Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
حرف الف::
حرف ب::
حرف پ::
حرف ت::
حرف ث::
حرف ج::
حرف چ::
حرف ح::
حرف خ::
حرف د::
حرف ذ::
حرف ر::
حرف ز::
حرف ژ::
حرف س::
حرف ش::
حرف ص::
حرف ض::
حرف ط::
حرف ظ::
حرف ع::
حرف غ::
حرف ف::
حرف ق::
حرف ک::
حرف گ::
حرف ل::
حرف م::
حرف ن::
حرف و::
حرف ه::
حرف ی::
صفحه اصلی::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: قربانی، ابوالقاسم
:: تقی‌زاده، حسن
:: ابرلن، شارل
:: علمی‌غروی، حمیده‌
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
سالارکتاب
سالارکتاب
با کتاب‌های سالاری آشنا شوید
:: ایران ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۵/۱/۱ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

ایران کشور پهناوری در جنوب غربی آسیا است که نزدیک 1648000 کیلومتر مربع پهناوری دارد. نام ایران یادآوری کوچ مردمانی با نام آریایی به این سرزمین است که پیش از آن‌ها نیز مردمانی با تمدنی باشکوه در آن می‌زیستند. ایران در کشورهای غربی به سرزمین پارس‌(Persia) نیز شناخته می‌شود که یادآور نامی‌ است که یونانی‌ها به امپراتوری شکوهمند هخامنشیان(مردمانی از تبار پارس‌) داده بودند. این کشور پس از انقلاب سال 1357 خورشیدی( 1979 میلادی) به نام جمهوری اسلامی ایران خوانده می شود.


نیم‌نگاه

  موقعیت: خاورمیانه، بین دریای خزر در شمال و  خلیج فارس و دریای عمان در جنوب و بین افغانستان و پاکستان در شرق و ترکیه و عراق در غرب

  مختصات جغرافیایی: بین 53 درجه شرقی و 32 درجه شمالی

  مساحت: 648/1 کیلومتر مربع(638/1 کیلومتر مربع خشکی و 12هزار کیلومتر مربع آب)

  مرز: 5440 کیلومتر( 936 کیلومتر با افغانستان، 35 کیلومتر با ارمنستان، 432 کیلومتر با آذربایجان، 1458 کیلومتر با عراق، 909 کیلومتر با پاکستان، 499 کیلومتر با ترکیه، 992 کیلومتر با ترکمنستان)

  آب و هوا: بیشتر& nbsp;خشک و نیمه‌خشک، در کناره‌ی جنوبی دریا‌ی خزر معتدل

  بلندترین نقطه: دماوند با 5671 متر

  پست‌ترین نقطه: دریای خزر 28 متر

  جمعیت: 70049262 نفر(برآورد 2007 )

  دین: اسلام( 89 درصد شیعه، 9 درصد سنی، 2 زردشتی، مسیحی و یهودی)

  زبان‌ها: فارسی(رسمی)، آذری، گیلکی، مازندرانی، کردی، لری، ترکمنی، بلوچی، عربی،  

  حکومت: جمهوری اسلامی

  ریاست جمهور: محمود احمدی‌نژاد

  پایتخت: تهران

  منابع طبیعی: نفت، گاز، زغال‌سنگ، مس، آهن، گوگرد، سرب، روی، نمک، سنگ‌های ساختمانی، طلا، منگنز، آلومینیم

  صنعت: نفت و گاز، پتروشیمی، خودروسازی، فرآوری آهن،مس و آلومینیم، تولید برق، صنایع دستی

  محصولات کشاورزی: گندم، جو، برنج، میوه، پنبه، چغندر قند، نی‌شکر، آجیل، فرآورده‌های دامی 

  تولید ناخالص ملی: 9/569 میلیارد دلار(برآورد 2005 )

  پول: ریال

  دامنه‌ی اینترنتی: ir

  پیش‌شماره‌: 98


همسایه‌های خودی

مرزهای ایران طی تاریخ دراز این کشور بارها تغییر یافته است. ایران در زمان امپراتوری پارس‌ها(هخامنشیان) از رود سند در پاکستان تا نیل در مصر و بخش‌هایی از لیبی در شمال آفریقا و هم‌چنین بخش‌هایی از ترکیه و دیگر سرزمین‌های ساحل شرقی مدیترانه را در بر می‌گرفت. در دوره‌های پس از هخامنشیان نیز گاه بر پهناوری امپراتوری ایران افزوده می‌شد و گاه بخشی از آن به دست دیگران می افتاد. اکنون بسیاری از آن سرزمین‌ها خود کشوری شده‌اند و همسایگان کنونی ایران به شمار می‌آیند و عبارتند از: ترکمنستان، آذزبایجان و ارمنستان در شمال؛ افغانستان و پاکستان در شرق؛ ترکیه و عراق در غرب. ایران کنونی از جنوب به خلیج فارس و دریای عمان می‌رسد و جزیره‌های خارک، کیش، لاوان، هندورابی، ابوموسی، سیری، قشم، هرمز، لارک، هنگام، تنب کوچک، تنب بزرگ و چند جزیره‌ی کوچک دیگر از خاک آن به شمار می‌آیند.

پستی و بلندی

بیش از نود درصد ایران کنونی در فلات سه‌گوشه‌ای به نام فلات ایران جای گرفته است. رشته کوه البرز در راستای مرز شمالی کشیده شده است و قله‌ی آتش‌فشانی دماوند، که بلندترین قله‌ی این کشور است، به بلندی 5671 متر از سطح دریا، در این رشته کوه جای دارد. رشته کوه البرز در شرق به کوه‌های خراسان و در غرب به کوه‌های آذربایجان می‌رسد. کوه‌های آلاداغ و بینالود از بلندترین کوه‌های خراسان هستند که قله‌هایی مانند بینالود، به بلندی 3520 متر از سطح دریا، و قله‌ی شاه‌ جهان، به بلندی 3350 متر از سطح دریا، را در خود جای داده‌اند. دو آتش‌فشان خاموش به نام‌های سبلان، به بلندی 4811 متر از سطح دریا، و سهند، به بلندی 3710 متر از سطح دریا، در کوه‌های آذربایجان جای دارند.

دیگر رشته کوه مهم ایران، زاگرس است که از کوه‌های آذربایجان آغاز می‌شود و در راستای مرز غربی به سوی جنوب و جنوب شرقی کشیده شده است تا به کوه‌های مکران در بلوچستان می‌رسد. این رشته کوه سرچشمه‌ی بسیاری از رودهایی است که جلگه‌های بارور پیرامون را سیراب می‌کنند. آتش‌فشان خاموش دنا، به بلندی 4409 متر از سطح دریا، بلندترین قله‌ی رشته کوه زاگرس است و قله‌های دیگری چون زردکوه، به بلندی 4221 متر از سطح دریا، دالاهو، به بلندی 4050 متر از سطح دریا، و الوند، به بلندی 3575 متر از سطح دریا، از قله‌های دیگر این رشته کوه است که کوه‌نوردان زیادی را به سوی خود می‌خوانند.

فلات مرکزی ایران، که بین دو رشته کوه البرز و زاگرس جای گرفته است، نیز چندان از ناهمواری بر کنار نیست، بلکه دو رشته کوه از آن می‌گذرند. رشته‌ی مرکزی که از کاشان آغاز می‌شود، از میانه‌ی کرمان می‌گذرند و در راستای جنوب شرقی تا بلندی‌های بلوچستان کشیده می‌شود. شیرکوه در جنوب غربی یزد، به بلندی 2075 متر از سطح دریا، و بزمان در شمال غربی ایرانشهر، به بلندی3490 متر از سطح دریا، از بلندترین قله‌های این رشته کوه است. رشته‌ی دیگر از نیشابور تا مرز بلوچستان کشیده شده است. آتش‌فشان خاموش تفتان، به بلندی 4050 متر از سطح دریا، بلندترین قله‌ی این رشته کوه است.

دشت کویر و دشت لوت از دشت های اصلی ایران هستند که آب و هوای کویری و نیمه کویری دارند. دشت کویر که به کویر نمک نیز شناخته می‌شود در جنوب رشته کوه البرز میان خراسان، سیستان، سمنان، قم، کاشان و یزد جای دارد. بیش‌تر تیم کویر را شن و سنگریزه پر کرده است که همراه ذره‌های نمک با وزش باد به جنبش در می‌آیند که برای آبادی‌ها و مسافران می‌تواند بسیار خطرناک باشد. میانگین بارش سالانه در کویر نمک نزدیک 10 سانتی‌متر است و تفاوتی دمای شب و روز آن تا 70 درجه‌ی سیلیسیوس می‌رسد. دشت لوت جنوب شرقی ایران را پوشانده و میانگین بارندگی سالیانه‌ی آن نزدیک 7 سانتی‌متر است. بادهای این کویر، به‌ویژه باد 120 روزه که در تابستان می‌وزد، توفان‌های شن سهمگینی به همراه می‌آورند. گستره‌ی دمایی شب و روز این کویر از 5/7- تا 5/44 درجه‌ی سیلیسیوس است.

رودها و دریاچه‌ها

بیش‌تر جلگه‌های بارور ایران در کناره‌ی دریای خزر و خلیج فارس و دریای عمان قرار دارند. این جلگه‌ها را رسوب خاک‌هایی به وجود آورده‌اند که رودها طی میلیون‌ها سال با خود آورده‌اند. در جلگه‌های شمال ایران بیش از 350 رود کوچک و بزرگ جاری است که ارس، سفیدرود(قزل اوزن)، اترک، گرگان، هراز، چالوس، بابل، تالار، تجن و نکا از مهم‌ترین آن‌ها هستند. رودهای کرخه، دز، کارون، جراحی، تاب، دالکی، سند، نابند، مهران، شور و میناب از مهم‌ترین رودهای جلگه‌های جنوبی ایران هستند. رودهای زاینده رود، که به مرداب گاوخونی می‌ریزد، زرینه‌رود، که به کرج و جاجرود وارد می‌شود، حبله رود،که به دریاچه‌ی قم می‌ریزد، رود کر یا کورش، که به دریاچه‌ی نیریز یا بختگان می‌ریزد و بمپور و هلیل‌رود، که به جزموریان می‌ریزند، از مهم‌ترین رودهایی هستند که از بخش‌های مرکزی ایران می‌گذرند.

