Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
حرف الف::
حرف ب::
حرف پ::
حرف ت::
حرف ث::
حرف ج::
حرف چ::
حرف ح::
حرف خ::
حرف د::
حرف ذ::
حرف ر::
حرف ز::
حرف ژ::
حرف س::
حرف ش::
حرف ص::
حرف ض::
حرف ط::
حرف ظ::
حرف ع::
حرف غ::
حرف ف::
حرف ق::
حرف ک::
حرف گ::
حرف ل::
حرف م::
حرف ن::
حرف و::
حرف ه::
حرف ی::
صفحه اصلی::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: قربانی، ابوالقاسم
:: تقی‌زاده، حسن
:: ابرلن، شارل
:: علمی‌غروی، حمیده‌
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
سالارکتاب
سالارکتاب
با کتاب‌های سالاری آشنا شوید
:: استان گلستان ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۵/۲/۲۹ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

استان گلستان یکی از استان‌های نوبنیاد اما با پیشینه‌ی تاریخی ایران است که طبیعت چشم‌نواز آن، مردمانی با زبان و فرهنگ گوناگون را در خود جای داده است. این استان تا سال 1376 بخشی از استان مازندران بود، اما در آن سال به صورت استانی مستقل درآمد و شهرستان گرگان به عنوان مرکز آن برگزیده شد. این استان با پهناوری7/20460 کیلومتر مربع، از شمال به کشور ترکمنستان، از جنوب به استان سمنان، از غرب به استان مازندران و از شرق به استان خراسان شمالی می‌رسد. یش از 5/1 میلیون نفر در این استان زندگی می‌کنند که بیش‌تر آنان کشاورز‌ند.

جغرافیا و آب و هوا

استان گلستان بین 35 درجه و 47 دقیقه تا 28 درجه و 8 دقیقه‌ی عرض شمالی و 53 درجه و 30 دقیق تا 56 درجه و 10 دقیقه‌ی طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ جای گرفته است. این استان به دلیل جایگاه جغرافیایی ویژه‌ی خود از آب‌ و هوای گوناگونی برخورداد است. بخشی از رشته کوه البرز شرقی از غرب به سوی شرق استان کشیده شده که گرایش زیادی به سوی شمال شرقی دارد و رفته‌رفته از بلندی کوه‌های آن کاسته می‌شود. شاهوار با بلندی 3320 متر از سطح دریا، که بلندترین قله‌ی استان است، در جنوب غربی استان جای دارد. در پایه این بلندی‌ها، به‌ویژه در جنوب و شرق استان، کوهپایه‌هایی از رسوب‌های دانه ریز و دانه درشت دیده می شود که سفره‌های آب زیرزمینی فراوانی را در خود دارند و به صورت چاه و قنات از آن‌ها بهره‌برداری می‌شود.

بخش زیادی از پهنه‌ی استان گلستان به صورت جلگه است. در بخش جلگه‌ای دو گونه آب و هوا دیده می‌شود. بیش از 3/2 این جلگه آب و هوای خشک و نیمه خشک دارد که هر چه به سوی شمال و مرز ترکمنستان نزدیک می‌شویم بر خشکی آن افزوده می‌شود. 3/1 دیگر، که مانند نواری سبز بین بخش کوهستانی در جنوب و بخش خشک و نیمه‌خشک در شمال جای گرفته است، آب و هوای معتدلی دارد و از نظر کشاورزی بسیار پر بازده است. بیش‌تر شهرها و روستاهای استان نیز در این ناحیه‌ی سرسبز جای گرفته‌اند.

دو توده‌ی هوا در تعیین آب و هوای استان نقش مهمی دارند. توده‌ی شمالی از سیبری به استان وارد می‌شود و طی پاییز و زمستان با ریزش برف در بلندی‌های جنوبی و باران در کوه‌پایه‌ها و نوار معتدل میانی همراه می‌شود. توده‌ی دیگر، توده‌ی غربی از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه سرچشمه می‌گیرد و در زمستان به بارندگی و در تابستان به افزایش رطوبت و شرجی شدن هوای استان می‌انجامد. بنابراین، بیش‌ترین بارندگی در ماه‌های زمستان و کم‌ترین آن در ماه‌های تابستان دیده می شود. با این همه، نیمه‌ی شمالی استان، بخش نیمه‌خشک و خشک، از کم‌ترین بارندگی بهره‌مند است و به دلیل تبخیر زیاد آب، زمین‌های شور و کم‌بازده نیز بسیار دارد.

آب‌های استان

میزان بارندگی در استان گلستان هر چند از دو استان شمالی مازندران و گیلان کم‌تر است، اما نسبت به استان‌ها دیگر بسیار بهتر است و میانگین بارش سالانه‌ی آن 3 برابر میانگین بارش سالانه کشور است. مجموع حجم آب‌های سطحی و زیرزمینی استان بیش از 2400 میلیون متر مکعب است که 52 درصد آن را آب‌های سطحی و 48 درصد آن را آب‌های زیرزمینی تشکیل می‌دهند. آب‌ها سطحی در بیش از 40 شاخه رود جاری هستند که بیش‌تر آن‌ها از جنوب به شمال و از شرق به غرب جریان دارند. رود اترک، گرگان‌رود و رود قره‌سو، سه رود مهم استان گلستان هستند.

