Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
حرف الف::
حرف ب::
حرف پ::
حرف ت::
حرف ث::
حرف ج::
حرف چ::
حرف ح::
حرف خ::
حرف د::
حرف ذ::
حرف ر::
حرف ز::
حرف ژ::
حرف س::
حرف ش::
حرف ص::
حرف ض::
حرف ط::
حرف ظ::
حرف ع::
حرف غ::
حرف ف::
حرف ق::
حرف ک::
حرف گ::
حرف ل::
حرف م::
حرف ن::
حرف و::
حرف ه::
حرف ی::
صفحه اصلی::
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: قربانی، ابوالقاسم
:: تقی‌زاده، حسن
:: ابرلن، شارل
:: علمی‌غروی، حمیده‌
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
سالارکتاب
سالارکتاب
با کتاب‌های سالاری آشنا شوید
:: بانک و بانکداری ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۵/۱/۲ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

بانک سازمانی است که جای اندوختن پول و سرمایه‌ی مردم است. بانک‌ها با پول اندخته شده، به داد و ستد می‌پردازند و طرح‌های اقتصادی بزرگ را پیش می‌برند. بخشی از سود به دست آمده از این کارها به سپرده‌گذاران پرداخت می‌شود. بانک‌ها به سپرده‌گذاران وام نیز می‌دهند و سپرده‌گذاران با داشتن سندهای شناخته‌شده‌ای مانند چک می‌توانند بدون جابه‌جایی پول به داد و ستد بپردازند. پیشینه‌ی‌ بانک‌داری دست‌کم به 2 هزار سال پیش از میلاد باز می‌گردد و ایرانیان در این کار پیشتاز بوده‌اند.
آسان کردن کارها
بانک‌ها داد و ستدها را بسیار آسان می‌کنند. همراه داشتن پول زیاد می‌تواند خطرناک باشد، زیرا اگر گم شود یا آن را بدزدند، به سختی می‌توان بار دیگر به آن دست یافت. اما اگر پول را به بانک بسپاریم، می‌توانیم از سندهای شناخته ‌شده‌ای مانند چک بهره ببریم. برای نمونه، در نظر بگیرید کسی می‌خواهد خودرویی بخرد. او به جای همراه داشتن مقدار زیادی پول، بهای خودرو را روی برگه‌ای به نام چک می‌نویسد و به فروشنده واگذار می‌کند. فروشنده برای گرفتن پول می‌تواند به بانک خریدار برود یا چک را به بانک خود بسپارد تا آن بانک پول را از بانک خریدار خودرو دریافت کند و به حسابش واریز کند.
کسی که پول در بانک می‌گذارد و سپس با چک از بانک پول می‌گیرد، یک حساب جاری در بانک پیدا می‌کند. به آن فرد دسته چکی داده می‌شود که می‌تواند مبلغ مورد نیاز را روی هر کدام از برگه‌های آن بنویسد و به دیگری واگذار کند. به این گونه حساب به طور معمول سودی داده نمی‌شود، زیرا سپرده‌گذار هر زمان که بخواهد می‌تواند بخشی یا همه‌ی پول خود را از بانک بگیرد. این فرد می‌تواند حساب پس‌انداز نیز داشته باشد. این حساب برای کسانی سودمند است که می‌خواهند پولشان زمان بیش‌تری در بانک بماند. به این دسته از سپرده‌گذاران دفترچه‌ی پس‌انداز داده می‌شود، اما اگر سپرده گذار بخواهد از حساب خود پول برداشت کند، باید خود به بانک برود. بانک براساس میزان سپرده، زمان سپرده‌گذاری و شرایط اقتصادی کشور، به سپرده‌گذاران سود یا بهره می‌دهد.
بانک‌ها برای برخی از سپرده‌گذران شناخته‌شده‌ی خود، حساب اعتباری باز می‌کنند. این سپره‌گذاران می‌توانند تا زمان محدودی بیش از آن‌چه در حساب خود اندوخته‌اند، از حسابشان برداشت کنند و پس از پایان زمان مشخص شده، بدهی خود را به بانک بپردازند. برخی از بانک‌ها به سپرده‌گذران شناخته شده کارت اعتباری نیز می‌دهند. با این کارت‌ها می‌توان هم از بانک پول دریافت کرد و هم از فروشگاه‌هایی که با بانک قرارداد دارند، خرید کرد. با برخی از این کارت‌ها نیز می‌توان بیش از پول اندوخته شده، از فروشگاه‌ها خرید کرد و سپس بدهی را به بانک پرداخت. برخی از کارت‌ها اعتباری نیز در بیش‌تر کشورهای جهان شناخته شده‌اند و با آن‌ها می‌توان هزینه‌ی سفر را پرداخت یا خرید کرد.
شاید دادن وام سودمندترین کاری باشد که بانک‌ها انجام می‌دهند. فرض بگیرید کسی می‌خواهد خانه‌ای بخرد یا کارخانه‌ای بسازد، اما پول کافی ندارد. او به بانک خود می‌رود و اگر بانک اطمینان پیدا کند که او می‌تواند پول بانک را پس بدهد، کمبود پول را به او وام می‌دهد. وام‌گیرنده باید در زمان‌های مشخص، به طور معمول هر ماه، پول وام گرفته را بازپرداخت کند. او باید مبلغی را به عنوان بهره به بانک بپردازد. بانک‌ها با دادن وام به بنگاه‌های اقتصادی بزرگ و دولت‌ها، باعث پیشرفت آبادانی کشورها می‌شوند. بدون همکاری بانک‌ها طرح‌های بزرگی مانند ساختن راه‌آهن و کارخانه‌های بزرگ، به خوبی پیش نمی‌رود. به علاوه، آن‌ها در زمان ناچاری و دشواری، مانند جنگ و زمین‌لرزه، پشتیبان دولت‌ها و مردم هستند.