ایران در کناره‌ی جنوبی بزرگ‌ترین دریاچه‌ی جهان، یعنی دریای خزر جای گرفته است. این دریاچه نزدیک 424 هزار کیلومتر پهناوری دارد و کشورهای ایران، ترکمنستان، قزاقستان، روسیه و آذربایجان در پیرامون آن جای گرفته‌اند. این دریاچه بازمانده‌ی اندکی از دریای بزرگی به نام تتیس است که در دوران نخست زمین‌شناسی تا دوراه سوم زمین‌شناسی از شمالگان تا اقیانوس هند می‌رسیده است. دریاچه‌ی ارومیه، دریاچه‌ی نمک(دریاچه‌ی قم یا دریاچه‌ی حوض سلطان)، دریاچه‌ی بختگان(دریاچه‌ی نیریز) مهارلو، پریشان و دو دریاچه‌ی گذرا، دریاچه‌ی هامون و جازموریان که هنگام پربارانی پدید می‌آیند، از دیگر دریاچه‌های ایران هستند. بر فراز برخی از قله‌های آتشفشانی نیز دریاچه‌های کوچکی وجود دارد که دریاچه‌های تفتان، تار و مویج در نزدیکی دماوند و تخت سلیمان در آذربایجان، از جمله‌ی آن‌ها هستند.

سرزمین چهار فصل

کشور ایران را رشته‌ کوه‌های‌ بلندی از هر سو فراگرفته است. همین کوه‌ها از رسیدن بادهای باران آور به مرکز ایران جلوگیری می‌کنند. از این رو، بارندگی در بخش‌های مرکزی بسیار اندک است و نزدیک به یک ششم سرزمین ایران را بیابان‌ها می‌سازند. این سیمای خشک باعث شده است آب و هوای ایران را از گونه‌ی قاره‌ای با زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم تعریف کنند. با این همه، گوناگونی آب و هوا در ایران بسیار شگفت‌انگیز است و همه گونه آب و هوا را در این کشور پهناور می‌توان یافت.

گستره‌ی عرض جغرافیایی( میان 25 تا 40 درجه)، قرار گرفتن در گستره‌ی فشار هوا(فشار هوای سنگین سیبری، سبک مدیترانه‌ای و موسمی هند)، چگونگی آرایش رشته‌کوه‌های البرز، زاگرس و رطوبت دریای خزر و خلیج فارس و دریای عمان و بادهای گوناگونی که بر این سرزمین می‌وزند، به آفرینش گوناگونی آب و هو ایی در ایران کمک کرده‌اند و نام سرزمین چهار فصل نیز از همین گوناگونی بر آن نهاده شده است.

کناره‌های دریای خزر از پر باران‌ترین بخش‌های ایران هستند و بارندگی سالانه آن‌ها ممکن است از 1500 میلی‌لیتر هم بگذرد. دما در تابستان گاهی به بیش از 40 درجه‌ی سانتی‌گراد می‌رسد. هوای زمستان ملایم است و با بارش بسیار همراه است. در دامنه‌های شمالی البرز نیز بارش فراوانی دیده می‌شود. در برخی جاهای لرستان، دشت مغان و ارسباران نیز آب و هوایی مانند دامنه‌های البرز دیده می‌شود.

کناره‌های خلیج فارس بسیار گرم و از بندر لنگه تا بندر دیلم مرطوب است. میانگین سالانه‌ی دما در این کناره‌ها 18 درجه است. بارش سالانه در بوشهر، که نسبت به جاهای دیگر بارش بیش‌تری دارد، در سال 1372 خورشیدی، کم‌تر از 200 میلی‌متر بوده است. این کناره‌ها مانند شهرهای آبادان، دزفول و اهواز در خوزستان تابستان‌ها گرم و دراز و زمستان‌های ملایمی دارند. بر عکس، در بخش‌های پهناوری از آذربایجان، کردستان، همدان، کرمانشاه، کهکیلویه و بویراحمد، بلندی‌های رشته کوه البرز و بخش‌هایی از خراسان شمالی، زنجان و قزوین، آب و هوای سرد را می‌توان دید که بارش‌های زمستانی آن‌ها بیش‌تر به صورت برف است.

بخش‌های زیادی از ایران، شامل کویر لوت و کویر نمک و سرزمین‌های جنوب شرقی، آب و هوای بیابانی دارند. دوره‌ی گرما در این بیابان‌ها بیش از 7 ماه به درازا می‌کشد. دمای شب و روز تفاوت زیادی با هم دارد. تابستان‌ها بسیار گرم و سوزاننده و زمستان‌ها بسیار سرد و گزنده است. در دامنه‌های از البرز و زاگرس که به سوی دشت مرکزی هستند، و دامنه‌های رشته‌کوه‌های مرکزی و شرقی آب و هوای نیمه‌بیابانی دیده می‌شود و شهرهای پر جمعیت مرکزی نیز بیش‌تر در این جاها بر پا شده‌اند.

گیاهان و جانوران

گوناگونی اقلیم ایران باعث شده است گیاهان و جانوران گوناگونی در جای جای آن زندگی کنند. کرانه‌های دریای خزر از گونه‌های گیاهی و جانوری سرشار هستند. درختان بلوط، راش، زبان گنجشک، افرا، نارون، سرو کوهی، توسکا و مَمرز از درختان جنگلی ایران هستند. در خراسان، آذربایجان، لرستان، کردستان، کرمان‌شاهان، اصفهان، کهکیلویه، کوه‌های بختیاری و کرمان نیز بخش‌های جنگلی کوچکی وجود دارد. کویرها و بیابان‌های ایران پوشش گیاهی ناچیزی دارند و جانوران اندکی در آن‌ها می‌زیند. از بوته‌های وحشی، که در دشت‌های نیمه‌بیابانی می‌رویند، صمغ‌های گوناگون از جمله کتیرا، سریش و سقز به دست می آید. لاله، گل سرخ، گل استکانی، شقایق، شمعدانی، زنبق، بنفشه، پامچال، ختمی و یاسمن از گل‌های بومی ایران هستند.

در جنگل‌های البرز پلنگ، خرس، گوزن، گراز و جوجه تیغی یافت می شود. روباه، یوزپلنگ، گرگ، شغال، سنجاب و خرگوش نیز در جنگل‌ها و دشت‌های نیمه‌بیابانی دیده می‌شود. در کویرها و نمک‌زارها، گورخر و آهو، در کوه‌ها، میش ، قوچ و بز و در جاهای باتلاقی خرس یافت می شود. گونه‌های فراوانی از مار و سوسمار، گونه‌ای تمساح، گونه‌هایی از خفاش، جوندگان و گربه‌های وحشی نیز در این سرزمین می‌زیند. علاوه بر پرندگان اهلی، مانند مرغ و خروس، اردک، غاز، کبوتر و بوقلمون، پرندگان وحشی مانند کبک، گنجشک، اردک وحشی، کبوتر چاهی، سار، تیهو، باقرقره، قرقاول، قمری، بلدرچین، درنا، کرکس، عقاب، قوش، قرقی، لک‌لک، باز، سبزقبا، جغد، توکا، چکاوک، هدهد، حواصیل و هوبره، در ایران زندگی می‌کنند.

در رودهای، دریاچه‌ها، دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان گونه‌های فراوانی از ماهی‌ها و دیگر آبزیان زندگی می‌کند. ماهی آزاد، ماهی سفید، کولی، سوف و ماهی خاویار از مهم‌ترین ماهی‌های خزری هستند که صید می‌شوند. پرندگان زیادی نیز هر ساله به کرانه‌های دریای خزر کوچ می‌کنند و زمستان خود را در آن‌جا می‌گذرانند. خلیج فارس و دریای عمان نیز جای زندگی ماهیانی مانند شوریده، حلوا، سرخو، قباد، ماهی تن، اره‌ماهی، فانوس ماهی، سفره ماهی و آبزیانی مانند میگو، ماهی مرکب، خرچنگ دریایی، صدف، مرجان و اسفنج هستند. گونه‌هایی از کوسه و دلفین و گاهی نهنگ نیز در خلیج فارس و دریای عمان دیده شده است. البته، آلودگی‌های نفتی، که پیامد چند چنگ در منطقه است، آسیب زیادی به زیست‌بوم خلیج فارس و دریای عمان وارد کرده است.

مردمان و شهرها

جمعیت ایران بیش از 68 میلیون نفر و آهنگ رشد جمعیت آن کم‌تر از 8/1 است. امروزه، بیش‌تر مردم ایران در شهرها زندگی می‌کنند؛ نزدیک 30 درصد در روستاها به سر می‌برند و کم‌تر از یک میلیون‌نفر نیز کوچ‌نشین هستند. کوچ‌نشینان، که عشایر نامیده می‌شوند، بیش‌تر در استان‌های چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد، فارس و بلوچستان به قشلاق(جای گرم) و ییلاق(جای سرد) می‌روند. بخشی از مردم ایران نیز در سال‌های اخیر به کشورهای دیگر، از جمله ایالات متحده‌ی آمریکا، مهاجرت کرده‌اند که شمار آنان نزدیک 5 میلیون نفر است.

