نشست، ابراهیم در جرگه‌ی ندیمان وی درآمد و در نزد او تقرب تمام داشت. وفاتش در بغداد رخ داد.

4. ابن اسفندیار

محمد بن حسن، تاریخ‌نگار ایرانی و نویسنده‌ی تاریخ طبرستان. از شرح حال او جز آن‌چه در مقدمه‌ی تاریخ طبرستان آورده است، اطلاعی در دست نیست. در سال 606 هجری‌قمری، که از کشته شدن رستم ابن اردشیر، فرمان‌روای طبرستان، آگاه شد، از بغداد به عراق عجم رفت و دو ماه در ری و پنج سال در خوارزم به گردآوری مواد کتاب خویش پرداخت. در خوارزم بر حسب تصادف مدارکی در دکان کتاب‌فروشی به دست آورد که نامه‌ی تنسر از جمله‌ی آن‌ها بود و کتابش با همین نامه آغاز می‌شود.

5. ابن‌الاعلم

ابوالقاسم علی ابن حسین، وفات 374 هجری‌قمری، اخترشناس دربار عضد‌الدوله‌ی دیلمی، نویسنده‌ی زیج‌العضدی که دو قرن رونق زیادی داشت. دقت رصد‌گری‌اش را ستوده‌اند.

6. ابن سکیت

ابویوسف یعقوب ابن اسحاق(244-160 هجری‌قمری) لغت‌شناس و نحوی معروف. در اصل اهل اهواز بود، ولی به نظر می‌رسد در بغداد به دنیا آمد. متوکل، خلیفه‌ی عباسی، او را مامور تربیت فرزندان خود کرد و چون علوی بود و حتی عقیده‌ی خود را از خلیفه پنهان نمی‌کرد، به قولی زبانش را بریدند و بقولی دیگر او را زیر پای نگهبانان ترک خلیفه افکندند تا جان سپرد. از آثارش کتاب اصلاح المنطق و کتاب الاضداد است.

7. ابن‌بابویه

ابوجعفر محمد ابن علی قمی، معروف به شیخ صدوق، وفات 381 هجری‌قمری، فقیه و حدیث‌شناس معروف شیعه. پدرش ابوالحسن علی(وفات 329 هجری‌قمری) معروف به ابن‌بابویه نیز فقیه شیعی ئ اهل قم بود. ابوجعفر به خراسان و بغداد سفر کرد و در سال‌های پایانی عمر در ری اقامت کرد. مهم‌ترین اثرش کتاب من لا‌یحضره الفقیه است که یکی از مهم‌ترین کتاب‌های حدیث نزد شیعه و از کتاب‌های چهارگانه است. از جمله‌ی آثار دیگرش، امالی در حدیث و عیون الخبار الرضا در سیره‌ی امام هشتم است و آن را به نام صاحب ابن عباد نوشته است. این بابویه در ری درگذشت و مقبره‌اش در آن‌جا معروف است.

8. ابن بزاز

درویش توکل ابن اسماعیل توکلی، از نویسندگان دوره‌ی صفوی که در حدود 765 هجری قمری بسیار فعال بود. از مریدان شیخ صفی‌الدین اردبیلی که در عصر شیخ صدرالدین موسی، پسر صفی‌الدین می‌زیست. کتابی به نام صفوه‌الصفا در مناقب صفی‌الدین نوشته که علاوه بر تاریخ ظهور مریدان صفوی، حاوی مطالب نفیس درباره‌ی تاریخ و احوال و اخلاق مردم در نیمه‌ی دوم قرن هفتم و آغاز قرن هشتم هجری‌قمری است. این کتاب را در دوران شاه طهماسب اول، ابوالفتح حسینی به امر شاه تصحیح و نسخه‌ی جدیدی از آن تهیه کرد. اغلب اطلاعاتی که بعدها تاریخ‌نگاران درباره‌ی آغاز کار صفویه در کتاب‌های خود آورده‌اند، برداشتی از همین کتاب ابن بزاز است.