بانک‌ها کارهای دیگری برای آسان کردن کارهای مردم انجام می‌دهند. بسیاری از آن‌ها صندوق‌هایی برای نگهداری از چیزهای بارزشی مانند جواهر و سندهای مهم دارند. بسیاری از آن‌ها دستگاه‌های خودپرداز دارند که سپرده گذار می‌تواند با کارت ویژه‌ای از آن‌ها پول دریافت کند. این خودپردازها در جاهای گوناگون،برای مثال خیابان‌ها‌ی اصلی، فرودگاه‌ها و ایستگاه‌های مترو، کار گذاشته می شوند. سپرده‌گذاران می‌توانند در هر ساعت از شبانه‌روز از این دستگاه‌ها پول دریافت کنند. چک‌های مسافرتی نیز از دیگر آسان‌کردهایی است که بانک‌ها فراهم کرده‌اند. این چک‌ها مانند پول هستند، اما مبلغ آن‌ها بسیار بیش‌تر است.
بانک‌ها کارهای جاری دولت‌ها را نیز سامان می‌دهند. دولت‌ها در بانک‌ها حساب‌های گوناگونی دارند. بانک‌ها مالیات‌ها را دریافت و به حساب دولت واریز می‌کنند. آن‌ها حقوق کارمندان دولت را پرداخت می‌کنند. هم‌چنین، بهای آب، برق، گاز و تلفن از راه بانک‌ها پرداخت می‌شود.
بانک‌های باستانی
پیشینه‌ی بانک‌داری دست‌کم به 2 هزار سال پیش از میلاد باز می‌گردد. در آن زمان مردم پول و چیزهای ارزشمند خود را در پرستشگاه‌ها نگهداری می‌کردند، زیرا باور داشتند کسانی که از پرستشگاه‌ها دزدی می‌کنند به خشم خداوند گرفتار می‌شوند. آن‌ها در برابر نگهداری از سرمایه‌ی خود هزینه‌ای، حدود یک شصتم سرمایه، به گردانندگان پرستشگاه می‌پرداختند. با این همه، سرمایه‌ی اندوخته شده در پرستشگاه کم‌تر به کار می‌افتاد و گاهی یورشگران سرزمین‌های دیگر آن را غارت می‌کردند. سندهایی که از تمدن بابل برجای مانده است نشان می‌دهد که در زمان حمورابی، پادشاه توانمند بابل که قانون‌هایی برای وام‌دادن و سپرده‌گذاری بنیان‌ نهاده بود، پرستش‌کنندگان گاهی از پرستشگاه‌ها وام می‌گرفتند. برخی از ثروتمندان نیز در برابر بهره‌ای چشمگیر، که گاهی به بیش از یک سوم سرمایه افزایش می‌یافت، به دیگران وام می‌دادند.
بانک‌داری را می‌توان مهم‌ترین نوآوری ایرانیان باستان دانست. پس از این که امپراتوری پارس‌ها، به کوشش داریوش بزرگ به اوج شکوفایی خود رسید، داد و ستد رونق گرفت و پایه‌ی زندگی مردم بهبود یافت. در همین دوران بود که امنیت به طور گسترده در پهنه‌ی مشرق‌زمین بر پا شد و راه‌هایی مانند جاده‌ی شاهی شرق و غرب را به هم پیوند داد. هم‌چنین، سکه‌های طلا و نقره، که پیش از آن در سرزمین‌های کوچکی به کار می‌رفت، در پهنه‌ی بسیار گسترده‌ی امپراتوری هخامنشی، یعنی از کناره‌ی سند در هندوستان تا ساحل مدیترانه، به کار گرفته شد. این شکوفایی اقتصادی باعث رونق بانک‌داری شد و بانک‌های خصوصی مانند بانک اجی‌بی و پسران و بانک موراشی و پسران، در سده‌ی هفتم پیش از میلاد، بنیان‌گذاری شدند. آن بانک‌ها به کارهای سپرده‌گذاری، دادن وام، کارهای رهنی و سرمایه‌گذاری در آبادانی شهرها می‌پرداختند. برای مثال، بانک موراشی هزینه‌ی کندن کاریز(قنات)های بزرگ را می‌پرداخت و آب را به کشاورزان می‌فروخت.