مردمان کنونی ایران از نژاد آریایی به شمار می‌آیند. اما آریایی‌ها در سده‌های پیش از میلاد با مردمان بومی ایران و در سده‌های پس از میلاد با مردمان گوناگونی که به این سرزمین کوچ کردند، در آمیخته‌‌اند. با این همه، قوم‌های کرد، ترک، لر، بختیاری، ترکمن، عرب، بلوچ و اقلیت‌های ارمنی، آسوری، گرجی و مردمان دیگری که در کنار پارس‌ها زندگی می‌کنند، همگی خود را ایرانی می‌دانند و در کنار هم‌میهنان خود با آرامش و دوستی زندگی می‌کنند. شکل‌گیری شهرهای بزرگ و جنگ هشت‌ساله عراق با ایرن باعث کوچ مردمانی از استان‌های خوزستان، کرمانشاه و کردستان به شهرهای دیگر ایران شد و بر درهم‌آمیختگی قومی در ایران افزود. هم‌چنین جنگ‌های داخلی افغانستان باعث کوچ شمار زیادی از افغان‌ها به ایران شد که برخی از آن‌ها در ایران ماندگار شدند.

زبان اصلی مردم ایران فارسی(پارسی) است، اما به زبان‌های ترکی، کردی، بلوچی، عربی و لری و لهجه‌های گوناگون نیز سخن گفته می‌شود. بیش‌تر بزرگسالان در آموزشگاه‌های دولتی یا در نظارت دولت آموزش رسمی می‌بینند و میزان باسوادی به بیش از 70 درصد رسیده است. دانشگاه‌ها و مرکزهای علمی و پژوهشی گوناگونی در جای‌جای ایران برپا شده است که دانشگاه‌ تهران دیرین‌ترین و بزرگ‌ترین آن‌ها به شمار می‌آید. در شهرهای شیراز، اصفهان، مشهد، همدان، تبریز، کرمان، اهواز و دیگر شهرهای بزرگ نیز دانشگاه‌های بزرگی به کار آموزش جمعیت بسیار جوان ایران می‌پردازند. در شهرهای کوچک‌تر نیز دانشگاه‌های کوچک‌تر یا دانشکده‌هایی بر پاست و شاید کم‌تر شهر بدون مرکز علمی را بتوان یافت.

دین باستانی ایرانیان، زردشتی بوده است، اما اکنون بیش‌تر مردم ایران مسلمان و و بیش از 90 درصد آنان پیرو مذهب شیعه دوازده امامی هستند. مسلمانان سنی مذهب بیش‌تر در استان‌های کردستان، گلستان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان ساکن هستند. اقلیت‌های مسیحی، یهودی و زردشتی نیز با آرامش کنار هم میهنان مسلمان خود زندگی می کنند و نمایندگانی در مجلس شورای اسلامی دارند. مشهد و قم دو شهر مذهبی اصلی هستند. مشهد،که مرکز استان خراسان رضوی است، بارگاه مقدس امام رضا(ع)، هشتمین پیشوای شیعیان، را در خود جای داده است. بارگاه مقدس فاطمه‌ی معصومه(س)، خواهر امام رضا(ع)، در شهر قم است. شهر قم مرکز پژوهش‌های دینی نیز هست و حوزه‌ی علمیه‌ی قم یکی از دیرین‌ترین مرکزهای دینی و آموزشی ایران است.

تهران پایتخت کشور ایران است که در دامنه‌ی جنوبی رشته کوه البرز و در 120 کیلومتری دریای خزر جای دارد. بیش‌تر مرکزهای اقتصادی، علمی و فرهنگی ایران در این شهر جای گرفته‌اند و شاهراه‌های اصلی کشور از این شهر به مرکز استان‌ها کشیده شده‌اند. در 320 کیلومتری جنوب تهران، به شهر اصفهان می‌رسیم که بناهای تاریخی زیبا و باشکوهش گردشگران زیادی را به آن سو می‌کشاند. ذوب آهن اصفهان و فولاد مبارکه، از مهم‌ترین مرکزهای صنعتی ایران، در نزدیکی این شهر جای دارند. با ادامه‌ی مسیر به سوی جنوب ایران به شهر شیراز می‌رسیم و یادگار شکوه تمدن ایران، پرسپولیس، را در شمال شرقی آن می‌بینیم. تبریز در شمال غربی ایران، مرکز بازرگانی منطقه‌ی آذربایجان است که کشاورزی آن بسیار چشمگیر و بارو است. شهرهای نفت‌خیز ایران، آبادان، مسجد سلیمان و آغاجری، در استان خوزستان، در جنوب غربی ایران و نزدیک شمال غربی خلیج فارس جای دارند.

در جدول زیر نام 30 استان کنونی ایران و مرکز هر استان آمده است.

نام استان

مرکز استان

نام استان

مرکز استان

آذربایجان شرقی

آذربایجان غربی

اردبیل

اصفهان

ایلام

بوشهر

تهران

چهارمحال و بختیاری

خراسان جنوبی

خراسان رضوی

خراسان شمالی

خوزستان

زنجان

سمنان

سیستان و بلوچستان

تبریز

ارومیه

اردبیل

اصفهان

ایلام

بوشهر

تهران

شهر کرد

بیرجند

مشهد

بجنورد

اهواز

زنجان

سمنان

زاهدان

فارس

قزوین

قم

کردستان

کرمان

کرمانشاه

کهکیلویه و بویراحمد

گلستان

گیلان

لرستان

مازندران

مرکزی

هرمزگان

همدان

یزد

شیراز

قزوین

قم

سنندج

کرمان

کرمانشاه

یاسوج

گرگان

رشت

خرم‌آباد

ساری

اراک

بندرعباس

همدان

یزد

کشاورزی و دامپروری

ایرانیان از دیرباز در کار کشاورزی بوده‌اند و محصول‌های مهمی مانند گندم، برنج، یونجه و شکر و میوه‌هایی مانند خربزه، هلو، گردو، پسته و انار هدیه‌های کشاورزانی ایرانی به جهانیان هستند. با این که کوه‌های شمال و غربی ایران از تاثیر بادهای باران‌آور دریای خزر و دریای مدیترانه بر بخش‌های مرکزی ایران جلوگیری می‌کنند و در نتیجه، بارش رو به جنوب و شرق رفته رفته کم می شود، اما ایرانیان از دیرباز کوشیده‌اند به روش‌های گوناگون از کم‌ترین بارش نیز بهره برداری کنند. کاریزها(قنات‌ها) نمونه‌ای از این کوشش است. کاریزها آبراهه‌هایی زیرزمینی هستند که آب را از دامنه‌ی کوه به کشتزارها و روستاها می‌رسانند. درازی برخی از کاریزهای ایران به بیش از 40 کیلومتر می‌رسد. امروزه بیش از 18 هزار کاریز در جای‌جای ایران زمین‌های کشاورزی را آبیاری می‌کنند. کشاورزی و روش‌های نوین آبیاری نیز در ایران وجود دارد و سدهای کوچک و بزرگ زیادی برای بهره‌برداری از آب‌های سطحی ساخته شده‌اند. از بیش از 60 هزار چاه عمیق و نیمه عمیق نیز آب برداشت می شود.

محصول‌های مهم کشاورزی ایران عبارتند از: گندم، جو، برنج(بیش‌تر در گلستان، گیلان و مازندران)، پنبه( بیش‌تر در گلستان)، زعفران(بیش‌تر در خراسان جنوبی)، چای(بیش‌تر در گیلان)، یونجه، آفتاب‌گردان، نیشکر(بیش‌تر در خوزستان)، چغندر قند، خربزه، هندوانه، آلبالو، گیلاس، سبزی‌های گوناگون، تنباکو، حبوبات و میوه‌های گوناگون، از جمله سیب، هلو، آلو، انگور(بیش‌تر در آذربایجان و خراسان شمالی)، گردو، بادام، گلابی، توت، انجیر، پسته(بیش‌تر در کرمان)، زیتون(بیش‌تر در گیلان)، خرما(بیش‌تر در خوزستان، کرمان و کناره‌های خلیج فارس و دریای عمان)، انار و مرکباتی مانند لیمو، پرتغال و نارنگی( بیش‌تر در مازندران، گیلان و فارس).

ایرانیان در اهلی کردن جانوران و دامپروری نیز پیش‌تاز بوده‌اند. بز وحشی برای نخستین‌بار در ایران اهلی شد و ایرانیان از نخستین مردمانی بودند که بر پشت اسب نشستند و آن را به جهانیان هدیه دادند. امروزه دامپروری سنتی و نوین در جای‌جای ایران انجام می شود. بخشی زیادی از دامپروری سنتی را کوچ‌نشینان چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد، خراسان و آذربایجان انجام می‌دهند. دامپروری‌های نوین نیز بیش‌تر به صورت گاوداری است. گوسفند، بز، گاو، اسب، شتر، خر، قاطر و گاومیش(در خوزستان) دام‌های مهم ایران هستند. پرورش پرندگان، به‌ویژه مرغ، نیز به شیوه‌ی سنتی و نوین انجام می‌شود. در این چند ساله، برخی به پرروش شترمرغ نیز روی آورده‌اند.

در بخش‌هایی از ایران، به‌ویژه دامنه‌های سبلان، پرروش زنبور عسل و در گیلان و مازندران، پرورش کرم ابریشم انجام می شود. در این چند ساله، برخی به پرورش قارچ نیز می‌پردازند. خاویار دریای خزر شناخته‌شده‌ترین فراورده‌ی آبزیان ایران در جهان است. از خلیج فارس و دریای عمان، میگو و ماهی تن برداشت می شود. پرورش آبزیان نیز در حوضچه‌های آبی و نیز رهاسازی بچه‌ماهی در دریای خزر نیز انجام می‌شود. از مهم‌ترین ماهی‌های خوراکی ایران عبارتند از: قزل‌آلا، شوریده، حلوا، سفید، کپور، تن، هامور، قباد، سرخو، سنگسر، ساردین و ماهی دختر ناخدا.