1. رود اترک: این رود از کوه‌های هزارمسجد خراسان سرچشمه می‌گیرد و نزدیک 120 کیلومتر آن، مرز آبی ایران و ترکمنستان را می‌سازد. این رود سرانجام در خلیج حسین‌قلی به دریای خزر می‌ریزد.

2. گرگان‌رود. این رود از دامنه‌های شمالی البرز شرقی و دامنه‌های غربی بلندی‌های خراسان سرچشمه می‌گیرد و پس از گذشتن از شهرهای گنبد کاووس و آق‌قلا، در غرب روستای خواجه‌نفس با تشکیل دلتای بزرگی به دریای خزر می‌ریزد. رودهای کوچک زیادی، مانند زاو، دوغ، تیل‌آباد، رامیان و محمدآباد، به گرگان‌رود می‌پیوندند و آن را رود بزرگی می‌سازند. تا کنون سد‌های وشمگیر(گرگان) و گلستان 1 و 2، که هر سه از گونه‌ی سدهای خاکی هستند، روی این رود و شاخه‌های آن ساخته شده است که در بهبود کشاورزی استان سودمند بوده‌اند.

3. رود قره‌سو: این رود از کوه‌های النگ در کوه‌های البرز شرقی سرچشمه می‌گیرد و رودهای نومل، زیارت، گرماب‌دشت، ناهارخوران و چند رود کوچک دیگر به آن می‌پیوندند و سرانجام به خلیج گرگان می‌ریزد.

استان گلستان به دلیل بارندگی مناسب از سفره‌های آب زیرزمینی سرشاری بهره‌مند است. این آب‌ها را از راه چاه و قنات به سطح زمین می‌آورند یا خود به صورت چشمه به بیرون راه پیدا می‌کنند. نزدیک 4 هزار چاه عمیق، 10 هزار چاه نیمه‌عمیق، بیش از 260 قنات و 384 چشمه در استان وجود دارد که از آب آن‌ها برای کشاورزی، پرروش ماهی و آب نوشیدنی شهرها و روستاهای استان بهره‌برداری می‌شود. از 3 تالاب مهم استان، تالاب آلماگل، تالاب آجی‌گل و تالاب آلاگل نیز در زمان پرآبی برای کشاورزی و پروش ماهی بهره‌برداری می‌شود.

کشاورزی و دام‌پروری

استان گلستان بیش از 600 هزار هکتار زمین، آبی و دیم، زیر کشت دارد. گندم، جو، پنبه و آفتاب‌گردان از فراورده‌های کشاورزی اصلی این استان است. بیش از50 درصد از پنبه‌ و 10 درصد گندم کشور از این استان به دست می‌آید. در سال کشاورزی 83-1382 یک میلیون و دویست هزار تن گندم در استان برداشت شد. برنج، سویا، بادام‌زمینی، سبزی‌ها، به‌ویژه خیار و کاهو، کلزا، زیتون و دیگر دانه‌های روغنی نیز در استان کشت می‌شود. بیش از 40 در صد دانه‌های روغنی کشور از زمین‌های این استان به دست می‌آید و از این نظر رتبه‌ی نخست را در کشور دارد.

دامپروری هم به روش دیرین و هم به روش نوین انجام می‌شود. این استان دارای سرزمین‌های ییلاقی و قشلاقی مناسبی است ییلاق‌ها در بخش‌های کوهستانی جنوب استان و قشلاق‌ها در بخش‌های شمال و شمال شرقی هستند. طایفه‌های کرد بیش‌ترین کوچ‌رونده‌های استان را می‌سازند که بیش‌تر آن‌ها از استان خراسان هستند. آن‌ها همراه با دام‌داران سمنان و شاهرود قشلاق خود را در شهرستان‌های گنبد کاووس و کلاله می‌گذرانند. بخش اندکی از ترکمن‌های استان نیز شیوه‌ی کوچ‌نشینی گذشتگان خود را نگه‌داشته‌اند و در چادرهایی به نام آلاچیق زندگی می‌کنند. این کوچ‌نشینان از دو طایفه‌ی بزرگ ترکمن هستند: گوکلان‌ها که در شرق گنبد تا مرز خراسان شمالی و یموت‌ها که در غرب گنبد کاووس تا دریای خزر دیده می‌شوند.آن‌ها در کنار گوسفندان خود به پرورش شتر نیز به شمار اندک می‌پردازند.