اوج بانک‌داری ایرانی را باید در دوران ساسانیان جست. در این دوره نیز سکه‌های طلا و نقره در همه جا به فراوانی در داد و ستدها به کار می‌رفت. اما در آن دوره به جای جابه‌جای پول، از برات نیز بهره می‌گرفتند. برات سندی نوشتاری و شناخته شده بود که کار چک را انجام می‌داد. برات را از سده‌های پیشین می‌شناختند، اما به کارگیری گسترده‌ی آن به دوران ساسانی بازمی‌گردد. در این دوران راه‌ها آباد شده بودند و ساختن کاروان‌سرا و آب‌انبارها در راستای راه‌های اصلی، که از دوره‌ی اشکانیان آغاز شده بود، رونق گرفته بود و بازرگانی بین شرق و غرب به فراوانی انجام می‌شد. بانک‌های آن دوران که ایرانیان و برخی از یهودیان آن‌ها را اداره می‌کردند، جابه‌جایی پول را با سندهای نوشتاری انجام می‌دادند. با این همه، گروه اندکی می‌دانند که واژه‌ی چک (Check) یا واژه‌ی تضمین سند(Avaliser) از زبان پهلوی به دیگر زبان‌ها راه یافته است.
پیشینه‌ی بانک‌داری در غرب به پرستشگاه‌های یونان باستان باز می‌گردد که با برداشتی از بانک‌های شرقی به کار سپرده‌گذاری و دادن وام می‌پرداختند. رومی‌ها بانک‌داری را از یونانیان آموختند و قانون‌هایی برای سپرده‌گذاری و پرداختن وام برپا کردند. هم‌چنین، آن‌ها از سندهای نوشتاری برای جابه‌جایی نامحسوس پول بهره می‌گرفتند؛ شیوه‌ای که بازرگانان سوریه آن را از ایران برای رومی‌ها به ارمغان برده بودند. اما پس از فروپاشی امپراتوری روم، کارهای اقتصادی از رونق افتاد و نیاز به بانک‌ها بسیار کاهش یافت. سخت‌گیری‌های کلیسای مسیحی درباره‌ی بهره‌ی پول نیز بانک‌ها را تا زمانی دراز به فراموشی سپرد.
بانک‌داری در سده‌های میانه
سده‌های میانه(قرون وسطی) به بخشی از تاریخ اروپا گفته می‌شود که با فروپاشی امپراتوری روم در سال 474 میلادی آغاز شد و با آغاز دوره‌ی نوزایی در سده‌ی 14 میلادی به پایان رسید. در آغاز این دوره، انوشیروان(579-531 میلادی)، یکی از بزرگ‌ترین پادشاهان ایرانی، تمدن ساسانی را به اوج خود رساند. سپس عرب‌های مسلمان در سال 635 میلادی بخش‌های زیادی از سرزمین‌های زیر فرمان روم شرقی را به زیر فرمان خود بردند و در سال 637 میلادی به ایران یورش آوردند و تا سال 643 میلادی، بخش‌های زیادی از ایران را به زیر فرمان خود بردند. با روی آوردن ایرانیان به اسلام، دوران تمدن اسلام آغاز شد و در دوران فرمان‌روایی عباسیان، به کوشش وزیران ایرانی به اوج خود رسید. بنابراین، هر چند از سده‌های میانه‌ی اروپا به دوران تاریکی یاد می‌شود، اما اوج شکوفایی مشرق زمین را در این دروان باید جست.
در سده‌های میانه سخت‌گیری‌های دین مسیح درباره‌ی بهره به رکود کار بانک‌داری در سرزمین‌های مسیحی انجامید. با این همه، مردمان پیرو دین‌های دیگر، به‌ویژه یهودی‌ها، به کار بانک‌داری می‌پرداختند. در همین دوران در مشرق زمین کسانی به نام صراف کار بانک‌داری انجام می‌دادند. بازرگانان با صراف شناخته‌شده‌ای حساب جاری داشتند و صراف برای هر بازرگان دفتر ویژه‌ای داشت که همه‌ی داد و ستدهای او را در آن بازتاب می‌داد. صراف نوشته‌ای به بازرگان می‌داد که همه‌ی دریافت‌ها در شهرهای دور و نزدیک با بهره‌گیری از آن نوشته، که برات نام داشت، انجام می‌شد. ناصرخسرو در سفرنامه‌ی خود پیرامون صرافی و چگونگی داد و ستد مردم بصره چنین نوشته است:
" ... و حال بازار آن‌جا، چنان بود که آن کسی را که چیزی بود به صراف دادی و از صراف خط بستدی و هرچه بایستی بخریدی و بهای آن را به صراف حواله کردی و چندان که در آن شهر بودی، بیرون از خط صراف چیزی ندادی."

و  خود او نوشته است که در آن زمان،" امیر بصره پسر باکالیجار دیلمی، ملک پارس، بود. وزیرش مردی پارسی بود و او را ابونصر شهمردان می‌گفتند." هم‌چنین نوشته است که در اصفهان در زمان پادشاهان سلجوقی بازاری به نام بازار صرافان وجود داشت که 200 مرد صراف در آن به کار صرافی می‌پرداختند.
پول کاغذی نیز از نوآوری‌های مردمان مشرق‌زمین در همین دوران است. این پول نخستین بار در دوران فرمان‌روایی قوبیلای‌خان مغول در چین به کوشش وزیر ایرانی او، سید اجل، گسترش یافت. سید اجل یکی از بسیار ایرانیان دانشمند و توانمندی بود که مغول‌ها به پایتخت خود کوچ داده بودند. سید اجل حدود 25 سال وزارت کرد و تا زمانی که این جایگاه را داشت، پول کاغذی، که چاو نام داشت، به خوبی داد و ستدها را سامان داه بود. در فلاحت‌نامه‌ی غازانی بهره‌گیری از چاو در چین به‌خوبی توصیف شده است:
" ... و دیگر آن‌که اکثر معاملات ایشان با چاو است که چون همواره چاو دست به دست می‌رود کهنه می‌گردد و آن کهنه را هر کسی که به دیوان برد عوض آن نو به وی بدهند و هیچ موقوف نمی‌دارند و کهن را می‌سوزانند ..."