صنعت و معدن

نفت مهم‌ترین منبع طبیعی ایران است که از چاه‌های جنوب غربی خوزستان، خلیج فارس و دریای عمان و اندکی از دریای خزر به دست می‌آید. اندوخته‌ی گاز طبیعی ایران نیز بسیار است و دومین منبع طبیعی این کشور به شمار می‌آید. زغال سنگ، آهن، مس، منگنز، سنگ‌های ساختمانی،گوگرد، نیکل، سرب، اورانیوم، کروم، طلا، نقره، کبالت و جواهرهایی مانند فیروزه از کانی‌های مهم ایران هستند. مس بیش‌تر از سرچشمه‌ی کرمان، شاهرود، اردستان و آذربایجان، آهن بیش‌تر از کوه‌های پیرامون یزد و کرمان و زغال سنگ بیش‌تر از کوه‌های البرز و کرمان به دست می‌آید. بخشی از این فراورده‌ها در صنایع داخلی به کار می رود و بخشی به کشورهای دیگر فرستاده می شود.

صنعت نفت و پتروشیمی مهم‌ترین صنعت ایران است. در پالایشگاه‌های آبادان، شیراز، اصفهان، تبریز، اراک، کرمانشاه، ارومیه و تهران، فراورده‌های گوناگونی از نفت به دست می‌آید. صنعت پتروشیمی ایران نیز در این چند ساله پیشرفت چشمگیری داشته است و مجتمع‌های پتروشیمی بندر امام، شیراز، آبادان، اراک و خارک از مهم‌ترین کارخانه‌های پتروشمی ایران هستند که به صادرات فراورده‌های پتروشیمی به کشورهای دیگر نیز می‌پردازند.

صنعت ذوب آهن پس از نفت و پتروشیمی مهم‌ترین صنعت ایران است و نزدیک 20 درصد صادران غیرنفتی ایران نیز از همین صنعت است. کارخانه‌ی ذوب آهن اصفهان و مجتمع فولاد مبارکه مهم‌ترین کارخانه‌های تولید آهن و فولاد هستند که هر دو در نزدیکی اصفهان ساخته شده‌اند. مهم‌ترین کارخانه‌ی ذوب مس در سرچشمه‌ی کرمان و مهم‌ترین کارخانه‌ی تولید آلومینیوم در اراک و ‌جاجرم، در خراسان شمالی، ساخته شده‌اند.

خودروسازی از دیگر صنعت‌های مهم ایران است. کارخانه‌های ایران‌خودرو، سایپا، کرمان موتور، ران‌ایران به ساختن خودروهای سواری، کامیون و اتوبوس می‌پردازند. تا چند سال پیش، خودروی پیکان خودروی ملی ایران بود که از سال 1383 جای خود را به خودروی سمند داده است. تراکتورسازی تبریز و ماشین‌سازی اراک نیز به ساختن تراکتور و دیگر ماشین‌ها و ابزارهای کشاورزی می‌پردازند. صنعت الکترونیک ایران نیز فراورده‌های گوناگونی به بازار وارد می‌کند.

صنایع دستی نیز بخش مهمی از صادرات ایران است که دوست‌داران زیادی در جای‌جای جهان دارد. فرش و گلیم مهم‌ترین آن‌هاست که از دیرین‌ترین فراورده‌های صنعتی و هنری ایرانیان است. باستان‌شناسان شوروی سابق تکه‌هایی از یک فرش کهن را زیر یخ‌های منطقه‌ی پازریک پیدا کردند که پیشینه‌ی آن به دوران هخامنشی می‌رسد. این فرش که اکنون در موزه‌ی آرمیتاژ روسیه نگهداری می شود، کهن‌ترین فرش جهان به شمار می‌آید. سفالگری نیز از دیگر نوآوری‌های صنعتی و هنری ایرانیان است و اکنون سفال لاله‌جین همدان در بیش‌تر جاهای جهان شناخته شده است. کاشی‌سازی، که اکنون بسیار نوین و صنعتی شده است، خاتم‌سازی، قلم‌زنی، میناکاری، منبت‌کاری، گیوه‌بافی، سبدبافی، قلاب‌دوزی، سوزن‌دوزی و بافتن پارچه‌هایی مانند ترمه و شال، هنوز در گوشه و کنار ایران انجام می‌شود.

راه‌ها و ترابری

هر چند ایرانیان باستان در راه‌سازی پیش‌تاز بودند و در دوره‌ی صفویه نیز به آبادانی راه‌ها پرداخته شد، اما تا نزدیک نیم سده‌ی پیش راه‌سازی نوین در ایران وجود نداشت. نزدیک 30 سال پیش تنها 12 هزار کیلومتر راه آسفالت و 20 هزار کیلومتر راه شوسه(شنی و بدون آسفالت) در ایران وجود داشت. اکنون راه‌های زمینی ایران بیش از 170 هزار کیلومتر شده که نزدیک 100 هزار کیلومتر آن آسفالت است. بیش‌تر راه‌های زمینی ایران، تهران را به مرکز استان‌ها پیوند می‌دهند. راه تهران مشهد، تهران شمال، تهران تبریز، تهران اصفهان و اصفهان به شیراز، در بخش‌هایی به صورت بزرگراه درآمده‌اند و از مهم‌ترین راه‌های زمینی ایران به شمار می‌آیند. راه‌هایی که بندرهای جنوبی، مانند بندر عباس، بندر امام خمینی و بندر چابهار را به پایتخت مرتبط می‌کنند نیز اهمیت زیادی دارند.

ساختن راه‌آهن از سال 1306 خورشیدی در ایران آغاز شد. خط‌های مهم شبکه‌ی راه‌آهن ایران، که بخش زیادی از آن از شمال به جنوب و از شرق به غرب کشیده شده است، بیش از 7 هزار کیلومتر است. خط تهران مشهد از نظر مسافر و خط سرخس در خراسان رضوی تا بندرعباس در کناره‌ی خلیج فارس از نظر بازرگانی و برقراری ارتباط بین همسایه‌های شمالی ایران و آب‌ها خلیج فارس و دریای عمان، اهمیت زیادی دارند. در این چند ساله، برخی از خط‌های راه‌آهن، از جمله خط تهران مشهد، دارای خط دیگری نیز شده‌اند و این کار در کنار افزوده شدن قطارهای با سرعت زیاد، زمان سفر را بسیار کاهش داده‌اند.

ایران از راه خلیج فارس و دریای عمان به آب‌ها آزاد راه دارد. بیش‌تر کالاهای وارداتی و صادراتی نیز از راه بندرهای جنوب جابه‌جا می شوند که بندر امام‌خمینی، بندر عباس، بندر بوشهر، بندر ماهشهر، بندر لنگه، بندر چابهار، بندر خرمشهر، بندر آبادان و بندرگاه‌های جزیره‌های خارک، کیش و قشم از مهم‌ترین آن‌ها هستند. بندر ترکمن، بندر انزلی، بندر نوشهر و بندر آستارا، مهم‌ترین بندرهای شمالی ایران در دریای خزر هستند. در این چند ساله برخی از بندرهای جنوبی ایران، از جمله بندرهای کیش، قشم و چابهار، بندرهای آزاد بازرگانی شده‌اند. بیش از 140 کشتی بزرگ و کوچک، از جمله 30 نفت‌کش، در ناوگان دریایی بازرگانی ایران به جابه‌جایی بار و مسافر می‌پردازند. 

راه‌های هوایی پس از راه‌های زمینی و راه‌آهن در ایران مورد توجه هستند. فرودگاه‌های بزرگ و کوچکی در جای‌جای ایران ساخته شده است. فرودگاه مهرآباد نخستین فرودگاه ایران بود که در سال 1384 جایگاه خود را، از نظر اهمیت و بزرگی، به فرودگاه نوبنیادی به نام فرودگاه امام خمینی داد که بزرگ‌ترین فرودگاه ایران است. فرودگاه شیراز، مشهد، آبادان و زاهدان، دیگر فرودگاه‌های بین‌المللی ایران هستند. فرودگاه‌هایی داخلی دیگری در مرکز هر یک از استان‌ها و برخی از شهرهای بزرگ، از جمله یزد، بیرجند، تبریز، اصفهان، ساری، رشت، قزوین، همدان، سنندج، کرمانشاه، خرم‌آباد، بندرعباس و جزیره‌های کیش، لنگه و لاوان، به کار جابه‌جایی مسافر و بار می‌پردازند. با افسوس باید گفت که شمار رویدادهای هوایی ناگوار در این چند ساله در ایران افزایش یافته است و اکنون ایران از این نظر جایگاه نخست را در منطقه دارد.

فرهنگ و هنر

پیشینه‌ی فرهنگ و هنر ایران به روزگاران کهن می‌رسد و ایرانیان یکی از دیرین‌ترین، شکوهمندترین و تاثیرگذارترین تمدن‌های جهان را آفریده‌‌اند. ظرف‌ها و پیکره‌های سفالینی که از ویرانه‌های شوش، در خوزستان، به دست آمده، پیکره‌ها و ابزارهای برونزی که در لرستان پیدا شده و ظرف‌های سفالی که از تپه‌های سیلک، در کاشان، شهر سوخته، در سیستان، تپه‌های مارلیک، در گیلان، و دیگر جاهای ایران به دست آمده است، به 4 تا 2 هزار سال پیش از میلاد باز می‌گردند. یکی از این یادگارهای باشکوه جامی سفالی است که از شهر سوخته به دست آمده و هنرمند سفال‌گر بزی را به تصویر کشیده که در چند حرکت به بوته‌ای نزدیک می‌شود و از برگ‌های آن می‌خورد. این اثر را کهن‌ترین نقاشی متحرک جهان دانسته‌اند.