9. ابن حبان

محمد ابن احمد(354-274 هجری‌قمری) نویسنده و حدیث‌شناس. در بست سیستان متولد شد و قاضی سمرقند شد. چون پیغمبری را آمیزه‌ای از علم و عمل می‌دانست زندیقش خواندند و از کار برکنارش ماندند. کتاب التقاسیم و الانواع او شامل حدیث‌های نبوی است. کتاب الثقات وی نیز نزد اهل حدیث معروف است.

10. ابن خرداذبه

ابولقاسم عبیدالله ابن عبدالله(یا احمد) که به ابن خردادبه نیز شهرت دارد. وفات 355 هجری‌قمری. این جغرافی‌دان معروف ایرانی از ندیمان معتمد، خلیفه‌ی عباسی، بود. چندی نیز در ولایت جبال مامور پست و انتظام بود. مهم‌ترین اثرش کتاب المسالک و الممالک است که آن‌ را بین سال‌های 230 و 234 نوشته است. این کتاب شامل فاصله‌های دقیق شهرها و اندازه‌ی مالیات هر یک از ولایت‌ها است. این کتاب از روی سندهای رسمی نوشته شده و جغرافی‌دان‌های بعدی بسیار از آن استفاده کرده‌اند؛ از جمله، ابن‌الفقیه، ابن‌حوقل، مقدسی و جیهانی. این کتاب را یک‌بار باربیه و بار دیگر دخویه ترجمه و چاپ کرده است.

11. ابن درستوریه

ابومحمد عبدالله این جعفر(347-258 هجری‌قمری) عالم نحو عرب. در اصل از مردم فسا بود، ولی در بغدد می‌زیست و در همان‌جا مدفون شد. در نحو پیرو مکتب بصره بود.

12. ابن رسته

ابوعلی احمد ابن عمر ابن رسته، دانشمند و جغرافی‌دان ایرانی در قرن سوم هجری‌قمری. در اصل اهل اصفهان بود. اثر عمده‌اش الاعلاق النفیسه نام دارد که بخش هفتم آن در دست است و در آن پس از شرح کره‌ی آسمان و کره‌ی زمین، به شرح کشورها و شهرها پرداخته و بیش‌تر مطالبش برگرفته از نوشته‌های پیشینیان است.

13. ابن ساعاتی

فخر الدین رضوان ابن محمد، وفات 618 هجری‌قمری، دانشمند مکانیک. پدرش، محمد ابن علی ابن رستم، معروف با ساعاتی( وفات حدود 580 هجری‌قمری) دانشمند مکانیک و در اصل از خراسان بود. وی در ساعت‌سازی شهره بود و به دمشق سفر کرد و به فرمان نورالدین زنگی، ساعت مشهور دمشق را در باب جیرون ساخت. ابن ساعاتی در دمشق متولد شد و مانند پدر در ساعت‌سازی شهرت یافت. هم‌چنین، پزشک بود و در ادبیات و فلسفه دست داشت و در دمشق به وزارت رسید. ساعتی را که پدرش ساخته بود ترمیم و اصلاح کرد و کتابی در توضیح ساختمان و چگونگی نگهداری از آن نوشت(محرم 600 هجری‌قمری) که پس از کتاب جزری، مهم‌ترین منبع در باب ساعت‌های اولیه‌ی دوره‌ی اسلامی است.

14. ابن شهرآشوب

محمد ابن علی ابن شهر‌آشوب، وفات 588 هجری‌قمری، فقیه و حدیث‌شناس و ادیب شیعه. از مردم ساری مازندران بود و در حلب وفات یافت. از آثار معروفش معالم العلماء(در رجال) و مناقب آل‌ ابی ‌طالب است.

15. ابن فارس

ابوالحسن یا ابوالحسین احمد ابن فارس، وفات 395 هجری‌قمری، لغت‌شناس زبان عرب. اصل او از ری بود. فخرالدوله‌ی دیلمی تربیت فرزند خود، مجدالدوله، را به او واگذاشت. وی استاد بدیع‌الزمان همدانی و نویسنده‌ی کتاب مجما اللغه و آثار دیگر است. در تاریخ وفاتش اختلاف است.