پس از مرگ سید اجل و روی کارآمدن یکی ایرانی ناکارآمد، ارزش پول کاغذی به دلیل نشر بی‌پشتوانه‌ی آن بسیار کاهش یافت که به شورش مردم، کشته شدن وزیر ناکارآمد و برچیده شدن چاو در چین انجامید. هر چند در چین دیگر کسی نتوانست ارزش چاو را بازگرداند، در ایران گیتوخان مغول به سفارش وزیر ایرانی خود کوشید چاو را در ایران گسترش دهد. این چاو قطعه کاغذی بود که بر هر دو سوی آن شهادتین نوشته شده بود و از نیم درم تا ده درم ارزش داشت. چاو را به جایی به نام چاوخانه می‌بردند و مبلغ آن را دریافت می‌کردند. با این همه، چاو در جامعه‌ی ایرانی چندان پذیرفته نشد و به سرنوشت چاو در چین دچار شد.
نوزایی بانک‌داری
از سده‌ی 12 میلادی، صرافی در اروپا، به‌ویژه در ایتالیا، رونق گرفت. بخش زیادی از کارهای صرافی را یهودیان انجام می‌دادند که این فن را از خاورمیانه با خود به همراه برده بودند. واژه‌ی بانک از واژه‌ی ایتالیایی Banco گرفته شده که به معنای نیمکت است، زیرا صراف‌های ایتالیایی نیمکتی را در گوشه‌ای از بازار می‌گذاشتند و کار بانکی را روی آن انجام می‌دادند. در 1338 میلادی، شهر فلورانس در ایتالیا بزرگ‌ترین مرکز صرافی اروپا شد که شعبه‌هایی در گوشه و کنار اروپا، از قبرس تا لندن، داشت. از بزرگ‌ترین خانواده‌هایی که در ایتالیا به کار صرافی می‌پرداختند، خاندان مدیچی(Medici) بودند که در سده‌های 14 و 15 میلادی، از تاثیرگذران بر روند نوزایی در اروپا بودند.
شکوفایی بازرگانی اروپا، که پیامد گسترش دریانوردی و ارتباط بازرگانی با سرزمین‌ها شرقی بود، به رونق بانک‌داری انجامید. در سال 1587 میلادی، بانکی در ونیز به نام Banco di Rialto بنیان‌گذاری شد که شیوه‌ی کار آن اساس بانک‌داری نوین اروپا شد. آن بانک سپرده می‌پذیرفت و جابه‌جایی پول را با بهره‌گیری از سندهای شناخته‌شده‌ای مانند چک آسان کرده بود. با این همه، این بانک به سپرده گذاران بهره یا وام نمی‌داد. این بانک کارهای بانکی را رایگان انجام می‌داد و هزینه‌های آن را از بودجه‌ی شهر می‌پرداختند. سپس در 1619 میلادی، بانکی به نام Banco Giro در ونیز پایه‌گذاری شد که در سال 1637 با بانک پیشین یکی شد و تا سال 1806 به نام بانک جیرو به کار بانک‌داری می‌پرداخت. در آن سال ناپلئون آن بانک را برای همیشه بست.
گسترش دریانوردی و کشف سرزمین‌های نو، از جمله قاره‌ی آمریکا، ثروت زیادی برای اروپایی‌ها به ارمغان آورد و آرام آرام مرکز ثقل جهان از پیرامون دریای مدیترانه و شهرهایی مانند ونیز، به پیرامون اقیانوس اطلس جابه‌جا شد و کشورهایی مانند اسپانیا، پرتغال، انگلستان، هلند و فرانسه جربان سرمایه را به سوی خود کشیدند. به زودی هلند مرکز بین‌المللی کارهای مالی شد و بانک آمستردام در سال 1609 بنیان‌گذاری شد.
در همین زمان در انگلستان فردی به نام گلدسمیت(Goldsmith) از سرمایه‌ی بازرگانان نگهداری می‌کرد و قطعه‌ای کاغذ به عنوان رسید به آنان می‌داد. بازرگانان با در دست داشتن آن کاغذها می توانستند کالاها را خرید و فروش کنند. به زودی گلدسمیت دریافت که می‌تواند بخشی از سرمایه‌ای را که به او سپرده‌اند به دیگران وام دهد و از این راه نیز پول به دست آورد. او می‌دانست که سپرده‌گذران همه در یک زمان برای گرفتن سرمایه‌ی خود به بانک نمی‌آیند و بنابراین، او می‌تواند بخشی از سرمایه را به دیگران وام بدهد. این کار به ایمنی سرمایه‌‌ای که نزد او پس‌انداز شده بود، نیز کمک می‌کرد. خاندان گلدسمیت تا زمان بنیان‌گذاری بانک انگلستان، تنها بانک‌داران انگلستان بودند.