پرورش ماکیان، به‌ویژه مرغ، پرورش کرم ابریشم و پرورش ماهی نیز در استان انجام می‌شود. پرورش ماکیان در مرغ‌داری‌ها نوین در جای‌جای استان انجام می‌شود. پرورش کرم ابریشم بیش‌تر در شهرهای شرقی استان، به‌ویژه شهرستان مینودشت، دیده می‌شود. نوغان‌داران این استان در سال 1384 بیش از 272 هزار کیلوگرم پیله‌ی کرم ابریشم به دست آوردند. ماهی‌گیری در خلیج گرگان و بخش‌های غربی دریای خزر انجام می‌شود و پرورش ماهی در دریاچه‌های مصنوعی، که به آب‌بند شناخته می شوند، در کنار رودخانه‌ها و نیز دشت‌هایی که برای کشاورزی مناسب نیستند، به‌ویژه در بخش‌های شمالی شهرستان گنبد کاووس، انجام می‌شود. دو مرکز پرورش ماهیان خاویاری و یک مرکز پرورش ماهیان استخوانی در استان به کار تولید بچه‌ماهی می‌پردازند و این استان در تولید ماهیان گرمابی جایگاه چهارم را در کشور دارد. طرح پرورش ماهی قزل‌آلا در کشتزارها نیز در حال انجام است.

جنگل و منابع طبیعی

نزدیک 18 درصد از سطح این استان را جنگل‌ها پوشانده‌اند، اما چرای بی‌رویه‌ی دام‌ها، گسترش زمین‌های کشاورزی، برداشت بی‌رویه از جنگل، آتش‌سوزی و سیلاب‌هایی که در این چند ساله در استان رخ داد، آسیب زیادی به جنگل‌ها استان وارد کرده است. بلوط، ممرز، راش، توسکا، لرگ و انجیلی از گونه‌های درختی جنگل‌ها استان هستند که از بلندی 300 متری تا 2500 متری رویش دارند. در بلندی های بیش از 2500 متر نیز درختان سرو کوهی(اورس) به صورت پراکنده دیده می‌شوند. در بخش‌هایی بازسازی شده‌ی زمین‌های جنگلی، گونه‌هایی از کاج و درختان میوه‌دار، مانند گردو و زیتون، نیز کاشته شده است.

نزدیک 50 درصد از سطح استان را مرتع‌ها پوشانده‌اند که دام‌داران کوچنده، روستاییان گله‌دار و دامداران کوهستانی از آن‌ها بهره‌برداری می‌کنند. بیش از 73 درصد مرتع‌ها‌ی استان از نوع فقیر، نزدیک 15 درصد متوسط و کم تر از 12 درصد از نوع خوب است. سالانه بیش از 5/2 میلیون واحد دامی در مرتع‌های استان چرا می‌کنند. چرای بی‌رویه آسیب‌زیادی به مرتع‌های استان زده و میزان مرتع فقیر را افزایش داده است. این در حالی است که مرتع‌ها این استان گونه‌های گیاهی باارزشی را در خود دارند.

پیشینه‌ی تاریخی

استان گلستان از 10 هزار سال پیش آرامشگاه مردمان گوناگونی بوده است. پژوهش‌های تازه نشان داده است که منطقه‌ی گرگان از 6 هزار سال پیش تمدن پیش از آریایی‌ها را در خود جای داده بوده است. کهن‌ترین آثار دوره‌ی نوسنگی ایران از غار کمربند و غار هیتو در نزدیکی بهشهر پیدا شده است. این آثار از آشنایی مردمان آن زمان به سفالگری، هنر بافتن، اهلی کردن جانورانی مانند بز کوهی و ساخت ابزارهای سنگی صیقلی حکایت دارد. کاوش‌های تورنگ‌تپه، در نزدیکی گرگان، نیز نشان داده است که این منطقه دارای روستاهای پر جمعیت، سفالگری انبوه و شبکه‌ی آبیاری کشاورزی بوده است و دیرینگی آن دست کم به اندازه‌ی شهر سوخته در سیستان است.

نام این سرزمین در سنگ‌نوشته‌های هخامنشی، از جمله سنگ‌نوشته‌ی داریوش در بیستون، به صورت ورگانه و در نوشته‌های پهلوی به صورت گورکان آمده است. تاریخ‌نگاران یونانی از آن با نام هیرکانی یاد کرده‌اند. پدر داریوش هخامنشی زمانی فرمان‌روای این منطقه بوده است.  اسب‌سواران گرگانی همواره مورد توجه هخامنشی‌ها بودند و داریوش برخی از گرگانی‌های دلاور را در سپاه جاویدان وارد کرد. می‌گویند شهر باستانی استرآباد را خشایارشاه به یادبود زن یهودی خود، که او را استر(ستاره) نام نهاده بود، ساخت. 

