Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی
سرمقاله
پیشگامان آموزش
نخستین مدرسه ها
کتاب های درسی
محصولات کمک آموزشی
تاریخ آموزش
تصویرگران کتاب های درسی
شاعران کتاب‌های درسی
خبرهای آموزشی
برترین‌ مقاله‌ها
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: آینده‌ی ایران در دست معلمان با ایمان
:: سامانه‌‌ی یکپارچه‌ی پرورش خلاقیت در دانش‌آموزان
:: دانش‌آموزان از تاریخ چه باید بیاموزند؟
:: ویژگی‌های کتاب درسی
:: سپاس‌گذاری مردم سده از آموزگاران کهن‌ترین دبستان شهر
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
آموزش و پرورش ایران

ghatreh_in_jazireh

:: علم در کجا پرورش می‌یابد ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۶/۵/۷ | نویسنده: آقاي اسفندیار معتمدی | 

  برای ما که عمری را صرف آموزش علوم کرده‌ایم یا علاقه‌مند هستیم در این راه گام برداریم، ضروری است بدانیم در چه جامعه‌ای و با چه شرایطی علم و فناوری رشد می‌کند که اگر شرایط موجود نیست کوشش کنیم که موانع را برطرف سازیم و عوامل مساعد را فراهم آوریم. برای بررسی این شرایط می‌توان از مطالعات تاریخی بهره گرفت. برای مثال، پیدایش علم و تمدن در فرهنگ اسلامی یا فرهنگ اروپا را در نظر گرفت .

  در فرهنگ اسلامی آغاز فعالیت‌های علمی از قرن دوم هجری است؛ یعنی، زمانی که سرزمین‌های پهناور در اختیار حکومت و دولت مردان مسلمان قرار گرفت ؛ بغداد ساخته شد 1 ؛ سرمایه‌های ملل مختلف در آن شهر تمرکز یافت؛ اقتصاد و بازار رونق یافت و جایگاه امنی برای هنرمندان، صنعتگران و دانشمندان فراهم شد. خاندان‌های دوست‌دار علم و ادب از جمله برمکیان و فرزندان موسی شاکر خراسانی(بنو موسی )2 ، در تبدیل کردن بغداد به جایگاه مناسبی برای پیشرفت علم و ادب و هنر و صنعت نقش اساسی داشتند .

  در زمان هارون و پسرش مامون عباسی، بیت الحکمه 3 رونقی خاص یافت و مترجمان و مؤلفان به کار ترجمه و تولید علم دست زدند. جلسه‌های بحث و تبادل نظر رونق یافت. حتی خلیفه‌ی مسلمین در این جلسه‌ها شرکت می‌کرد و نظراتش را اعلام می‌نمود و عقایدش آزادانه مورد نقد و بررسی قرار می‌گرفت. سال‌هایی پیش از آن نیز جلسه‌های بحث و درس امام جعفر صادق(ع) و دیگر بزرگان دین تشکیل می‌شد و تعداد بسیاری از طالبان علم به بحث و تبادل نظر می‌پرداختند .

  آن چه از تاریخ بر می‌آید آن است که :

  " پیش از آن که علم بتواند در جامعه‌ای شکوفا شود آن جامعه باید به قدر کافی قوی باشد تا به افراد خود برای مشاهده، آزمایش و تفکر آسایش اقتصادی دهد. اگر چه در جامعه‌های فقیر هم افرادی با اندیشه‌های عالی می‌توانند وجود داشته باشند، ولی تلاش برای گذراندن زندگی روزانه مانع از آن است که بتواند نظرهای خود را پیگیری کنند . پیشرفت علم علاوه بر آسایش اقتصادی، به آزادی فکری نیاز دارد. برخی از فرهنگ‌ها نظرهای نو را به بهانه ترس از تغییر نمی پذیرند ...

  همین طور علم نیازمند آن است که متخصصان به طور دائم دستاوردهایشان را ثبت کنند . دانشمندان اعتبار پیشرفت‌های خود را از آشکار کردن آن‌ها بر تمام جهان به دست می‌آورند. تنها در این صورت است که این دستاوردها می‌توانند مورد مطالعه و ارزیابی دانشمندان دیگر قرار گیرند و فایده‌های آن‌ها مشخص شود ." 4

  شرط پیدایش و پیشرفت علم در جامعه آسایش اقتصادی، آزادی فکر و گزارش و ارتباط و تبادل نظر است. تا اندیشه‌های علمی بر همگان عرضه نشود و مورد نقد مخالفان قرار نگیرد پاک و مصفا نمی‌شود .