نخستین بانک‌های نوین
بانک‌داری نوین با به کار افتادن پول کاغذی در داد و ستدها در سده‌ی 17 میلادی آغاز شد. نخستین بار بانک استکهلم، که در سال 1656 در سوئد بازگشایی شد، به نشر اسکناس پرداخت و با بنیان‌گذاری بانک انگلستان در سال 1694 میلادی، در انگلستان و سرزمین‌های زیر فرمان شاهنشاهی انگلستان، گسترش یافت. بانک انگلستان را گروهی از مردم راه‌اندازی کردند که می‌خواستند از مردم پول قرض بگیرند و به دولت انگلستان وام بدهند، زیرا در آن زمان دولت انگلستان برای پشتیبانی از جنگ در برابر فرانسه، به پول نیاز داشت. این بانک جایی برای سپرده‌گذاری بانک‌های دیگری شد که در گوشه و کنار انگلستان به کار بانک‌داری می‌پرداختند. این بانک سرانجام بانک مرکزی بریتانیا شد و از سال 1884 تنها بانکی بود که در انگلستان می‌توانست پول چاپ کند. در سال 1946، دولت انگلستان این بانک را خرید و آن را بانک ملی انگلستان کرد.
نخستین بانک ایالات متحده‌ی آمریکا را رابرت موریس(Robert Moris) در فیلادلفیا با نام بانک آمریکای شمالی(The Bank Of North America) در سال 1782 بنیان‌گذاری کرد. سپس در سال 1784 بانک ماساچوست و بانک نیویورک بازگشایی شدند. تا حدود جنگ سال 1812 میلادی، 88 بانک در ایالات متحده‌ی آمریکا کار می‌کردند. بیش‌تر این بانک‌ها در گستره‌ی یک ایالات به کار بانکی می‌پرداختند و بانک‌های ایالتی به شمار می‌آمدند. نخستین کوشش‌ها برای برپایی یک بانک مرکزی، که با قانون‌های دولت مرکزی اداره شود، به بنیان‌گذاری بانک ایالات متحده‌ی آمریکا در سال 1971 انجامید. اساس‌نامه‌‌ی این بانک را الکساندر همیلتون(Alexander Hamilton)، وزیر دارایی، تنظیم کرده بود و با وجود مخالفت‌هایی که برای شکل‌گیری چنین بانکی وجود داشت، او توانست طرح خود را برای 20 سال، به تصویب نمایندگان مجلس برساند و رییس جمهور آن زمان، جرج واشنگتون، آن را امضا کرد.
بانک ایالات متحده‌ی آمریکا بنیاد مالی کارآمدی بود. این بانک می‌کوشید با جلوگیری از به گردش افتادن پول زیاد، سیاست پولی کارآمدی را پدید آورد. با این همه، مخالفان این بانک، که بیش‌تر از سهام‌داران و اداره‌کنندگان بانک‌ها ایالتی بودند، توانستند در سال 1811 از ادامه‌ی کار این بانک جلوگیری کنند. اما آشفتگی‌های اقتصادی که پس از این زمان پیش آمد، نیاز به بانک ملی را روشن ساخت و در سال 1816، بانک مرکزی دیگری با نام دومین بانک ایالات متحده کار خود را آغاز کرد. این بانک نیز با مخالفت‌هایی رو به رو شد و پیشرو مخالفان، جکسون، در سال 1829، به جایگاه ریاست جمهوری آمریکا دست یافت.
در دوره‌ی دوم ریاست جمهوری جکسون(1837-1833) نظارت سستی از سوی دولت مرکزی بر کارهای اقتصادی وجود داشت که برخی از آن به دوره‌ی بانک‌داری آزاد یاد می‌کنند. بدون یک بانک مرکزی کارآمد که بتواند بر اندازه‌ی پول در گردش نظارت داشته باشد، رکود مالی ویرانگری در سال 1837 به وجود آمد و دوران سختی بر مردم آمریکا گذشت. سرانجام سامانه‌ی اندوخته‌ی دولت مرکزی (Federal Reserve System) در سال 1913 بنیان‌گذاری شد. این سامانه شامل 12 بانک اندوخته‌ای با 25 شعبه بود. این بانک‌ها به طور مستقیم با شهروندان آمریکایی ارتباط ندارند، بلکه بانک‌های دیگر بخشی از سپرده‌های مردمی خود را در آن‌ها سپرده‌گذاری می‌کنند. به این ترتیب، آمریکایی‌ها نیز پس از سوئدی‌ها و انگلیسی‌ها دارای بانک مرکزی و سامانه‌ی نظارت بر بانک‌های دیگر شدند.
بانک‌های نوین در ایران
پیشنهاد بنیان‌گذاری بانک در ایران را نخستین‌بار ژان ساوالان (Savalan .J) فرانسوی در سال 1864 میلادی، هنگامی که میرزا محمودخان ناصرالملک برای بستن قرارداد بنیان‌گذاری راه‌آهن در لندن بود، به او داد. پس از آن، بنگاه فرانسوی ارلانگه (Erlangeh) در سال 1886 کوشید امتیاز برپایی بانک در ایران را به دست آورد که به نتیجه نرسید. در همین زمان، روشنفکران و سرمایه‌داران ایرانی نیز کوشیدند نیاز کشور به داشتن بانک را برای دولت‌مردان قاجار روشن کنند. برای مثال، میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله کتابی پیرامون نیاز کشور به بانک نوشت و محمد حسین امین‌الضرب، از بازرگانان و صرافان سرشناس، در نامه‌ای به ناصرالدین شاه نیاز کشور را به بانک به او گوشزد کرد. چند نفر از بازرگانان و سرشناسان ایرانی مقیم عثمانی(ترکیه) نیز برای بنیان‌گذاری بانک در ایران کوشش کردند. آنان می‌خواستند با همکاری سرمایه‌گذاران فرانسوی و بانک عثمانی، بانکی به نام بانک ایران و افغانستان، برپا کنند. اما چون سرمایه‌گذاران فرانسوی به سودآوری آن بانک اطمینان نداشتند، همکاری نکردند و چنین بانکی بازگشایی نشد.
