Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی
نشر الکترونیک
حرف اول
برترین های کتابخانه
آیین نوشتن
تازه‌های نشر
دانش‌نامه‌ها
نویسندگان نامدار
گنجینه کتاب
برترین مقاله‌ها
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: سرگذشت کتاب مرجع در ایران
:: چگونه از اثرات ریزگردها بر سلامت خود بکاهیم؟
:: بازخوانی تاریخ پزشکی معاصر ایران
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: پژوهشگر تاریخ علم چه کار می کند؟
:: ریش دراز
:: بزمجه: یادگار دایناسورها
:: یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار نخستین رصدخانه‌ی پژوهشی ایران
:: سرشت علم و جایگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: دو خدای بی‌مصرف
:: امیراعلم و بهداشت در ایران
:: چرا میان آتن و ایران جنگ درگرفت؟
کتابک
:: پیشگفتار کاتب خوارزمی بر مفاتیح‌العلوم ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۴/۸/۲۱ | مترجم: حسين خديوجم | 

به نام خداوند بخشنده‌ی مهربان

خدایا آسان بدار و یاری کن

ابوعبد‌الله محمد بن احمد بن یوسف کاتب خوارزمی، گوید : خدایی را سپاس می‌گویم که بلندمرتبه و بزرگوار، توانا و داناست. او آدمی را بر دیگر موجودات به نیروی تمیز و بیان برتری بخشیده و قدر و ارج بندگان خود را به اندازه‌ی بهره‌ی آنان از دانش و حکمت قرار داده است. پس کسی که در راه به دست آوردن دانش با پیروزی به پیش رود و در میان دانشوران بلندآوازه شود، جایگاهش از دیگر مردم برتر و مرتبه‌اش والاتر خواهد شد. بلندپایه است خدایی که بهترین آفریدگار است و درود بر سرور ما محمد و بر خاندان پاک و پرهیزگار او.

اما بعد : چون خداوند، همت خواجه‌ی بزرگوار و خردمند ابولحسین عبید‌الله بن احمد عتبی را، که خدایش پایدار بدارد و طی زمان به دانش‌دوستی و دانشمند‌نوازی کامیاب و پیروز بماند، بر این منحصر کرد که دانشی‌مردان هر شهر و دیار از نیک‌اندیشی و گشاده‌دستی او بهره‌ور شوند، من نیز به فرمان دل برای تصنیف کتابی به نام نامی او، که خداوند بلندآوازه‌اش بدارد، بر سر شوق آمدم، کتابی که کلید همه‌ی دانش‌ها باشد و دشواری‌های صنعت‌های پیشین را آسان کند و رمزها و اصطلاح‌های هر گروه از دانشمندان را برداشته باشد، همان رمزها و اصطلاح‌هایی که فرهنگ‌های موجود از وجود آن‌ها خالی است. برای مثال، هرگاه ادیب سخندان و ورزیده‌ای بخواهد به یکی از کتاب‌هایی که در باب علوم و حکمت تصنیف شده رجوع کند، بدون آشنایی به آن دانش و صنعت، از مطلب‌های آن چیزی نخواهد فهمید و هنگام مراجعه مانند مردم بی‌سواد خواهد بود.

نمونه‌ی این گونه اصطلاح‌ها واژه‌ی " رجعه " است. این واژه در نزد واژه‌شناسان به مفهوم یک‌بار مراجعه کردن است و به باور آنان مفهوم دیگری از آن برداشت نمی‌شود. اما همین واژه در نزد فقیهان در طلاق رجعی به مفهوم از سر گرفتن زناشویی است. رجعه در نزد متکلمان و به باور برخی از شیعیان، بازگشت امام است پس از مرگ یا غیبت و در نزد کاتبان دیوان حساب، گزارشی است که وکیل خرج برای خوراک یک نوبت سپاه تسلیم می‌کند و دز نزد منجمان حرکت ستارگان است از خمسه‌ متحیره در جهتی که مخالف با ترتیب و نظم برج‌هاست.

دیگر کلمه‌ی فک است که در نزد واژه‌شناسان و فقیهان معنی صدری می‌دهد مانند: فک اسیر، یعنی آزاد کردن اسیر. فک رهن، یعنی از گرو درآوردن. فک رقبه، یعنی برده آزاد کردن، یا یکی از دو فک که عبارتند از دو آرواره. و نیز همین کلمه‌ی فک در نزد علمای عروض به معنی جداکردن یک نوع از بحر یا وزن شعر است از نوعی دیگر که در دایره‌ای گرد می‌آیند ، و در نزد کاتبان دیوان، ثبت مجدد است اسم جیره‌بگیر است در دیوان یا جریده، پس از آن که جیره‌اش را قطع کرده باشند.