در زمان اردوان دوم اشکانی(128-124 پیش از میلاد) هیرکانی و کارمانیا(کرمان) زیر فرمان خاندان گودرز بود و جانشینان گودرز تا سده‌ی دوم پس از میلاد به طور مستقل آن را اداره کردند. این سرزمین خوش آب و هوا از آرامشگاه‌های بهاری و تابستانی شاهان اشکانی بود. در همین دوران بود که ساختن دیوار بزرگ گرگان، که نابه جا به سد سکندر شناخته می‌شود، آغاز شد تا از یورش هون‌ها به خاک ایران جلوگیری کند. کار ساختن این دیوار، که درازای آن را از 155 تا 170 و گاهی 300 کیلومتر نوشته‌اند، در دوره‌ی ساسانی نیز پیگیری شد و می‌گویند که انوشیروان به بازسازی آن فرمان داد. در همین دوره‌ی ساسانی بناهای محکی در مرز و در جای جای منطقه برای پایداری در برابر یورشگران ساخته شد.

پس از برآمدن اسلام، این منطقه به سال 35 قمری خراجگزار عرب‌های مسلمان شد. در روزگار سلیمان بن عبدالملک، یزید بن مهلب ولایت گرگان را به سال 98 قمری فتح کرد و شهر جرجان را کنار رود گرگان بنا کرد که از آن پس کرسی ولایت جرجان شد. این شهر در سده‌ی 3 و 4 هجری بسیار آباد شد و در روزگار فرمان‌روایی‌های مستقل ایرانیان به زیر فرمان ساسانیان درآمد. سپس گاهی در دست آل بویه و گاهی سامانیان بود تا این که آل‌زیار بر آن‌جا دست یافتند و به آبادی آن کوشیدند(توجه داشته باشید شهر جرجان در یورش مغول‌ها ویران شد و شهر کنونی گرگان، که زمانی استرآباد نامیده می‌شد،  با شهر جرجان ارتباطی ندارد و شهری نوبنیاد به شمار می‌آید.)

خاندان آل‌زیار شناخته شده‌ترین فرمان‌روایان این منطقه هستند که از آغاز سده‌ی چهارم(316 قمری) تا میانه‌ی سده‌ی پنجم(435 یا 441 قمری)  در منطقه‌ی گرگان، طبرستان و گیلان فرمان‌روایی کردند و گاهی تا ری، اصفهان، همدان و دینور را نیز در فرمان خود داشتند. مرداویج، بنیان‌گذار این دودمان، ریشه‌ی خود را به شاهان گذشته‌ی ایران می‌رساند و در سر داشت بغداد را به چنگ آورد و پادشاهی ایرانیان را بار دیگر بنیان گذارد. با این همه، نه تنها او بلکه فرمان‌روایان پس از او نیز نتوانستند به چنین آرزوهای بزرگی دست پیدا کنند و سلجوقیان به فرمان‌روایی آن‌ها پایان دادند.

قابوس‌بن وشمگیر، شناخته شده‌ترین فرمان روایان آل‌زیار است که آوازه‌ی دانش‌دوستی‌اش باعث شده بود بزرگانی چون ابوریحان بیرونی و ابن‌سینا به سوی گرگان بروند. بیرونی برخی از پژوهش‌های خود را در پیرامون شهر گرگان انجام داد و نخستین کتاب مهم خود، به نام آثار الباقیه عن قرون الخالیه، را به نام قابوس نوشت. از خود قابوس کتابی با نام قابوس‌نامه برجای مانده است که از آثار ادبی و اخلاقی مهم ایران به شمار می‌آید. بنای برج قابوس، در شهر گنبدکاووس) نیز به فرمان او ساخته شده است که بزرگ‌ترین بنای آجری جهان به شمار می‌آید.

شهرها و روستاها

استان گلستان تا سال 1316 با عنوان ایالت یا ولایت گرگان(استرآباد) نامیده می‌شد که البته سرزمین پهناورتری را در بر می‌گرفت. سپس، از سال 1316 همراه با استان‌های کنونی تهران، مازندران، قم و سمنان بخشی از استان دوم ایران به شمار ‌آمد. این استان تا سال 1376 بخشی از استان مازندران بود و در این سال به صورت استانی مستقل درآمد و شهر گرگان به عنوان مرکز آن برگزیده شد. این استان دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 50 دهستان، 1075 روستا و 18 شهر کوچک و بزرگ است. بیش‌تر شهرهای کنونی استان از دیرینگی چندانی برخوردار نیستند و از بزرگ‌شدن روستاها به وجود آمده‌اند و به عبارتی روستاشهر به شمار می‌آیند. با این همه، شهرهای گرگان و گنبدکاووس ریشه در تاریخ دارند.

روستاهای استان گلستان به صورت متمرکز و نزدیک به هم هستند. این روستاها در راستای جاده‌ها و رودها به صورت طولی و در بخش‌های کوهستانی به صورت پله‌ای هستند. روستاییان برای ساختن خانه‌های خود، بسته به محیط جغرافیایی که در آن به‌سر می‌برند، از سنگ و چوب و آجر بهره گرفته‌اند و داشتن سقف شیروانی در آن‌ها بسیار دیده می‌شود. پس از انقلاب اسلامی، بیش‌تر این روستاها دارای راه ارتباطی مناسب و شبکه‌ی آب، برق و ارتباط از راه دور شده‌اند. روستاییان به کار کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری، زنبورداری، پرروش کرم‌ابریشم، صنایع دستی، ماهیگیری و پرروش ماهی می‌پردازند و برخی از آن‌ها نیز در کار جنگل‌داری به سازمان‌های مربوطه یاری می‌رسانند.