بانک شرق جدید. نخستین بانک نوین در سال 1267 خورشیدی/1888 میلادی با نام بانک شرق جدید(New Oriental Banking) در تهران بازگشایی شد و درشهرهای مشهد، اصفهان، رشت، شیراز، بوشهر و تبریز نیز شعبه داشت. آن بانک یک بنیاد انگلیسی بود که در دیگر کشورهای آسیایی نیز شعبه داشت و توانست در زمان اندکی نرخ بهره را به 12 درصد کاهش دهد. آن بانک برای سپرده‌ها‌ی جاری 5/2 درصد، برای سپرده‌های شش‌ماهه، 4 درصد و برای سپرده‌های یک‌ساله، 6 درصد بهره می‌پرداخت. شعبه‌ی بانک تهران حواله‌های 5 قرانی صادر می‌کرد که چون حواله به بانک می‌رسید، وجه آن را به صورت سکه‌ی نقره می‌پرداختند. این بانک در برابر وامی که پرداخت می‌کرد، 12 درصد بهره می‌گرفت که برای شاه ایران حدود 6 تا 8 درصد بود.
بانک شاهنشاهی ایران. در سال 1269 خورشیدی/1889میلادی، ناصرالدین شاه قاجار امتیاز بانک‌داری را برای 60 سال به ژولیوس رویتر(Julius de Reuter) ، بنیان‌گذار خبرگزاری رویتر، داد. در نتیجه بانک شرق جدید، که بدون هیچ گونه امتیازی در ایران کار می‌کرد، پس از دو سال بسته شد و امکانات خود را به بانک نوبنیادی به نام بانک شاهنشاهی ایران (Persia Imperial Bank of) فروخت. در سال1270 خورشیدی/1890 میلادی، سهام بانک شاهنشاهی، که مردم ایران آن را با نام بانک شاهی می‌شناختند، در لندن به فروش رفت و سرمایه‌ی بانک به یک میلیون لیره رسید. به زودی شعبه‌های این بانک در شهرستان‌ها نیز بازگشایی شد. این بانک در سال نخست بیش از 68 لیره سود خالص به دست آورد و 8 درصد سود به سهام‌داران پرداخت. بانک شاهی نخستین اسکناس‌ها را نیز در ایران عرضه کرد. ارزش اسکناس‌ها بین یک تومان تا هزار تومان بود.
بانک شاهی 6 درصد از سود خالص سالیانه‌ی خود را به دولت ایران می‌داد. هم‌چنین، 4 هزار لیره با بهره‌ی 6 درصد(برای هزینه‌ی سفر ناصرالدین‌شاه به اروپا) و وام‌هایی دیگری با بهره‌ی 8 درصد به دولت پرداخت. این بانک معاف از مالیات، نگهداری و جابه‌جایی حساب‌های دولتی را با نظارت بازرس دولت، نیز برعهده داشت. این بانک، امتیاز انحصاری بهره‌برداری از معدن‌های آهن، سرب، مس، زغال‌سنگ و دیگر کانی‌ها، به جز فلزهای گران‌بها و سنگ‌های جواهر را در اختیار داشت. این بانک در سال 1279 خورشیدی با به دست آوردن حق نظارت بر گردآوری عوارض گمرک‌های جنوب، به عنوان وثیقه‌ی بدهی‌های دولت و سپس با دریافت درآمدهای شرکت نفتی ایران و انگلیس، مهم‌ترین بنیاد مالی در ایران شد.
بانک شاهنشاهی با دادن قرض به دولت‌مردان ایران راه را برای دخالت‌های انگلستان در ایران هموار می‌کرد. این بانک طی جنگ جهانی اول به مثابه صندوق پولی سیاست جنگی دولت بریتانیا در ایران و منطقه بود. این بانک با دادن پول به خان‌های منطقه آن‌ها را به جنگ علیه دشمنان انگلیس وادار می‌کرد. این بانک با بیرون بردن نقره از ایران، به پول ایران آسیب سختی وارد کرد. این بانک با کمک‌های مالی خود، به کودتای رضاخان و پایه‌ریزی حکومت خودکامه‌ی او نیز یاری رساند.
دخالت‌های بانک شاهنشاهی مخالفت برخی ار روحانیان، سرمایه‌داران ایرانی و مردم را درپی داشت و به جنبش‌هایی برای رویارویی با بانک شاهی انجامید. برای مثال، در سال 1273 خورشیدی برخی از بازرگانان و سرشناسان تبریز با هم‌کاری هم مقدار زیادی از اسکناس‌های بانک شاهی را گردآرودند و برای گرفتن وجه نقره به بانک عرضه کردند. چون بانک شاهنشاهی نقره کافی برای پرداخت نداشت، ارزش اسکناس آن تا 30 درصد پایین آمد و سبب بی‌اعتمادی مردم به آن بانک شد.