یا کلمه‌ی وتد ( = میخ) که در نزد واژه‌شناسان و مفسران یکی از میخ‌های خیمه است یا آن که به معنی کوه است که از این کلام خدا فهمیده می‌شود: والجبال اوتادا یعنی کوه‌ها در حکم میخ هستند. وتد در نزد عروضیان عبارت است از هر سه حرفی که دو حرف آن متحرک و حرف سومش ساکن باشد، و در نزد ستاره‌شناسان به معنی یکی از اوتاد چهارگانه است که عبارتند از : وتد طالع، وتد غارب، وتد وسط‌السماء و وتدالارض.

هر ادیب نازک‌اندیش که دریافته باشد علم لغت وسیله‌ی کسب فضیلت است، و بداند تا زمانی که این دانش در تحصیل دانش‌های ارزشمند دیگر به کار گرفته نشود به تنهایی سودمند نیست و آگاهی یابد که دانستن علوم ادبی او را از دیگر کتاب‌های علمی بی‌نیاز نمی‌کند، نیازش به دانستن اصطلاحات از دیگر مردم افزون‌تر است، زیرا تنها با درک این اصطلاحات ممکن می‌شود که انواع علوم و ادبیات را، آن طور که هست، مورد مطالعه قرار داد.

در این کتاب از این نوع اصطلاحات آن چه را که بیشتر مورد نیاز است، بدون ایجاز مخل و اطناب ممل گرد آورده‌ام، اصطلاحات مشهور و معروف در میان مردم را کنار گذاشته‌ام و از کلمه‌های پیچیده و بیگلنه چشم پوشیده‌ام، یعنی کلماتی که هر گاه در کتابی ذکر شود به شرح و تفسیر بسیار نیازمند است.

میان این دو راه مشکل و آسان، حد وسط را برگزیدم، بنابراین هر اصطلاحی که بیشتر مورد نیاز بود، و از دیگر کلمات مناسب‌تر می‌نمود برگزیدم، به فروع بسیار و مشتقات بی‌معنی و خنک نپرداختم، و از آوردن مثال و گواه پرهیز کردم؛ زیرا اکثر این اصطلاحات، اسامی و الفاظی است که به وسیله‌ی اهل دانش وضع و اختراع شده یا کلماتی است که از زبان‌های بیگانه معرب شده است.

این کتاب را مفاتیح‌العلوم نام نهادم، برای آن که مدخل دانش است و برای بیشتر دانش‌ها در حکم کلید است، پس هر کس آن را بخواند و مطالبش را به خاطر سپرد، و سپس در کتاب‌های علمی به دقت بنگرد، با آن علوم آشنا می‌شود و به راز آن‌ها پی می‌برد، اگر چه با آن علوم بیگانه باشد و با اهل آن دانش‌ها مصاحبت و همنشینی نکرده باشد.

این کتاب را در دو مقاله تدوین کردم:

مقاله‌ی اول شامل علوم شریعت و آن مقدار از علوم عربی است که به این مبحث مربوط می‌شود.

مقاله‌ی دوم در علوم مردم غیرعرب است، یعنی علوم یونانی‌ها و دیگر ملت‌ها.

از خدای بزرگ توفیق و مدد می‌خواهم تا مرا به حقیقت رهنمون آید و از لغزش بازدارد.

مقاله‌ی اول: شش باب است که به 25 فصل تقسیم شده است

باب اول: علم فقه است، شامل 11 فصل.

باب دوم: علم کلام است، شامل 7 فصل

باب سوم: علم نحو است، شامل 12 فصل

باب چهارم: علم دبیری یا نویسندگی است ، شامل 8 فصل

باب پنجم: علم شعر و عروض است، شامل 5 فصل

باب ششم: علم اخبار است، شامل 9 فصل

مقاله‌ی دوم: نه باب است که به 41 فصل تقسیم شده است

باب اول: فلسفه است، شامل 3 فصل

باب دوم: منطق است، شامل 9 فصل

باب سوم: علم طب است، شامل 8 فصل

باب چهارم: ارثماطیقی یا علم عدد است، شامل 5 فصل

باب پنجم: علم هندسه است، شامل 4 فصل

باب ششم: علم نجوم است، شامل 4 فصل

باب هفتم: علم موسیقی است، شامل 3 فصل

باب هشتم: علم حیل است، شامل 2 فصل

باب نهم: علم کیمیا است، شامل 3 فصل

پس تمام این کتاب شامل دو مقاله و پانزده باب و نود و سه فصل است.

بازگشت به مقاله‌ی اصلی

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 5688 بار   |   دفعات چاپ: 2225 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 224 بار   |   0 نظر
کتابخانه جزیره
Persian site map - English site map - Created in 0.055 seconds with 982 queries by yektaweb 3461