شهرستان گرگان

دارای دو بخش مرکزی و بهاران است. بخش مرکزی سه دهستان استرآباد جنوبی، انجیرآباد و روشن‌آباد را در بر می‌گیرد و بخش بهاران شامل دو دهستان استرآباد شمالی و قرق است. گرگان، مرکز استان، مهم‌ترین شهر و روستاهای جلین‌آباد علیا، رنگیان، لمسک، سرخنکلاته و نوده ملک، از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان گنبدکاووس

دارای دو بخش مرکزی و داشلی‌برون است. بخش مرکزی سه دهستان آق‌آباد، باغلی‌ماراما و فجر سلطان‌علی را در بر می‌گیرد و بخش داشلی‌برون شامل دو دهستان اترک و کرند است. گنبدکاووس و اینچه‌برون دو شهر مهم و روستاهای آق‌آباد، باغلی‌مارمارا، فجرسلطان‌علی، داشلی‌برون و کرند، از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان ترکمن

دارای دو بخش مرکزی و گمیشان است. بخش مرکزی فقط یک دهستان به نام جعفربای جنوبی دارد و بخش گمیشان شامل دو دهستان جعفربای شرقی و جعفربای غربی است. بندرترکمن و گمیش‌تپه دو شهر و روستاهای سیجوال، بناور و خواجه‌نفس از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان علی‌آباد

دارای دو بخش مرکزی و کمالان است. بخش مرکزی شامل دو دهستان زرین‌گل و کتول و بخش کمالان نیز شامل دو دهستان شیرنگ و استرآباد است. علی‌آباد تنها شهر و روستاهای کردآباد، مزرعه، شیرنگ و فاضل‌آباد از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان کردکوی

تنها یک بخش مرکزی دارد که شامل سه دهستان چهارکوه، سدن‌روستاق شرقی و سدن‌روستاق غربی است.کردکوی تنها شهر و روستاهای سرکلاته، یساقی و چهارده از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان آق‌قلا

دارای دو بخش مرکزی و وشمگیر است. بخش مرکزی سه دهستان آق‌التین، شیخ‌موسی و گرگان‌بوی را در بر می‌گیرد و بخش وشمگیر شامل دو دهستان مزرعه‌ی شمالی و مزرعه‌ی جنوبی است. آق‌قلا تنها شهر و روستاهای عطاآباد، گری‌دوجی، قنقرمه، انبار‌‌آلوم و چین‌سیولی از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان آزادشهر

دارای دو بخش مرکزی و چشمه‌ساران است. بخش مرکزی دو دهستان نظام‌آباد و خرمارود شمالی و بخش چشمه‌ساران نیز دو دهستان چشمه‌ساران و خرمارود جنوبی را شامل می شود. آزادشهر تنها شهر و روستاهای فارسیان، نوده‌خاندوز، نظام‌اباد و ازدارتپه از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان رامیان

دارای دو بخش مرکزی و فندرسک است. بخش مرکزی دو دهستان دلند و قلعه‌میران و بخش فندرسک نیز دو دهستان فندرسک شمالی و فندرسک جنوبی را شامل می‌شود. رامیان، خان‌ببین و دلند سه شهر و روستاهای سعدآباد، دارکلاته و باقرآباد از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان مینودشت

دارای دو بخش مرکزی و گالیکش است. بخش مرکزی سه دهستان چهل‌چای، قلعه‌قافه و کوهسارات را در بر می‌گیرد و بخش گالیکش شامل سه دهستان قراولان، نیلکوه و ینقاق است. مینودشت و گالیکش دو شهر و روستاهای الفجر، قلعه‌قافه، دوزین، آق‌قمیش، فارسیان و ینقاق از روستاهای مهم این شهرستان هستند.

شهرستان کلاله

دارای دو بخش مرکزی و مراوه‌تپه است. بخش مرکزی چهار دهستان آق‌سو، تمران، زاوکوه و کنگور را در بر می‌گیرد و بخش مراوه‌تپه شامل دو دهستان مراوه‌تپه و گلی‌داغ است. کلاله و مراوه‌تپه دو شهر و آجن‌سنگرلی، تمرقره‌ قوزی سفلی، پیشگمر، کنگور و گلی‌داغ از روستاها مهم این شهرستان هستند.

شهرستان بندرگز

دارای دو بخش مرکزی و نوکنده است. بخش مرکزی دو دهستان انزان غربی و انزان شرقی و بخش نوکنده نیز دو دهستان بنفشه‌تپه و لیوان را شامل می‌شود. بندرگز و نوکنده دو شهر و روستاهای نوکنده، گز غربی، گلفرا، نوکنده و لیوان شرقی از روستاها مهم این شهرستان هستند.