سرانجام با بنیان‌گذاری بانک ملی ایران در سال 1309 خورشیدی، حق انحصاری نشر اسکناس به این بانک واگذار شد و بخش مهمی از سپرده‌های بانک شاهنشاهی نیز به این بانک جابه‌جا شد. با این همه، بانک شاهنشاهی تا پایان دوره‌ی امتیاز 60 ساله‌ی خود در سال 1327 خورشیدی، به کار بانک‌داری پرداخت و از آن پس با نام بانک ایران و انگلیس در خاورمیانه به کار خود ادامه داد.
بانک استقراضی روس. با آغاز کار بانک شاهنشاهی، روس‌ها نیز در سال 1269 خورشیدی بانک اسقراضی روس را بنیان‌گذاری کردند و امتیاز این بانک برای 75 سال به ژاک پولیاکف، سرکنسول روس در ایران، واگذار شد. این بانک نیز از پرداختن مالیات معاف بود و 7 درصد از سود خالص سالیانه‌ی آن به خزانه‌ی ناصرالدین شاه واریز می‌شد. این بانک پس از آغاز کار، امتیاز ساختن راه‌آهن انزلی به قزوین، ساختن راه شوسه‌ی تهران همدان و ساختن راه تهران قزوین را نیز به دست آورد. شعبه‌های این بانک بیش‌تر در شهرهای شمالی راه‌اندازی شده بود و با دادن وام‌های رهنی به زمین‌داران شمال توانست بخشی از این زمین‌ها را به چنگ آورد.
بانک استقراضی روس نتوانست همپایه‌ی بانک شاهنشاهی به کار اقتصادی بپردازد و طی کار بانک‌داری در ایران نه تنها به سرمایه‌ی آن افزوده نشد، بلکه سرمایه‌ی آن همواره رو به کاهش بود. هنگام واگذاری این بانک به دولت ایران در سال 1299 خورشیدی، از همه‌ی دارایی سیزده میلیارد و هفتصد و نه میلیون قرانی آن، تنها هفت هزار و ششصد ریال در صندوق آن برجای مانده بود. پس از واگذاری بانک استقراضی به دولت ایران، که در پی انقلاب روسیه و برپایی نظام اتحاد جماهیر شوروری رخ داد، این بانک به نام بانک ایران شناخته شد و سرانجام با بنیان‌گذاری بانک فلاحتی و صنعتی در سال 1312 خورشیدی، به این بانک نوبنیاد واگذار شد.
با این که بانک استقراضی در کار اقتصادی چندان کارآمد نبود، اما در گسترش نفوذ روس‌ها در ایران بسیار کارآمد بود. این بانک با دادن وام به دولت ایران، برخی از روحانیان، بازاریان و شخصیت‌های سرشناس، هدف‌های دولت روس را پیش می‌برد. برای نمونه، این بانک با پرداختن بیست و دو میلیون و پانصد هزار منات وام هفت ساله با بهره‌ی 5 درصد، توانست درآمد گمرک‌های شمال را به دست آورد و راه را برای وارد شدن کالاهای روسی به ایران هموار کند. همچنین، هنگامی که دولت مشروطه با بحران مالی روبه‌رو شد، نه تنها از پرداخت وام به آن خوددار کرد، بلکه دولت‌های دیگر را نیز از پرداخت وام بازداشت.
دیگر بانک‌های بیگانه. دولت عثمانی نیز بانکی به نام بانک عثمانی با شعبه‌هایی در تهران، همدان و کرمانشاه راه‌اندازی کرد. آلمانی‌ها نیز در جریان جنگ جهانی اول بانک آلمان را در شهر کرمانشاه بنیان‌گذاری کردند تا بتوانند برای پشتیبانی از نیروهای خود در منطقه، 4 میلیون مارک را به پول ایران تبدیل کنند. اما مردم به اسکناس‌های این بانک اعتماد کافی نداشتند و پس از اندکی دسته دسته به بانک آلمان می‌رفتند و درخواست می‌کردند اسکناس‌های آنان را به طلا و نقره عوض کنند. این بانک پس از پایان یافتن جنگ جهانی اول و بیرون رفتن نیروهای آلمانی و عثمانی از ایران، برای همیشه برچیده شد.
آغازی برای بانک‌های ایرانی
در همان زمان که بانک‌های بیگانه در ایران کار می‌کردند، بنیادهای ایرانی، که با نام تجارت‌خانه شناخته می‌شدند، نیز کار بانکی انجام می‌دادند و برخی از آن‌ها کوشش ‌کردند به اندازه‌ی توان خود با زیاده‌خواهی‌های بیگانگان رویارویی کنند. برخی از آنان حتی از رهبران مشروطه شدند و برای بنایان‌گذاری بانک ملی ایران نیز کوشش‌هایی کردند.
تجارت‌خانه‌ی تومانیانس. این بنیاد بازرگانی را هارطون تومانیانس در سال 1257 قمری/1841 میلادی، پیش از برپایی بانک‌های بیگانه در ایران، در شهر تبریز بنیان‌گذاری کرده بود. او در آغاز به جابه‌جایی کالا بین ایران و روس می‌پرداخت، اما پس از آشنایی با بانک‌داری نوین در روسیه، در سال 1309 قمری/ 1892 میلادی، به صرافی روی آورد و پس از چندی، یکی از رقیب‌های بانک شاهنشاهی شد. این بانک با پرداختن وام شش درصدی و بازگشایی حساب جاری به سرمایه‌ی چشمگیری دست یافت. اما در جریان انقلاب روسیه ورشکست شد و اموالش، که بیش‌تر آن در روسیه بود، از سوی دولت شوروی مصادره شد.