16. ابن فقیه

ابوبکر احمد ابن محمد همدانی، جغرافی‌دان مسلمان قرن سوم هجری‌قمری. وی حدود 295 هجری‌قمری کتاب مفصلی به نام کتاب البلدان نوشت که یاقوت حموی و مقدسی زیاد از آن نا برده‌اند. اصل کتاب در دست نیست. ولی خلاصه‌ای از آن، که به از سوی علی‌ این حسن شیرازی حدود 413 هجری‌قمری انجام شد، در 1885 میلادی با تلاش دخویه به چاپ رسید.

17. ابن قتیبه

ابوعبدالله ابن مسلم ابن قتیبه(276-213 هجری‌قمری) تاریخ‌نگار و نویسنده‌ی لغت‌شناس. در اصل ایرانی بود. در کوفه یا بغداد متولد شد و در دینور( Dinvar ) رونق یافت و به همین دلیل به ابن قتیبه‌ی دینوری مشهور است. پیشوای مدرسه‌ی نحو بغداد بود که مخلوطی از مدرسه‌ی کوفه و بصره است. آثار مهم‌اش، عیون‌ الخبار، کتاب المعارف(تاریخ عمومی از آغاز آفرینش)، کتاب الشعر و الشعراء و کتاب ادب الکاتب است.

18. ابن ماجه

ابو عبدالله محمد ابن یزید ابن ماجه(273-209 هجری‌قمری)، حدیث‌شناس معروف، وی اهل قزوین بود و در جست و جوی حدیث به بصره، بغداد، شام، مصر، حجاز و ری سفر کرد. کتاب معروف خود را به نام سنن ابن ماجه در حدیث نوشت که یکی از صحاح سته به شمار می‌آید. کتابی هم به نام تفسیر القران به او منسوب است.

19. ابن ماسویه

ابوزکریا یوحنا(یحیی) ابن ماسویه، وفات 243 هجری‌قمری، پزشک معروف مسیحی، معلم حنین ابن اسحاق. پدرش داروسازی در جندی‌شاپور بود. ابن ماسویه در بغداد نزد جبریل ابن بختیشوع آموزش دید. معتصم، خلیفه‌ی عباسی، میمون برای تشریح در اختیارش می‌گذاشت. به عربی و سریانی می‌نوشت. آثار زیادی در طب و تشریح دارد. برخی آثار پزشکی یونانی را به سریانی ترجمه کرده است. از آثارش، کتاب دغل العین(قدیمی‌ترین کتاب چشم‌پزشکی به زبان عربی) و النوادر الطبیه در قرون وسطی شهرت زیادی داشت. ابن ماسویه در سامرا وفات یافت. برادرش میخائیل ابن ماسویه از پزشکان دربار مامون عباسی بود.

20. ابن مقله

ابوعلی محمد ابن علی ابن حسین ابن مقله(328-272 هجری‌قمری) دبیر و خوش‌نویس معروف و وزیر خلفای عباسی. نیاکانش از مردم فارس بودند و خود در بغداد متولد شد. نخست در دستگاه ابن فرات خدمت کرد و سپس مورد توجه مقتدر، خلیفه‌ی عباسی قرار گرفت و وزارت یافت. اما چندی بعد خلیفه او را بگرفت و چندی بازداشت شد و سپس با اخذ جریمه به فارس فرستاد. باز قاهر عباس که به خلافت رسید، به او وزارت داد، اما چندی بعد به همکاری با دشمنان خلیفه متهم شد و از بیم کیفر متواری گشت. راضی، خلیفه‌ی عباسی، چون به روی کار آمد، باز او را بخواند و وزارت داد. اما مخالفان باز او را فرو گرفتند و او چندی بعد بار دیگر به او وزارت داد. اما دیگر بار با دشمنی مخالفان از کار بر کنار شد و به زندان افتاد(326 هجری‌قمری) در زندان نخست دستش و سپس زبانش را بریدند و در زندان بود تا مرد. وی چهار بار وزارت خلیفه کرد تا بمرد.