جاهای دیدنی

استان گلستان به دلیل آب و هوا، پوشش گیاهی و پارک‌های طبیعی زیبایی، مانند پارک ملی گلستان، از مرکزهای مهم گردشگری ایران به شمار می‌آید. برخی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری استان به شرح زیر است:

1. پارک ملی گلستان. این پارک جنگلی کوهستانی در 55 کیلومتری شرق شهر گنبدکاووس جای دارد و نخستین پارک ملی ایران به شمار می‌آید. پهناوری آن بیش از 90 هزار هکتار است و چشم‌انداز جنگلی، آب و هوای خوشایند، چشمه‌ها و آبشارها و گوناگونی زیستی آن گردشگران زیادی را به سوی خود می‌خواند.

2. پارک جنگلی ناهارخوران. این پارک در 5 کیلومتری جنوب شهر گرگان جای دارد و از نظر آرامشگاه‌ها، رستوران‌ها، شبکه‌ی آب‌رسانی بهداشتی و دیگر امکانات رفاهی از پارک‌های شناخته شده و پرجاذبه برای گردشگران است. بیش‌تر مسافرانی که به سوی مشهد مقدس می‌روند،  ساعت‌هایی را در این پارک می‌گذرانند.

3. برج قابوس ‌بن‌ وشمگیر. این برج در سال 397 قمری به فرمان شمس‌المعالی قابوس بن وشمگیر ساخته شد و اکنون در درون شهر گنبدکاووس جای دارد. این برج با بلندی 60 متر بر بالای تپه‌ای ساختگی به بلندی 15 متر بر پا شده است و بزرگ‌ترین بنای آجری جهان به شمار می‌آید.

4. آبشار لوه. این مجموعه آبشار در 25 کیلومتری شهر گالیکش، در میان درختان و کوه‌های غرب پارک ملی گلستان و در کنار روستای لوه جای دارد. بلندی برخی از آبشارهای این مجموعه تا 15 متر هم می‌رسد و حوضچه‌های زیبا و خنک آن گردشگران بسیاری را در تابستان به خود فرامی‌خوانند.

5. مسجد جامع گرگان. بنای آغازین این مسجد به روزگار سلجوقیان باز می‌گردد که تنها مناره‌ای از آن بنای آغازین برجای مانده است. بازسازی و گسترش این بنا در دوره‌ی تیموری و صفوی ادامه یافته و در سال‌ها کنونی نیز مورد توجه بوده است. کتیبه‌های آجری به خط کوفی، مناره‌ای از دوران سلجوقی، در و منبر چوبی منبت‌کاری شده، از جاذبه‌های این مسجد باشکوه است. 

جاهای دیدنی استان گلستان

جای دیدنی

نزدیک‌ترین شهر

فاصله از شهر

جای دیدنی

نزدیک‌ترین شهر

فاصله از شهر

پارک نهارخوران

پارک جنگلی قرق

پارک جنگلی النگ‌دره

جنگل شصت کلاه

برج قابوس

مسجد جامع

امام‌زاده روشن

آبشار لوه

آبشار شیرآباد

آبشار باران‌کوه

تالاب گمیشان

قلعه‌ی ماران

کاخ آقا محمدخان

اسکله‌ی بندرگز

تورنگ‌تپه

گرگان

گرگان

گرگان

گرگان

گنبد

گرگان

گرگان

گالیکش

خان‌ببین

گرگان

بندرترکمن

رامیان

گرگان

بندرگز

گرگان

5 کیلومتر

24 کیلومتر

6 کیلومتر

6 کیلومتر

درون شهر

درون شهر

15 کیلومتر

25 کیلومتر

12 کیلومتر

18 کیلومتر

15 کیلومتر

5 کیلومتر

درون شهر

کنار شهر

17 کیلومتر

پارک ملی گلستان

پارک جنگلی دلند

پارک جنگلی رنگو

موزه‌ی گرگان

برج رادکان

امام‌زاده یحیی‌بن‌زید

امام‌زاده نوراسحاق

آبشار زیارت

آبشار کبودوال

جزیره آشوراده

سد وشمگیر

پل آق‌قلا

آرام‌گاه مختومقلی

خلیج میانکاله

گل‌رامیان 

گالیکش

علی‌آباد

گرگان

گرگان

کردکوی

گنبد

گرگان

گرگان

علی‌آباد

بندرترکمن

آق‌قلا

آق‌قلا

مراوه‌تپه

بندرترکمن

 رامیان

15 کیلومتر

15 کیلومتر

6 کیلومتر

درون شهر

15 کیلومتر

3 کیلومتر

درون شهر

22 کیلومتر

5 کیلومتر

2 کیلومتر

5 کیلومتر

کنار شهر

25 کیلومتر

10 کیلومتر

4 کیلومتر 

نام‌آوران استان

1. ابوسهل عیسی بن یحیی مسیحی. به سال 388 قمری در گرگان به دنیا آمد. او از پزشکان نام‌دار سده‌ی چهارم و پنجم هجری به شمار می‌آید. دو اثر شناخته شده به نام‌های المائه فی‌طب(در پزشکی) و فی‌علوم طبیعی(در علوم طبیعی) دارد. می‌گویند کتاب پزشکی او شرمشق ابن‌سینا در نگارش قانون بوده است.

