Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی
ایرانی کیست
ایران باستان
دوران اسلامی
ایران معاصر
دانش ایرانیان
نوآوری‌های ایرانی
نام آوران ایران
در پایگاه‌های دیگر
پیرامون شاهنامه
معرفی کتاب
یادگارهای باستانی
بازتاب تمدن ایرانی
ایران‌نامه
برترین‌های تالار ایران
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: چرا میان آتن و ایران جنگ درگرفت؟
:: آنچه ابن‌سینا از ایران باستان آموخت
:: نه شرقی نه غربی نه تازی
:: ابران را چرا باید دوست داشت
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
بازسازی تخت جمشید

AWT IMAGE

آشنایی با سیستان

AWT IMAGE

جاهای باستانی ایران

• تخت جمشید

• زیگورات چغازنبیل

• بیستون

• تخت سلیمان

• گنبد سلطانیه

• هفت تپه

• ارگ بم

• شهر آیاپیر

• شهر سوخته

موزه‌های ایران

موزه‌ی ملی ایران

موزه‌ی کاخ سعدآباد

موزه‌ی فرش ایران

موزه‌ی رضا عباسی

موزه‌ی شیشه سرامیک

موزه‌ی کاخ نیاوران

موزه‌ی کاخ گلستان

موزه‌ی آستان قدس

موزه‌ی قرآن

موزه‌ی هنرهای معاصر

سالارکتاب
سالارکتاب
با کتاب‌های سالاری آشنا شوید
:: درباره‌ی زیج شهریاران ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۶/۱۲/۲۶ | 

  واژه‌ی زیج به مانند بسیاری دیگر از اصطلاح‌های علمی از زبان پهلوی(فارسی میانه) به زبان عربی راه ‌یافته است. این واژه در زبان پهلوی به صورت زیگ یا زیک به کار رفته و با واژه‌ی "زِه" به معنای تار یا رشته، به‌ویژه کمان، هم ریشه است. این واژه در آغاز به مجموعه رشته‌های موازی تارهای پارچه گفته شد و سپس برای جدول‌های دارای خط‌های موازی به کار رفت. در دوره‌ی ساسانی به جدول‌های اخترشناسی "زیک" می‌گفتند که در دوره‌ی اسلامی به صورت "زیج" خوانده شد.

  به گزارش ابوریحان بیرونی و ماشاءالله یهودی، هنگامی که خسرو انوشیروان به سال 556 میلادی به اختلاف میان زیج هندی اَرکَند و مَجَسطی بطلمیوس پی برد، اخترشناسان برجسته‌ی روزگار خود را گرد آورد تا آن دو کتاب را بررسی کنند. آنان ارکند را از نظر رصدی و بینش و استخراج احکام نجومی از مجسطی بسیار دقیق‌تر یافتند و سپس زیج کامل‌تری را بر پایه‌ی آن ترتیب دادند که "زیج شاه" یا "زیج شهریاران" نام گرفت. همین کار به روزگار یزدگرد سوم بار دیگر انجام شد و این زیج را ابوالحسن علی بن زیاد تمیمی به عربی بازگرداند که در کتاب الفهرست ابن‌ندیم از آن یاد شده است.

  بررسی منابع گوناگون نشان می‌دهد که ایرانیان دست‌کم از روزگار اردشیر و شاپور ساسانی، یعنی حدود 250 میلادی، به نگارش زیج می‌پرداختند. در همین دوران بود که آثار اخترشناسی هندی و یونانی، به‌ویژه مجسطی بطلمیوس، به زبان پهلوی بازگردانده شد و از بررسی این آثار و آمیختن آن‌ها با دستاوردهای اخترشناسی دانشمندان ایرانی، چند زیج(همگی با نام زیج شاه) در دوره‌های مختلف فرمانروایی ساسانیان پدید آمد.

  از جمله زیج‌ها پرآوازه‌ی دوره‌ی اسلامی، زیج محمد بن موسی خوارزمی است. این اثر از چنان جایگاهی در تاریخ ریاضیات و اخترشناسی برخوردار شد که در دوره‌ی شکوفایی تمدن اسلامی دست‌کم 9 اثر در شرح یا نقد و اصلاح آن نوشته شد. یکی از آن‌ها را مَسلَمطه بن احمد مجریطی، اخترشناس مسلمان اندلسی(بخش مسمان نشین اسپانیا) به نام تهذیب زیج الخوارزمی پدید آورد که آدلار باثی آن را حدود 1126 میلادی/520 قمری به زبان لاتین بازگرداند. به نظر می‌رود خوارزمی در این اثر خود در کنار منابع دیگر از زیج شهریاران نیز سود برده است.

  منبع:

  کرامتی، یونس. کارنامه‌ی ایرانیان(در زمینه‌ی نوآوری‌های ریاضیات، نجوم و گاهشماری)، اهل قلم، چاپ دوم،1382

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA code
::
دفعات مشاهده: 9071 بار   |   دفعات چاپ: 2357 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 213 بار   |   0 نظر
تالار ایران
Persian site map - English site map - Created in 0.12 seconds with 73 queries by YEKTAWEB 3858