ابن مقله شعر تازی نیکو می‌گفت و در فقه، تفسیر، قرائت و ادبیات دست داشت. وی پیش‌گام احیای خوش‌نویسی است و تا پیدایش او، هیچ خطاطی به توانایی او در خوش‌نویسی اقلام مختلف نیامده بود. این‌که برخی وضع اقلام شش‌گانه‌ی خط را به او نسبت می‌دهند درست نیست، اما بدون شک در تکمیل آن‌ها کوشیده و به آن‌ها سر و صورتی داده است.

21. ابن‌نفیس

علاء‌الدین ابوحسن علی ابن ابی‌الحزم ابن النفیس، وفات 687 هجری‌قمری، پزشک مصری یا شامی؛ شاگرد ابن‌دخوار. نویسنده‌ی کتابی در کحالی(چشم‌پزشکی)، کتاب المختار در پرهیز و کتاب معروف موجز، که شرح قانون ابن‌سینا است. بر موجز شرح‌های بسیاری نوشته شده، از جمله شرح معروف به شرح نفیسی از نفیس ابن عوض کرمانی است.

[ابن نفیس را به این دلیل در فهرست نام‌داران ایرانی آورده‌ایم که برخی زادگاه او را روستای قرش( Gharash ) در آن سوی رود سیحون می‌دانند. با وجود این، وی در دمشق و در بیمارستان بزرگ نوری، که سلطان ترک نورالدین محمود ‌بن زنگی در قرن ششم بنیان‌گذاری کرد، پزشکی را فراگرفت. وی را کاشف گردش خون کوچک(گردش خون ششی) می‌دانند.]

22. ابن هیثم

ابوعلی حسن ابن حسن(یا حسین) ابن هیثم بصری(430-354 هجری‌قمری) اخترشناس، ریاضی‌دان، پزشک و بزرگ‌ترین فیزیک‌دان دوره‌ی اسلامی و از بزرگ‌ترین پژوهشگران نورشناسی. در بصره متولد شد و آغاز عمر را در آن‌جا گذراند و سپس به مصر رفت. پژوهشگران تاریخ علم شیوه‌ی فکر او را مانند دکارت می‌دانند ] البته بهتر است گفته شود، شیوه‌ی فکر دکارت را مانند او می‌دانند [ ، بیش از 100 اثر در ریاضی و فیزیک و اخترشناسی به او منسوب است. البته، بخش زیادی از آثار او از بین رفته است. معروف‌ترین اثر او کتابی است در علم مناظر که ترجمه‌ی لاتین آن تاثیر کلی در اروپا داشته است. این کتاب را کما‌الدین فارسی تنقیح و تلخیص کرده است.

[درباره‌ی زندگانی ابن‌ هیثم اطلاع چندانی در دست نیست، اما برخی نویسندگان او را دانشمند ایرانی می‌دانند و در بیش‌تر منابع غربی نیز از او به عنوان Persian Scientist یاد شده است.]

23. ابن یمین

24. ابواسحاق اسفراینی

25. ابواسحاق شیرازی

26. ابو‌الجود محمد ابن لیث

27. ابوالحسن اصفهانی

28. ابوالحسن خرقانی

29. ابوالحسن طلحه

30. ابوالحسن عامری

31. ابوالحسن نقاش‌باشی افشار

32. ابوالحسن نوری

33. ابوالعباس ربنجنی

34. ابوالعلاء شوشتری

35. ابوالعلاء گنجوی

36. ابوالفتح اصفهانی

37. ابوالفتوح رازی

38. ابوالفرج ابن هندو

39. ابوالفرج اصفهانی

40. ابوالفرج رونی

41. ابوالفرج سکزی

42. ابوالفضل بلعمی

43. ابوالفضل علامی

44. ابوالقاسم قشیری

45. ابوالمعالی رازی

46. ابوالوفای بوزجانی

47. ابوبکر خوارزمی

48. ابوبکر وسطی

49. ابوحاتم

50. ابوحاتم رازی

این مقاله هنوز کامل نشده است

بازگشت به مقاله‌ی اصلی

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 9322 بار   |   دفعات چاپ: 3521 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 265 بار   |   0 نظر
کتابخانه جزیره
Persian site map - English site map - Created in 0.062 seconds with 988 queries by yektaweb 3505