2. ابوالقاسم حمزه بن ابراهیم السهمی. به سال 345 قمری در گرگان به دنیا آمد و در سال 427 در نیشابور در گذشت. تاریخ جرجان یا معرفه علماء اهل جرجان شناخته شده‌ترین اثر اوست که زندگی‌نامه‌ی 1194 تن از راویان حدیث از مردم جرجان و پیرامون آن را در خود دارد.

3. فخرالدین اسعد گرگانی. از شاعران داستان‌سرای سده‌ی پنجم هجری که داستان کهن ویس و رامین را به نظم درآورد. پیشینه‌ی این داستان به زمان اشکانان می‌رسد که بر سر زبان‌ها افتاده بود. فخرالدین آن را به نظم درآورد و کار او را نخستین منظومه‌ی عشقی می‌دانند.

4. سید اسماعیل جرجانی. از پزشکان نامدار ایران در سده‌ی پنجم هجری و نویسنده‌ی کتاب ذخیره‌ی خوارزمشاهی است. کتاب او را نخستین کتاب پزشکی می‌دانند که به زبان فارسی نوشته شده است. اغراض الطب، التذکره الاشرفیه فی الصناعه الطبیه و یادگار از دیگر آثار اوست. به سال 531 قمری درگذشت.

5. عبدالقاهر جرجانی. ادیب و زبان‌شناس و از پایه‌گذاران دانش معانی و بیان. اسرار البلاغه، اعجاز القرآن، دلائل الاعجاز و العوامل المائه(عامل‌های صدگانه) از آثار اوست.

6. شریف جرجانی. سید علی بن محمد(816-740 قمری) از متکلمان و فیلسوفان حنفی مذهب که شاه شجاه آل‌مظفر(حافظ برای او شعر سروده است) او را برای آموزش‌ به شیراز فراخواند. امیر تیمور او را به سمرقند فرستاد، اما پس از مرگ امیر به شیراز بازگشت و در همان‌جا درگذشت. تعریفات جرجانی، ترجمان القرآن، امثله، صرف میر، صغری و کبری از آثار اوست.

7. شمس‌الدین محمد جرجانی. ادیب، نحوی و متکلم شناخته شده‌ی ایران و پسر سید شریف جرجانی که دو کتاب صغری و کبری را از فارسی به عربی ترجمه کرد. شرح ارشاد تفتازانی در نحو از دیگر آثار اوست. به سال 838 در شیراز درگذشت.

8. سید محمد باقر داماد(میرداماد). فیلسوف و عارف دوره‌ی صفویه که معلم ثالث(سوم) نام گرفت. ملاصدرا از شاگردان اوست. بیش از 50 کتاب دارد. شرق الانوار، صراط المستقیم، افق المبین، تقویم ایمان، حبل المتین و سدره‌ المنتهی از آثار اوست.

9. میرفندرسکی. فیلسوفان و عارفان دوره‌ی صفویه که با میرداماد، شیخ بهایی و ملاصدرا  هم‌دوره است. در روستای فندرسک به سال 970 قمری به دنیا آمد. او در حکمت طبیعی و ریاضی نیز دست داشته است. رساله الصناعیه و مقاله فی حرکت از آثار اوست.

10. مخدومقلی فراغی. شاعر بزرگ ترکمن که شعرهای او به چند زبان ترجمه شده است. آرامگاه او در روستای آق‌توقای کلاله ساخته شده است.

چالش‌های پیش‌رو

نابودی فزاینده‌ی جنگل و مرتع، آلودگی آب‌ها، خشک‌سالی در برخی جاها و سیل‌های ویران‌گر از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی پیش روی مردم استان گلستان است. در مردادماه 1380 در شرق استان گلستان و چند روستای استان خراسان شمالی که در نزدیکی جنگل گلستان هستند، سیل ویران‌گری جاری شد که جان بیش از 200 نفر از هم‌وطنان گلستانی و مسافرانی را که از جاده‌های این استان می‌گذشتند، گرفت و بسیاری را زخمی و راهی بیمارستان کرد. هم‌چنین، آسیب‌های فراوانی به جاده‌ی اصلی استان در منطقه‌ی جنگل گلستان و شهرستان کلاله و طبیعت جنگل گلستان زد. میزان خسارت وارد شده به شهرها، روستاها، زمین‌های کشاورزی، راه و پل‌ها بیش از 500 میلیارد ریال برآورد شد.