در دوره‌ی هخامنشی(550-330 پیش از میلاد) که مردمان بابل، آشور، لیدی، مصر، بخش‌هایی از یونان و قوم‌های دیگری که زیر فرمان امپراتوری پارس‌ها درآمدند، به آفرینش گونه‌ای از هنر کمک کردند که برخی از آن با نام هنر امپراتوری یاد می‌کنند. برای مثال، در شوش، در کاخ داریوش اول(داریوش بزرگ) نوشته‌ای به دست آمده که درباره‌ی مواد ساختمانی ، صنعت‌گران و هنرمندان ی است که در ساختن کاخ پادشاه کار کرده و هم‌کاری داشته‌اند. مواد ساختمانی گوناگونی که در کتیبه‌ی داریوش یاد شده است، گویا به عمد از ایالت‌های گوناگون، از سودان در جنوب غربی امپراتوری تا هند در جنوب شرقی، به شوش آورده شد تا از این راه همه‌ی سرزمین‌ها و ملت‌ها در خدمت‌گزاری به پیشگاه پادشاه ایران سهیم باشند. چنین وضعیتی را درباره‌ی دیگر بناهای باشکوه دوره‌ی هخامنشی نیز می‌بینیم . البته، شالوده‌ی این معماری‌ها یک خانه‌ی ساده‌ی ایرانی است که از تماشای آن احساس آرامش در بیننده پدید می‌آید.

پس از یورش اسکندر مقدونی به ایران تا نزدیک پنج سده، آثاری پدید آمد که از هنرهای یونانی و رومی تاثیر گرفته‌اند. در آغاز دوره‌ی اشکانی نیز شاهان اشکانی گرایش‌هایی به هنر یونانی نشان می‌دادند که تا اندازه‌ی جنبه‌ی سیاسی داشت. اما در سال‌های نیرومندی اشکانیان، هنر ایرانی بار دیگر روییدن گرفت و سرانجام در دوره‌ی ساسانی(640-226 پس از میلاد) به جایگاه ارزشمندی رسید. نوآوری طاق ضربی به ساختن گنبدهای بزرگ در بناهای ساسانی کمک کرد. در همین دوران، مانی نقاش، که با نقاشی‌های خود شهرت افسانه‌ای یافت، هنر نقاشی را به عنوان بخشی از آیین خود گسترش می‌داد. پیکرتراشی‌ها، سنگ‌نوشته‌ها، نقش‌برجسته‌ها و ظرف‌های پر نقش و نگار بر جای مانده از آن دوران، یادآور شکوه هنر و ارزش هنرمندان در دوره‌ی ساسانیان است.

شکوه فرهنگ و هنر ایران در دوره‌ی اسلامی نیز ادامه یافت و حتی بر آن افزوده شد. در این دروه معماری، کاشی‌کاری، گچ‌کاری، آینه‌کاری، خوشنویسی و دیگر هنرهای ایرانی در شناخته شده‌ترین بنای اسلامی، یعنی مسجد، نمود پیدا کرد و به سراسر سرزمین‌های اسلامی را یافت. از آن‌جا که عالمان اسلامی کشیدن تصویر انسان را شایسته نمی‌دانستند، نقاشان به زیباسازی کتاب‌ها روی آوردند و هنری به نام تذهیب پدید آمد. بیش‌تر کتاب‌ها را خوش‌نویسان ایرانی یا خوش‌نویسانی که نزد ایرانیان شاگردی کرده بودند، می‌نگاشتند و دانش کتاب‌ها نیز دستاورد پژوهش‌های دانشمندان ایرانی، از جمله خوارزمی، فارابی، ابن‌سینا، رازی و بسیاری دیگر، بود.

پس از یورش مغول‌ها به ایران، هر چند در آغاز ویرانی‌هایی پدید آمد، اما با گسترش رابطه با چین، که زیر فرمان مغول‌ها بود، هنرمندان ایرانی از ظرافت‌های هنر چینی تاثیر پذیرفتند و برگرفته‌های خود را در سفال‌گری، معماری و تصویرگری کتاب‌ها به کار گرفتند. نقاش‌های ایرانی نیز با موضوع‌های تازه‌ای اشنا شدند و آرام‌آرام راه را برای جنبش هنری دوره‌ی تیموریان و پدید آمدن نگارگری(مینیاتور) ایرانی باز کردند. بهزاد، نقاش هراتی، از بزرگ‌ترین استادان این هنر بود. مسجد کبود تبریز نمونه‌ای از معماری دوره‌ی تیموری است.

در دوره‌ی صفوی، به ویژه دوره‌ی فرمان‌روایی شاه‌عباس بزرگ، معماری و هنر ایرانی شکوه تازه‌ای پیدا کرد. میدان شاه، مسجدشاه، مسجد شیخ لطف الله، عالی قاپو، بنای چهل ستون و بناهای دیگر از شاهکارهای مهماری و هنری آن دوران است. در این دوره، میرعماد و رضا عباسی در کار خوشنویسی پیشرفت‌های زیادی پیدا کردند. با فروپاشی صفویه هنر ایرانی نیز رو به سستی نهاد و در زمان قاجاریه و پهلوی نیز با وارد شدن سبک‌ها اروپایی به ایران، هنر ملی مورد بی مهری قرار گرفت. با این همه، گام‌هایی برای شکوفایی هنر ملی برداشته شد. برای مثال، کمال الملک به کوشش امیرکبیر به فرانسه و ایتالیا رفت و نقاشی را به صورت علمی آموخت. او پس از بازگشت به ایران مدرسه‌ی صنایع مستطرفه را بنیان نهاد و شاگردانی را پرورش داد. پس از بنیان‌گذاری دانشگاه در ایران، آموزش علمی هنرهای گوناگون در دانشکده‌های هنر آغاز شد و آرام‌آرام ایرانیان در رشته‌های گوناگون هنری از جمله سینما و عکاسی در جهان درخشیدند و آثار ماندگار آفریدند.

تاریخ کهن

ایران بیش از ده هزار سال پیشینه‌ی تمدن دارد. نخستین ابزارهای زندگی در فلات ایران کشف شده است. اقوام بومی ایران نخستین کسانی بودند که گندم و جو را شناختند، ابزار کشاورزی سنگی و مفرغی ساختند و جانوران را اهلی کردند. نخستین آثار سفال در محل شهر باستانی سیلک، نزدیک کاشان، و بهترین ظرف‌های لعابی و سرامیک از تپه حصار دامغان به دست آمده است. نخستین ابزار ریسندگی و بافندگی در غار کمربند، نزدیک بهشهر، یافت شده است که به 7 هزار سال پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد. بومیان ایران از نزدیک 3 هزار سال پیش از میلاد، شیوه‌ی استخراج فلز و به کارگیری آن را می‌دانستند آهن، طلا، مس، برنز، الوار و اسب از جمله فراورده‌هایی بودند که سومری‌ها و آشوری‌ها، از بومیان ایران به عنوان باج دریافت می‌کردند.

عیلامی‌ها از نخستین قوم های ایرانی بودند که حکومت نیرومندی پدید آوردند. سرزمین زیر فرمان آن‌ها فراتر از همه‌ی خوزستان بود و بخش‌هایی از شمال و شرق فلات ایران را نیز شامل می‌شد. یک حکومت مرکزی به پایتختی شهر شوش بر چند ایالت در خوزستان، لرستان، کوه‌های بختیاری و حاشیه خلیج فارس تا بوشهر فرمان می‌راند که گاهی شهرهای میان‌رودان را نیز شامل می شد. عیلامی‌ها زبان و خط ویژه‌ی خود داشتند و بت‌پرست بودند. این تمدن نزدیک 668 پیش از میلاد، به دست آشوری‌ها منقرض شد.

ورود آریایی‌ها

آریایی ها حدود 3 هزار سال پیش از میلاد، در منطقه اوراسیا، نزدیک کوه‌های اورال بین آسیا و اروپا، زندگی می‌کردند و به علت سردی شدن هوا و دراز بودن تاریکی شب به ناچار از ندزیک 2 هزار سال پیش از میلاد، به سرزمین‌های گرم‌تر کوچ کردند. دسته ای از آنان به اروپا، دسته‌ای به هندوستان و دسته‌ای به فلات ایران کوچ کردند. شاخه‌ای از آریایی‌ها، به نام پارس‌ها، در جنوب ایران و استان کنونی فارس و بخشی از ایلام ساکن شدند؛ هخامنشی‌ها و ساسانیان از این گروه بودند. مادها در غرب ایران به‌ویژه دامنه‌های الوند جا گرفتند و بعدها امپراتوری ماد را به وجود آوردند. پارت ها نیز به خراسان بزرگ وارد شدند؛ اشکانیان از این گروه بودند. بخشی از پارت‌ها به نام سکاها بین دریای خزر و دریاچه آرال ساکن شدند و بعدها گرفتاری‌هایی برای هخامنشی‌ها به وجود آوردند.

یورش‌گران آریایی که اغلب به دور از تمدن بودند، فرهنگ بومی ایران را فراگرفتند و در برابر، جنگ‌آوری، دلاوری و سوارکاری با اسب را به آنان آموختند. نخستین گروه آریایی که به تمدن روی آورد، مادها بودند که نخستین امپراتوری ایران را به وجود آوردند و بیش از 150 سال بر بخش‌های غرب ایران از همدان تا آذربایجان، بخش‌هایی از میان‌رودان، شمال عراق و جنوب ترکیه فرمان‌ راندند. آمادانا مرکز فرمان‌روایی مادها بود که چندی بعد به هگمتانه، به معنی جای گردهم‌آیی، شناخته شد، زیرا یادآور گردهم‌آیی بزرگ مادها برای گزینش دیااّکو به عنوان نخستین پادشاه ماد بود. دیااّکو، که خود را داور می‌نامید، در سال 706 پیش از میلاد، قبیله‌های ماد را علیه آشوریان یکپارچه کرد و کوشید بر سلطه‌ی آن‌ها بر مادها پایان دهد. این آرزو در فرمان‌روایی هوخشتره، فرزند دیااکو، به حقیقت پیوست. مادها در سال 612 پیش از میلاد شهر نینوا، پایتخت آشور، را به کمک باببی‌ها به چنگ آوردند و به سال ها ویران‌گری و ستم بیش از اندازه‌ی آشوری‌ها پایان دادند.