  با خصم گوی علم که بی خصمی علمی نه پاک شد نه مصفا شد

  زیرا که سرخ روی برون آمد هر کو به سوی قاضی تنها شد

  در همان فرهنگ و تمدن اسلامی می‌بینیم که وقتی بغداد از رونق اقتصادی می‌افتد و بر اثر هجوم مغولان امنیت اجتماعی از میان می‌رود و پیش از آن‌ها وقتی تعصب کور بر جامعه اسلامی مستولی می‌شود و غزالی حکم بر ارتداد فیلسوفان و اندیشمندان می‌دهد، علم زایندگی خود را از دست می‌دهد و در قرن‌های بعدی هر چند آموزش علوم کم و بیش ادامه می‌یابد، ولی فرایند علم متوقف می‌شود و به جای نوآوری‌های علمی حاشیه‌نویسی رواج می‌یابد و چشمه‌های علم خشک می‌شود .

  درباره‌ی علل نارسایی تولید علم در ایران و راه‌های افزایش تولید علم بحث‌های مفصلی در دانشگاه‌ها و مراکز تصمیم‌گیری صورت گرفته و کارهایی در جریان است. آن چه مسلم است در سال‌های اخیر تعداد مقاله‌های علمی منتشر شده در مجله‌های معتبر افزایش یافته است .5 با وجود این، هنوز سهم ایران در تولید علمی دنیا، 22 صدم درصد است و اگر بخواهیم این سهم را به سهم ایران در جمعیت جهان (یک درصد) برسانیم، باید حجم فعالیت‌های علمی کشور دست کم پنج برابر شود . 6

  علل نارسایی تولید علم در ایران علاوه بر مسائل معیشتی دست اندر کاران علم، به موضوع برنامه‌ریزی و روش آموزش علوم بر می‌گردد. در آموزش علوم بیشتر به انتقال مفاهیم علمی توجه شده است و به فرایند تولید علم کمتر توجه شده است. بیشتر فعالیت دانشگاه‌ها به آموزش اختصاص دارد، آن هم آموزش مبتنی بر انتقال دانش و نه خلاقیت و نوآوری. در دانشگاه‌ها بیشترین تلاش صرف پرکردن ذهن دانشجویان از دستاوردهای علمی می‌شود و این همان کاری است که در آموزش پیش از دانشگاه انجام می‌شود .

  در سال‌های اخیر کوشش فراوانی در جهت توجه به فرایند تولید علم شده است، اما کافی نیست. در مرد مدیریت و برنامه‌ریزی نیز کوشش‌هایی شده است. بودجه تحقیقات افزایش یافته و لایحه تعیین وظایف و ساختار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به تصویب مجلس رسیده است. باوجود این، هنوز در جامعه تفکر علمی، که لازمه‌ی هر گونه تولید و نوآوری علمی است، به وجود نیامده است. لازمه این کار، تلاش صادقانه و نسبتا طولانی افرادی است که به عمران و آبادی این کشور امید و عشق دارند .

  در دنیای امروز اختیار در دست کسانی است که قدرت دارند. روزی قدرت به نیروی نظامی و امکانات اقتصادی وابسته بود. اما امروزه قدرت به علم و فناوری وابسته است . قدرت نظامی و حتی اقتصادی را می‌توان با وابستگی به کشورهای قدرتمند به دست آورد، اما علم باید در خود جامعه به وجود آید، رشد کند و حاصل آن در فناوری به کار گرفته شود. بنابر این باید فرایند علم را در جامعه گسترش دهیم .

  علم در جامعه‌ای پرورش می‌یابد که شرایط و امکانات زیر را داشته باشد :

  1. دست اندرکاران علم دغدغه‌ی معاش خود را نداشته باشند و نیازهای زیستی آنان تامین شود .

  2. تبادل اندیشه و افکار آزادانه صورت گیرد و هر فردی بتواند نظر خود را بدون نگرانی بیان کند .

  3. وسایل ارتباطی نوشتاری و دیداری از هر نظر موجود باشد به طوری که استاد و محقق بتواند به سرعت در جریان مسائل علمی جهان قرار گیرد و نوشته‌ای او نیز امکان انتشار داشته باشد .

  4. زمینه‌ی تفکر علمی در جامعه موجود باشد و همگان بتوانند به کار تحقیق بپردازند .

  5. قوانین و مقررات جامعه در جهت تشویق فعالان علمی و پژوهشگران باشد به طوری که عوامی موثر را فراهم آورد و موانع تحقیق و فعالیت‌های علمی را دور سازد .

  اگر در جامعه‌ای حداقل نیازهای زیستی (مسکن، خوراک و پوشاک مناسب) برای استادان و دست اندرکاران فعالیت‌های علمی و آموزشی فراهم نباشد، اگر در کلاس درس و در جامعه بحث و تبادل نظر آزاد ممکن نباشد و استاد و دانشجو نتوانند آزادانه اظهار نظر کنند، اگر زمینه‌ی فرهنگی جامعه پزیرش تفکر علمی را نداشته باشد، اگر امکانات ارتباط علمی برقرار نباشد و سرانجام اگر مشوق و برانگیزاننده‌ی علم، قد علم نکند، جامعه در رخوت، سستی، انگلی و ناامیدی خود باقی می‌ماند که از جامعه ما دور باد !