 پس از آن سیل چند سیل دیگر نیز در استان و بیش‌تر در همان منطقه‌ی نزدیک جنگل گلستان و شهرستان کلاله رخ داد که خسارت‌هایی در پی داشت. رخ دادن این سیل‌های پی در پی در کنار فراهم نشدن اعتبار کافی باعث شد که راه اصلی استان در منطقه‌ی جنگل گلستان هنوز به طور کامل بازسازی نشود. با توجه به این که هر ساله مسافران زیادی چه در روزهای نوروز و چه تابستان از این راه به مشهد مقدس سفر می‌کنند، به نظر می‌رسد دولت‌مردان باید توجه بیش‌تری به بازسازی این راه داشته باشند.

در این چند ساله خشک‌سالی بیش‌ترین آسیب مالی را در استان گلستان در پی داشته است. خشک‌سالی در کنار آسیب‌هایی که به کشاورزی استان می‌زند، خطر آتش‌سوزی جنگل‌ها را نیز افزایش می‌دهد. فرسایش خاک و لغزش زمین، که شخم نادرست زمین و برداشت بیش‌ از اندازه از پوشش گیاهی به آن دامن می‌زند، در کنار ویرانی‌هایی که جاری شدن آب‌های سطحی بر جای می‌گذارد، باعث از دست رفتن زمین‌ و مرتع مناسب می‌شود که اگر جدی گرفته نشوند می‌تواند چهره‌ی سرسبز استان را بیش از گذشته دگرگون کند و بر اقتصاد استان که بیش‌تر بر پایه‌ی کشاورزی است، آسیب سختی وارد کند.

آلودگی آب‌های استان نیز روز به روز بیش‌تر می‌شود. به کارگیری بی‌رویه کودهای شیمیایی و سم‌های دفع آفت، فاضلاب‌های کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی، به‌ویژه کارخانه‌های آرد، کارخانه‌های پنبه‌پاک‌کنی و کانی‌های نافلزی، صنایع شیمیایی و دارویی و زباله‌های شهری و روستایی باعث آلودگی بیش‌تر رودهای استان شده است. در این استان از 350 تن زباله‌ای که روزانه تولید می‌شود، نزدیک 300 تن به رودها وارد می‌شود.


منبع:

1. شعبانی، خلیل/شاهکویی، اسماعیل/ چورلی، محمدرضا. جغرافیای استان گلستان. سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی، 1383

2. معطوفی، اسدالله. استرآباد و گرگان در بستر تاریخ ایران. انتشارات درخشش، 1374

3. دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه. انتشارات دانشگاه تهران، 1377

4. مصاحب، غلام‌حسین. دایره‌المعارف فارسی. انتشارات فرانکلین، 1345


پیوندهای بیرونی

1. پایگاه اطلاع‌رسانی استانداری گلستان

2. پورتال استان گلستان

3. پایگاه خبری گلستان

4. هواشناسی گلستان

5. میراث فرهنگی و گردشگری

6. عشایر استان گلستان

7. آموزش و پرورش گلستان

8. هفته‌نامه‌ی ترکمن‌های ایرانی

9. دانشجویان و دانش‌آموخته‌های ترکمن

10. فصل‌نامه‌ی ترکمن‌های ایران

11. گزارش کاوش‌های باستانی از تمیشه(در نوکنده)

12. گزارش کاوش‌های باستانی از طوق‌تپه(در نکا)


حق هر گونه نشر کاغذی و الکترونیک این مقاله، برای جزیره‌ی دانش محفوظ است.

دفعات مشاهده: 12270 بار   |   دفعات چاپ: 3068 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 426 بار   |   3 نظر

CAPTCHA code
   
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ارسال به دوستان
نظرات کاربران
نظر ارسال شده توسط شهرام در تاریخ ۱۳۹۲/۱/۲۲
بیشتر این نام اورانی که فرمودید از گبند کاووس فعلی(گرگان واقعی یا همان جرجان معرب)میباشد لطفا دربچسباندن دقت شود با تشکر...ازترکمن صحرا
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الكترونيك در تاریخ ۱۳۸۸/۱۲/۲۷
دوست عزیز روستای بالاجاده واقع در شهرستان کردکوی،برجسته ترین و پرجمعیت ترین روستای این شهرستان می باشد که این روستا متاسفانه در معرفی قید نشده...
لطفا تصیح فرمایید..
جهت اطلاعات بیشتر به سایت اصلی روستای بالاجاده مراجعه فرمایید.
www.balajadeh.ir
سپاس فراوان از توجه شما...
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الکترونيک در تاریخ ۱۳۸۸/۱/۱۷
در قسمت جاهاي ديدني - جنگل دلند در 6 كيلومتري راميان قرار دارد.سايت معرفي جاذبه هاي گردشگري راميان. www.tramian.com
Encyclopedia
Persian site map - English site map - Created in 0.08 seconds with 58 queries by YEKTAWEB 3781