امپراتوری جهانی

کوروش فرزند کمبوجیه از قوم پارس و ماندانا، دختر آزیدهاگ، پادشاه ماد، بود که به جنگ پدربزرگش رفت، او را شکست داد، هگمتانه را گرفت و دودمان هخامنشی را در سال 550 پیش از میلاد، بنیان نهاد. چندی بعد، کرزوس، پادشاه لیدی، علیه کوروش به پا خواست. از این رو، کوروش به آسیای صغیر لشکر کشید و سارد، پایتخت لیدی، را گرفت. پادشاه هخامنشی در سال 538 پیش از میلاد، بابل را به دست آورد و همه‌ی اسیران و بردگان را آزاد کرد و فرمان داد هیچ خانه‌ای ویران نشود، مال هیچ‌کس چپاول نشود و همه آزاد باشند. سرانجام کوروش در درگیری با ماساژت‌ها که با فرمان‌روایی یک زن علیه او هم‌گام شده بودند، کشته شد.

داریوش اول، داریوش بزرگ، کارهای مهمی برای گسترش امپراتوری هخامنشی انجام داد. فرمان به ساختن راه شاهی و ایجاد چاپارخانه، ارتباط ایالت‌ها (ساتراپ‌ها) را آسان کرد و ضرب سکه استاندارد و قانون‌های عادلانه برای دریافت مالیات باعث رونق بازرگانی شد. داریوش بازرسانی داشت که به ساتراپ‌ها فرستاده می‌شدند و به کار نیروهای دولتی نظارت می‌کردند. داریوش به کمک فینیقی‌ها ارتش ایران را به کشتی‌های جنگی تجهیز کرد و برای نخستین بار ارتباط بین دریای سرخ و مدیترانه را از راه نیل برقرار کرد. در زمان او پهناوری قلمرو ایران به بالاترین اندازه‌ی خود رسید.

در زمان داریوش برخوردهایی بین ایرانی ها و یونانی ها رخ داد. داریوش در جنگ اول کاری از پیش نبرد، در جنگ دوم ، نبرد ماراتن، شکست خورد و جنگ سوم را به علت شورشی در مصر نیمه کاره رها کرد. پس از او خشایارشاه توانست به آتن پا بگذارد. اما داریوش سوم، نتوانست در برابر هجوم لشکریان اسکندر مقدونی مقاومت کند و در اثر خیانت یکی از سردارانش کشته شد. سرانجام، تخت جمشید در 331 پیش از میلاد به دست اسکندر افتاد و فرمان‌روای کینه‌جو آن را به آتش کشید.

پایان اشغال‌گری و شکوه دوباره

در 323 پیش از میلاد، اسکندر در شهر بابل بیمار شد و درگذشت. یکی از سرداران او به نام سلوکوس جانشین اسکندر شد و شهر سلوکیه را به عنوان پایتخت خود بر ساحل غربی دجله در برابر شهر بابل بنا کرد. سلوکی‌ها نزدیک 76سال در ایران فرمان‌روایی ردند. سرانجام، آخرین پادشاه سلوکی، آنتیوخوس هفتم، طی جنگ با فرهاد دوم اشکانی در هگمتانه کشته شد. اشکانیان توانستند سلوکی‌ها را از ایران بیرون برانند و امپراتوری نیرومند اشکانی را به وجود آورند. جنگ‌های اشکانیان با رومی‌ها، آنان را فرسوده کرد و سرانجام آخرین پادشاه اشکانی، اردوان پنجم، در 226 میلادی طی جنگی با اردشیر بابکان ساسانی کشته شد.

اردشیر بابکان آیین زردشت را در سراسر ایران رسمی اعلام کرد و دستور گردآوری دوباره‌ی اوستا را داد. پس از او شاپور اول به تخت نشست و طی جنگی امپراتور روم، والریانوس، را اسیر کرد. شاپور اول شهری به نام گندی‌شاپور را در شرق شوش و جنوب شرقی دزفول بنا کرد. دانشگاه گندی‌شاپور، که نخستین دانشگاه جهان به شمار می‌آید، در زمان خسرو انوشیروان به شکوفایی رسید. هم‌چنین در این دوره، بزرگ‌ترین کاریزها(قنات‌ها) ساخته شد که برخی از آن‌ها هنوز هم در فلات ایران به کشاورزان سود می‌رسانند. فرش بافی به صورت یک صنعت درآمد. موسیقی نیز جنبه علمی‌تری پیدا کرد و موسیقی‌دانان بزرگی مانند باربُد و نکیسا در زمان خسرو پرویز به شکوفایی رسیدند.

بر آمدن اسلام

در زمان سلطنت انوشیروان به سال 571 میلادی، محمد(ص) در مکه به دنیا آمد. در آن زمان بیشتر شبه جزیره‌ی عربستان بخشی از امپراتوری ساسانی بود. در زمان خسرو پرویز جنگ‌های دراز با رومیان به هرج و مرج در دربار ساسانی و سرانجام قتل خسرو پرویز منجر شد. پس از خسرو پرویز چند زن درباری بر ایران حکومت کردند. افزایش فساد مالی و اختلاف طبقاتی و بستن مالیات‌های سنگین بر مردم، که از زمان خسرو پرویز شدت گرفته بود، مردم را از حکومت جدا کرد. از این رو، هنگام حمله عرب‌های مسلمانان به ایران، انگیزه‌ی دفاع به شدت سست شده بود. عرب‌های مسلمان سپاه ایران را در جنگ قادسیه(13 قمری/637 میلادی)، جلولاء و نهاوند(21 قمری/ 644 میلادی) شکست دادند و تیسفون(مدائن) پایتخت ساسانیان، را فتح کردند. با این همه، پس از کشه شدن یزگرد سوم، نزدیک بیست سال به درازا کشید تا همه‌ی ایران به‌جز کابل و مکران و بخش‌هایی از سیستان به دست عرب‌ها افتاد.

ایرانیان هرچه با قرآن و آموزه‌های اسلام بیش‌تر آشنا می‌شدند، به این دین گرایش‌ بیش‌تری پیدا می‌کردند. آنان به درستی دریافتند که اسلام دین آگاهی و دانش است. از این رو، کتاب‌هایی که در نتیجه‌ی سال‌ها کوشش دانشمندان ایرانی در دانشگاه گندی‌شاپور به زبان پهلوی ساسانی نوشته یا از هندی و یونانی به پهلوی ترجمه شده بود، به زبان عربی برگردانده شد و پایه پژوهش‌های بعدی قرار گرفت. پیش‌تازی ایرانیان در دانش‌اندوزی و گسترش دانش به اندازه‌ای بود که ابن خلدون، جامعه‌شناس و تاریخ‌نگار عرب در مقدمه‌ی تاریخ خود می‌گوید :" جای شگفتی است که در جامعه‌ی اسلامی، چه در علوم شرعی و چه در علوم عقلی، اغلب پیشوایان علم ایرانی بودند. جز در مواردی نادر و اندک و چنانچه برخی از آنان منسوب به عرب بودند، زبانشان فارسی و محیط تربیتشان ایرانی بود. "

در زمان عباسیان برخی از ایرانیان از جمله خاندان برمکی به مقام وزارت رسیدند. آنان دانشگاهی را به نام بیت‌الحکمه(خانه‌ی دانش) در بغداد درست کردند. خاندان بختیشوع در زمینه پزشکی، نوبخت اهوازی در زمینه نجوم و ریاضی، سیبویه در زمینه دستور زبان عربی، ابن ماجه در زمینه حدیث، ابوعبدﷲ خوارزمی و فرزندانش در زمینه ریاضی از جمله‌ی ایرانیانی بودند که در آن دانشگاه خوش درخشیدند. همین ایرانیان بودند که پایه‌های تمدن اسلامی را بنیان نهادند و آن را شکوفا کردند.

فرمان‌روایی ایرانیان

اسلام برتری را به پرهیزکاری و درست‌کاری می‌داند، اما خلیفه‌های اموی و عباسی، که به دروغ خود را جانشینان راستین پیامبر اسلام(ص) می‌خواندند، ایرانیان را موالی، یعنی برده‌های آزادشده، نامیدند. از این رو، ایرانیان مبارزه با سلطه‌ی عرب بر ایران را آغاز کردند. ز زمانی که امام رضا(ع) به ایران پا نهاد، ارادت ایرانیان به خاندان پیامبر بیش‌تر شد و اراده‌ی آن‌ها در مبارزه با خلیفه‌های عباسی با شهادت ایشان به دست مامون عباسی افزایش یافت. طاهر بن ‌حسین در سال 207 هجری قمری، در نمازجمعه نیشابور اعلام کرد که مامون را جانشین پیامبر نمی‌داند و حکومت طاهریان را در خراسان بنیان نهاد. او و فرزندانش بیش از پنجاه سال از نیشابور تا مرو را در اختیار داشتند. در همین دوران، یعقوب لیث صفار، که خود را از نسل ساسانیان می‌دانست، با نام حکومت صفاریان بر سیستان، کرمان و فارس فرمان می‌راند.

سه خاندان ایرانی به نام‌های آل بویه(فرزندان بویه‌ی ماهی‌گیر)، آل زیار(فرزندان زیار که خود را از نسل بهرام گور می‌دانستند) و باوندیان(که خود را از نسل کیوس، برادر انوشیروان، می‌دانستند) در مازندران و گیلان قیام کردند. در این میان، یکی از فرزندان امام سجاد(ع) به نام حسن ‌بن ‌زید به خاطر سختگیری دستگاه خلافت بر علویان(شیعیان) راهی مازندران(طبرستان) شد و مردم دوست‌دار خاندان پیامبر به گرد او جمع شدند. به این ترتیب، حکومت علویان طبرستان شکل گرفت.