  زیر نویس

  1. در سال 141 هجری نقشه شهر بغداد (به معنی باغ خدا) را دو اخترشناس ایرانی طرح ریزی کردند و حدود یک صد هزار نفر کارگر، بنا، معمار، نجار و سنگتراش در ساختن مرکز حکومت و خلافت پرداختند. ساختن مسجدها، کاخ‌ها، کاروانسراها و بازارها و نیز تهیه اثاثیه متناسب با آن‌ها هنرمندان و سازندگان بزرگ را به بغداد کشاند و بازاری پر رونق برای کار و کالاهای بازرگانی فراهم آورد. تشویق به کسب دانش و احترام به دانش و دانشمندان که از واجبات مسلمانان است و قرآن و حدیث از آن به تأکید یاد کرده‌اند مایه آن شد که برای فراگرفتن علم و دعوت از دانشمندان، تلاش و کوشش بسیار شود. نگاه کنید به: پرسش‌های ابوریحان و پاسخ‌های ابن سینا. تألیف اسفندیار معتمدی . چاپ نغمه، تهران، 1382 .

  2. خانواده بنو موسی (بنو به معنی فرزندان) از شخصیت‌های مهم سیاسی و علمی قرن سوم هجری یا نهم میلادی بوده‌اند که در بغداد زندگی می‌کردند و بدون شک در گشایش دروازه‌های علم و صنعت به روی دنیای اسلام ایفاگر نقش مهم و کارساز بوده‌اند خوشبختانه مدرک قابل توجهی از کارها و نام کتاب‌های آن‌ها در دست است. برای مثال،

  الحیل از احمد بد موسی بن شاکر خراسانی. ترجمه و نگارش دکتر مهندس سرفراز غزنی شرکت به نشر انتشارات آستان قدس رضوی. چاپ اول 1372

  3. پس از هارون، پسرش مأمون در جمع آوری و تشویق دانشمندان کوشید و بیت الحکمه را در بغداد پایه‌گذاری کرد. او به ساختن رصدخانه نیز فرمان داد. این رصدخانه در پرورش دانشمندان بزرگ نجوم بسیار مؤثر بود. نحوه مدیریت بر این جامعه دانشمند و جلب و جذب آن‌ها به همکاری و تساهل نسبت به اعتقادات شخص آن‌ها سبب شد که دانشمندان یهودی، مسیحی، هندو، زردتشتی و مسلمان در این مجمع علمی گرد آیند و به انتقال مواریث فکری و مهارت‌های ستنی خود به یکدیگر بپردازند.

  4. تاریخ علوم: مراکز تربیت معلم وزارت آموزش و پرورش، بخش اول، تألیف اسفندیار معتمدی. تهران،. 1366 .

  5. مقاله " فضای آزاد شرط لازم تولید علم در کشور است " در گفت و گو با نمایندگان مجلس. نامه آموزش عالی دوره جدید پیش شماره دی 1382 .

  6. در دهه گذشته ( 1993 تا 2002 تعداد مقاله های علمی منتشر شده پژوهشگران ایرانی هفت برابرشده به طور مثال از 299 مقاله علمی در سال 1993 به 2187 مقاله در 2002 رسیده است . نماینده مردم اصفهان(احمد شیرزاد) رشد تعداد مقاله های علمی را بسیار مثبت و چشمگیر دانست و افزود : ما از نقطه صفر به حد قابل قبولی رسیده ایم و این رشد 700 درصدی (7 برابر) حاکی از رشد پژوهش در کشور است. وی در مجلس تصریح کرد: مقالات پژوهشگران ما امروزه در زمینه‌های پزشکی، مهندسی و کشاورزی درمجله‌های معتبر دنیا چاپ و در سایتهای مختلف شاخص می‌شود. 

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA
::
درباره نویسنده:

آقاي اسفنديار معتمدي متولد 1317 در لنجان اصفهان، نويسنده، مترجم، پژوهشگر تاريخ آموزش و پرورش ايران و از معلمان باسابقه‌ي آموزش فيزيك است. ايشان از همكاران طرح نوين آموزش علوم در ايران  هستند و تا كنون بيش از 50 كتاب براي دانش‌اموزان و معلمان تاليف يا ترجمه كرده‌اند. با آقاي معتمدي بيش‌تر آشنا شويد ...

دفعات مشاهده: 9028 بار   |   دفعات چاپ: 3147 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 269 بار   |   0 نظر
آموزش در ایران
Persian site map - English site map - Created in 0.07 seconds with 63 queries by YEKTAWEB 3925