فرزندان بویه ماهی‌گیر، علی، حسن و احمد، در سال 334 هجری قمری بغداد را فتح کردند و خلیفه وقت، المستکفی، را برکنار و کور کردند. به دستور این سه برادر همه‌ی بغداد سیه پوش شد، به یاد امام حسین(ع) یک روز آب ننوشیدند و پس از دو سده و نیم که از شهادت آن حضرت می‌گذشت، مجلس عزاداری ایشان برپا شد.

در سال 261 هجری قمری امیر اسماعیل، از نوادگان سامان که نسبت وی به بهرام چوبین می‌رسید، در بخارا حکومت سامانیان(89-261 قمری) را بنیان نهاد. سامانیان در دوره‌‌ی شکوه خود بر خراسان، گرگان و طبرستان و ری و حتی سیستان و بلخ فرمان می‌راندند. بیشتر امیران سامانی با آیین کشورداری به خوبی آگاه بودند و شاعران و دانشمندان را گرامی می‌داشتند. رودکی، شهید بلخی، دقیقی و کسایی مروزی از جمله شاعران مورد توجه آنان بودند. ابن سینا مدتی را در دربار سامانیان بود و کتابخانه‌ی بزرگی را در بخارا ایجاد کرد.

فرمان‌روایی بیگانگان

استخدام ترک‌های غزنوی در حکومت سامانی وچیرگی آرام‌آرام آن‌ها بر کارها باعث شد دودمان سامانی رفته رفته سست شود و سرانجام به دست آنان سقوط کند. سبکتکین، غلام ترک دربار سامانی، در سال 390 قمری حکومت غزنویان را در غزنین (در افغانستان فعلی) به وجود آورد. غزنویان 224 سال بر افغانستان، خراسان، سیستان و بخش‌هایی از هند حکومت کردند. محمود غزنوی بزرگ‌ترین پادشاه غزنوی بود که چند بار به هند لشکر کشید و ثروت هندیان را غارت کرد. او هرچند به دروغ ادعا می‌کرد از فرزندان ساسانیان است و شاعران پارسی‌گو را محترم می‌شمارد، به اثر بزرگ فردوسی، شاهنامه که گنجینه‌ی تاریخ اسطوره‌ای ایران است، توجه نشان نداد.

ترکان سلجوقی گروهی از قبیله‌هایی بودند که در ترکستان، آسیای مرکزی، زندگی می‌کردند. آنان حدود 183 سال بر سرزمین پهناوری شامل بخش‌هایی از روسیه، ایران، شام، چین و هندوستان فرمان می‌راندند. طغرل بیک معروف‌ترین پادشاه آنان بود که در سال 447 هجری قمری بغداد را فتح کرد و خلیفه‌ی عباسی را زیر فرمان خود گرفت. پس از او آلپ ارسلان به قدرت رسید که ارمنستان را فتح کرد و دولت روم را باج گزار خود کرد. امپراتوری سلجوقی در زمان ملکشاه به اوج قدرت خود رسید. او دانشمندان و هنرمندان را تشویق می‌کرد و در زمان او بود که خواجه نظام الملک، وزیر ایرانی، مدارس نظامیه را برپا کرد. عمر خیام نیشابوری نیز در همین زمان می‌زیست و گاهشمار مشهور به تقویم جلالی را سامان داد.

پس از ترکان سلجوقی گروهی از ترکان که در ناحیه خوارزم قدرت گرفته بودند، بر ایران مسلط شدند و دودمان خوارزم‌شاهیان را بنیان نهادند. در زمان سلطان محمد خوارزم شاه چنگیزخان مغول و فرزندانش به ایران یورش آوردند و کشتار بزرگی در سراسر ایران به راه انداختند. یکی از نوادگان چنگیز به نام هلاکو‌خان حکومت ایلخانان مغول را در ایران به وجود آورد. هلاکو تحت تاثیر وزیران و مشاوران ایرانی خود از جمله خواجه نصیر طوسی و شمس الدین محمد جوینی به اسلام روی آورد و غازان خان دین اسلام را دین رسمی ایلخانان معرفی کرد.

از صفویه تا قاجار

در پایان دوره‌ی ایلخانان، تیمور لنگ، از نوادگان چنگیزخان، به ایران یورش آورد و کشتار تازه‌ای در ایران به راه انداخت. او و فرزندانش 135 سال بر ایران و شمال هند فرمان راندند پس از تیموریان، ترکمن‌های آق‌قیونلو و قراقیونلو مدت کوتاهی در آذربایجان حکومت کردند. سرانجام شاه اسماعیل صفوی دودمان صفوی را بنیان نهاد و توانست ایران و بخش‌هایی از میان‌رودان را به صورت کشور یکپارچه‌ای درآورد. او مذهب شیعه را در سراسر ایران رسمی اعلام کرد. صفویان از آغاز قرن دهم هجری، نزدیک 234 سال بر ایران فرمان راندند. پایتخنت آنان در آغاز تبریز، سپس قزوین و سرانجام اصفهان بود. شاه عباس اول بزرگ‌ترین پادشاه صفوی است که 42 سال حکومت کرد. او ترک‌های عثمانی و ازبک را شکست داد و پرتغالی‌ها را از خلیج فارس بیرون کرد. در دوران او دانش و هنر رونق گرفت. شیخ بهایی، ملاصدرا، میرداماد و ملاجلال اختر‌شناس از دانشمندان دوره‌ی او هستند.

پس از شاه عباس بزرگ چند شاه سست بر سر کار آمدند تا این که در زمان شاه سلطان حسین افغان‌‌ها به ایران یورش آوردند و اصفهان را اشغال کردند. اما شاه طهماسب دوم به کمک نادر قلی افشار توانست افغان‌ها را از ایران بیرون کند. نادر پس از پیروزی بر افغان‌ها شاه طهماسب را از سلطنت خلع کرد و خود با نام نادرشاه افشار در 1148 هجری قمری به حکومت رسید. او جلوی یورش ازبک‌ها و عثمانی‌ها را گرفت و به هند لشکرکشی کرد و جواهرهای دربار محمدشاه گورکانی را به ایران آورد. پس از مرگ نادر دودمان افشاریه به زودی منقرض شد و جای خود را به خاندان زند به رهبری کریم خان زند داد. کریم خان زند از طایفه لرهای ملایر بود و خود را وکیل‌الرعایا(امین مردم) نامید. او شیراز را پایتخت خود قرار دادو بندر بصره را از عثمانی‌ها بازپس گرفت.

آقا محمدخان قاجار آخرین شاه زندیه، لطفعلی‌خان زند، را کشت و دودمان قاجار را بنیان نهاد. او در زمان سلطنت کوتاه خود روس‌ها را از قفقاز پس راند. پس از او برادرزاده اش فتح‌علی‌شاه به سلطنت رسید. او پس از شکست از روس‌ها، براساس قراردادهای گلستان(1813 میلادی) و ترکمن‌چای(1828 میلادی) تمام شهرهای شمال رود ارس را از دست داد . پس از او محمدشاه و سپس ناصرالدین شاه به سلطنت رسید. در زمان حکومت پنجاه ساله‌ی ناصرالدین شاه، بخش‌های زیادی از سرزمین ایران به بیگانگان واگذار شد. ناصرالدین شاه در 1313 هجری قمری به دست میرزا رضای کرمانی کشته شد و پسرش مظفرالدین شاه به سلطنت رسید. آخرین شاه قاجار، احمدشاه، نیز به فرمان رضاخان میرپنج، از سلطنت بر کنار شد.

جمهوری اسلامی

از سال 1342 نهضت مخالفت با شاه کم‌کم به یک قیام سراسری تبدیل شد. به طوری که شاه در دی‌ماه 1357 از کشور فرار کرد و امام خمینی در 12 بهمن همین سال به وطن بازگشتند. در 22 بهمن 1357 ارتش با امام خمینی اعلان همبستگی کرد و انقلاب اسلامی به پیروزی رسید. مردم ایران در جریان همه‌پرسی 12 فروردین 1358 به نظام جمهوری اسلامی پاسخ مثبت دادند و خواستار تشکیل چنین حکومتی شدند. سپس، در مردادماه 1358 نخستین مجلس خبرگان برای نگارش قاون اساسی برگزار شد و مردم در آذرماه 1358 به قانون اساسی رای دادند. نخستین انتخابات ریاست جمهوری در بهمن 1358 برگزار شد و حسن علی بنی‌ صدر به عنوان نخستین رییس جمهور ایران برگزیده شد. نخستین انتخابات نمایندگان مجلس شورای اسلامی در اسفند 1358 برگزار و نخستین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی در خرداد 1359 بازگشایی شد.

از مهم‌ترین دگرگونی‌هایی که با پرپایی نظام جمهوری اسلامی پدید آمد، ملی‌شدن بیش‌تر کارخانه‌های بزرگ، بانک‌ها و معدن‌ها، بنیان‌گذاری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، کمیته‌ها، سازمان‌ها و بنیادهای اقتصادی و فرهنگی، از جمله بنیاد جانبازان و مستضعفان، کمیته‌ی امداد امام خمینی، بنیاد شهید، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، جهاد دانشگاهی و بسیاری دیگر، اجباری شدن رعایت حجاب اسلامی برای همه‌ی زنان و بازنگری قانون‌های شهروندی بر پایه‌ی قانون‌ها دین اسلام بود.

یورش سربازان رژیم بعث عراق به فرماندهی صدام حسین در 31 شهریور 1359 و کمک قدرت‌های بزرگ، به ویژه دولت امریکا، 8 سال جنگ را بر مردم ایران تحمیل کرد. در این جنگ که پس از دفاع ملی و ارزشی ایرانیان از کشورشان به نام دفاع مقدس شناخته شد، نیروهای عراقی جنگ افزارهای گوناگونی، از جمله بمب‌های شیمیایی، را به کار گرفتند و حتی به موشک‌باران شهرهای ایران در استان‌های خوزستان، ایلام، کردستان، کرمانشاه و تهران پرداختند. در همین زمان گروه‌هایی تندرویی مانند گروهک منافقین، در درون خاک ایران به ترور شخصیت‌های برجسته‌ی انقلاب، از جمله شهید رجایی، دومین رییس جمهور و شهید باهنر، دومین نخست وزیر، پرداختند.

جنگ تحمیلی به پذیرش قطعنامه‌ی 598 شورای امنیت از سوی دولت ایران در به پایان رسید. چندی پس از پایان جنگ تحمیلی، در 14 خرداد 1368، رهبر کبیر انقلاب از میان ملت رفتند و آیت الله سید علی خامنه‌ای با رای نمایندگان ملت در مجلس خبرگان، به مقام رهبری جمهوری اسلامی برگزیده شد. در همین سال در قانون اساسی تغییرهایی داده شد و رییس جمهور به عنوان رییس قوه‌ی مجریه شناخته شد. در انتخابات همین سال نیز اکبر هاشمی رفسنجانی به عنوان رییس جمهور ایران برگزیده شد و کوشید طی دو برنامه‌ی توسعه، برنامه‌ی اول از 1368 تا 1372 و برنامه‌ی دوم از 1373 تا 1377، برای بازسازی ویرانی‌ها جنگ و پیشرفت اقتصادی ایران، کارهایی زیربنایی، از جمله گسترش شبکه‌ی برق، آب و گاز، گسترش شبکه‌ی راه‌ها، گسترش شبکه‌ی ارتباط از راه دور، سدسازی و کارهای دیگر، انجام شود.

مردم ایران در 2 خرداد 1376، سید محمد خاتمی را به عنوان پنجمین رییس جمهور ایران برگزیدند. خاتمی در زمینه‌ی جهانی با شعار گفت و گوی تمدن‌ها، در زمینه‌ی منطقه‌ای با سیاست تنش‌زدایی و در زمینه‌ی ملی با شعار اصلاحات کار خود را آغاز کرد و دولت او طی هشت سال با کامیابی‌هایی در جهان و درون کشور و نیز ناکامی‌هایی رو به رو شد. سازمان ملل سال 2001 میلادی را سال گفت و گوی تمدن‌ها نامید، رابطه‌ی ایران با کشورهای منطقه پایدارتر شد و هشتمین نشست سران کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در سال  1376 در تهران برگزار شد. دولت خاتمی در درون کشور با چالش‌هایی از سوی مخالفان خود رو به رو شد، اما توانست در زمینه‌ی اقتصادی و فرهنگی به دستوردهای خوبی برسد. برگزاری انتخابات شوراهای شهر از مهم‌ترین دستاوردهای اجتماعی آن دولت است.

در انتخابات سال 1384، محمود احمدی نژاد بر سیاست‌مدار کهنه‌کار ایرنی، هاشمی رفسنجانی، پیروز شد و با شعار عدالت خواهی و مهرورزی به میدان ریاست جمهوری گام نهاد. در آغاز به کار دولت احمدی نژاد، چالش برنامه‌ی هستی ایران، که از سال‌های پایانی دولت پیشین آغاز شده بود، به اوج خود رسید و کشورهای غربی، به‌ویژه دولت ایالات متحده‌ی آمریکا، از دولت ایران خواستند که از همه‌ی برنامه‌های هسته‌ای خود، از جمله پژوهش‌های هسته‌ای، دست بردارد. با این همه، مردم ایران با پشتیبانی از دولت‌مردان خود خواستار ادامه‌ی برنامه‌ی هسته‌ای شده‌اند و آن را حق مسلم ایران می‌دانند. چالش هسته ای ایران با گزارش پرونده‌ی ایران در آژانس انرژی هسته‌ای به شورای امنیت سازمان ملل به مرحله‌ی دیگری وارد شد و همچنان ادامه دارد.

نظام حکومتی

در نظام جمهوری اسلامی سه قوه‌ی مجریه( اجرایی)، قضاییه(دادرسی) و مقننه(قانون‌گزاری) زیر نظر رهبر کشور، که فقیه جامع الشرایط است و با عنوان ولی فقیه شناخته می‌شود، به اداره‌ی کشور می‌پردازند. رهبر انقلاب را نمایندگان مجلس خبرگان بر می‌گزینند که از روحانیان برجسته و خود برگزیده‌ی مردم هستند. ریاست قوه‌ی قضایه را رهبری برای 5 سال بر می‌گزیند و گزینش ریاست چند سازمان مهم دیگر، از جمله سازمان صدا و سیما و بنیادهای انقلاب اسلامی و هم‌چنین رهبری نیروهای نظامی و انتظامی در دست رهبر انقلاب است. فرمانده‌ی نیروی انتظامی، که زیر نظر وزارت کشور اداره می شود، به پیشنهاد وزیر کشور و با تایید رهبر انقلاب برگزیده می شود.

ریس جمهور، که با رای مردم برگزیده می‌شود، ریاست قوه‌ی اجرایی را برای 4 سال در دست می‌گیرد. هر رییس جمهور برای بار دوم نیز می‌تواند در انتخابات ریاست جمهوری شرکت کند، اما پس از دو دوره‌ی پیاپی دست‌کم برای 4 سال نمی‌تواند نامزد این جایگاه شود. رییس جمهور وزرای پیشنهادی خودرا به مجلس شورای اسلامی معرفی می‌کند تا رای نمایندگان مردم را به دست آورند. در صورت رای نیاوردن وزیر پیشنهادی، رییس جمهور در زمان کوتاهی فرد دیگری را پیشنهاد می‌دهد.

قانون‌گذاری در مجلس شواری اسلامی انجام می شود که نمایندگان آن از سوی مردم برای یک دوره‌ی 4 ساله برگزیده می‌شوند. مجلس به وزیران پیشنهادی رییس جمهور رای می‌دهد و در صورت نیاز به بازخواست(استیضاح) آنان و ریاست جمهور می‌پردازد. ‌دولت طرح‌ها و قانون‌های مورد نظر خود را به عنوان لایحه‌ به مجلس می‌برد و به رای نمایندگان مجلس می‌گذارد. طرح‌ها و قانون‌های تصویب شده در مجلس، چه از سوی دولت و چه از سوی نمایندگان مردم باشد، به شورای ویژه‌ای به نام شورای نگهبان می‌رود که شش فقیه و شش حقوق‌دادن آن‌ها را از نظر سازگاری با قانون‌های شرع و قانون اساسی بررسی می‌کنند. فقیهان این شورا را رهبری بر می‌گزیند و گزینش 6 حقوق‌دان با پیشنهاد رییس قوه‌ی قضاییه و رای نمایندگان مجلس شورای اسلامی انجام می شود.

در صورت اختلاف بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان، طرح‌ها و قانون‌ها به مجمع تشخیص مصلحت نظام می‌رود که رییس و اعضای آن را رهبری بر می‌گزیند. مجمع تشخیص مصلحت نظام در کار سیاست‌گذاری کلان کشور نیز به رهبری یاری می‌رساند و سند چشم انداز 20 ساله کشور، که بر اساس آن ایران طی دو دهه قدرت اول منطقه می شود، نیز در همین مجمع تنظیم شده و به تصویب رهبری رسیده است.


منبع:

1. دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه(واژه‌ی ایران)، انتشارات دانشگاه تهران، 1377

2. گیرشمن، رومن. ایران از آغاز تا اسلام. محمد معین. انتشارات معین، 1383

3. مصاحب، غلام‌حسین. دایره‌المعارف فارسی(مقاله‌ی بانک و بانک‌داری). انتشارات فرانکلین، 1345

4. میرهادی، توران(مقاله‌ی ایران از مجموعه مقاله‌های فرهنگ‌نامه‌ی کودک و نوجوان، به کوشش توران میرهادی)، شرکت تهیه و نشر فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان، 1379

5. پارکر، برتاموریس. فرهنگ‌نامه. رضا اقصی و همکاران. شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1346

6. دیاکونوف، میخائیل میخائیلوویچ. تاریخ ایران باستان. روحی ارباب. انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم 1380

7. نلسون فرای، ریچارد. میراث باستانی ایران. مسعود رجب‌نیا. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383

& nbsp;

1. Children,s Encyclopedia Britanica. 1995

2. Encyclopedia Americana. 1998

3. Compton,s Encyclopedia. 1995

& nbsp;


پیوندهای بیرونی

1. نقشه‌هایی از ایران

2. جامعه‌ی تالار ایران

3. ایران در کتاب دانستنی‌های جهان

4. ایران به روایت بی‌بی‌سی

5. ایران در دسته‌بندی‌های یاهو

6. گنجینه‌ی خبرهای ایران

7. امروز در تاریخ ایران

8. تاریخ و فرهنگ ایران


حق هر گونه نشر کاغذی و الکترونیک این مقاله، برای جزیره‌ی دانش محفوظ است.

دفعات مشاهده: 19880 بار   |   دفعات چاپ: 3395 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 434 بار   |   2 نظر

CAPTCHA
   
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ارسال به دوستان
نظرات کاربران
نظر ارسال شده توسط http://ghazalakmiad.blogfa.com/ در تاریخ ۱۳۹۳/۱۲/۱۲
قشنگ بود
نظر ارسال شده توسط Anonymous در تاریخ ۱۳۸۶/۴/۲۲
سلام. اطلاعات جامعی بود و وبسایت بسیار آموزنده ای دارید. امیدوارم مسیری که طی میکنید به والاترین مقصدها منتهی بشه.
Encyclopedia
Persian site map - English site map - Created in 0.36 seconds with 60 queries by YEKTAWEB 3991