تجارت‌خانه‌ی جمشدیان. این بنیاد بازرگانی را ارباب جمشید، بازرگانان زرتشتی، در سال 1304 قمری/1886 میلادی، برای تجارت پارچه بنیان‌گذاری کرد. این بنیاد پس از چندی یک صرافی کارآمد شد و شعبه‌های آن در یزد، شیراز، کرمان، بغداد، بمبئی، کلکته و پاریس بازگشایی شد. این بنیاد در زمان شکوفایی خود به خرید زمین روی آورد و برای خریدن زمین بیش‌تر، از بانک استقراضی وام گرفت، اما نتوانست وام خود را بپردازد و زمین‌های آن در سال 1334 قمری، از سوی بانک استقراضی مصادره شد.
تجارت‌خانه‌ی جهانیان. این بنیاد بازرگانی را خسرو شاه‌جهان و برادرانش، که از زمین‌داران زرتشتی بودند، در سال 1312 قمری/1894 میلادی، در یزد بنیان‌گذاری کردند. آنان در آغاز به صادر کردن پنبه می‌پرداختند، اما به بانک‌داری روی آوردند و به زودی شعبه‌هایی در تهران، اصفهان، شیراز، کرمان، بندرعباس، رفسنجان و نمایندگی‌هایی در لندن و بمبئی برپا کردند. این بنیاد در سال 1331 قمری، به دلیل کمک مالی به مشروطه‌خواهان به فرمان محمدعلی‌شاه بسته شد و خسرو شاه‌جهان را به لندن تبعید کردند.
کمپانی فارس. این بنیاد را عبدالرحیم شیرازی در سال 1315 قمری بنیان‌گذاری کرد. این بنیاد در بازارهای جنوب اعتبار زیادی پیدا کرد، اما با فشار بانک شاهنشاهی ورشکست شد.
شرکت اتحادیه. این بنیاد را بازرگانان ایرانی برای رویارویی با زیاده‌خواهی‌های بانک شاهنشاهی در سال 1315 قمری در تبریز بنیان‌گذاری کردند. این بنیاد در سال نخست با همکاری گروهی از صرافان بزرگ مقدار زیادی از اسکناس‌های بانک شاهنشاهی را گردآوری کرد و برای گرفتن قران نقره به بانک شاهنشاهی برد. چون بانک شاهنشاهی نقره را از ایران بیرون می‌فرستاد، نتوانست قران نقره‌ی را در برابر اسکناس گردآوری شده، بپردازد. با این راهکار، ایرانیان توانستند ارزش اسکناس آن بانک را تا 30 درصد کاهش دهند و اعتماد مردم را از آن بانک به سوی بنیادهای ایرانی بازگردانند. با این همه، شرکت اتحادیه در سال 131 قمری ورشکست شد.
شرکت عمومی ایران. این بنیاد در سال 1317 قمری با همکاری 17 صراف پایتخت و به کوشش محمد کاظم ملک التجار بنیان‌گذاری شد. این بنیاد به راه‌سازی نیز روی آورد، اما پس از 5 سال کار، به دلیل بدی مدیریت ورشکست شد.
شرکت اسلامیه. این بنیاد را حاج سلیمان رکن الملک شیرازی، پیشکار ظل‌السلطان، در سال 1316 قمری در اصفهان بنیان‌گذاری کرد. این بنیاد چند سالی به کار صرافی پرداخت، اما کار بانکی آن چندان چشمگیر نبود.

از بانک سپه تا بانک ملی
پس از برپایی نظام مشروطه و آغاز به کار نخستین دوره‌ی مجلس شواری ملی، کوشش‌های ایرانیان برای بنیان‌گذاری بانک ایرانی جان تازه‌ای گرفت. در شوال سال 1323 قمری/1905 میلادی، طرح بانک ملی ایران در مجلس پی‌گیری شد. بر اساس آن طرح، بانک ملی ایران یک شرکت سهامی عام بود که همگان می‌توانستند در آن سهم داشته باشند. همچنین، در آن طرح حق نشر اسکناس به بانک ملی واگذار شده بود و درآمد دولت باید به این بانک سپرده می‌شد. سرمایه‌گذاری در راه‌سازی، بهره‌برداری از معدن‌ها، خرید و فروش نقره و نظارت بر درآمدهای گمرک‌ها و بندرها، نیز از کارهای این بانک برشمرده شده بود. اما با همه‌ی سودمندی‌هایی که این طرح داشت، نبود امنیت کافی، کشمکش‌های سیاسی و دشواری‌های دیگری که نظام مشروطه پیش رو داشت، از بنیان‌گذاری چنین بانکی جلوگیری کرد.
پس از کودتای رضاخان در سال 1299 خورشیدی، امنیتی که با سرکوب هر گونه جنبش سیاسی و مردمی برقرار شد و افزایش درآمدهای نفتی، راه را برای بنیان‌گذاری بانک ایرانی هموار کرد. نخستین بانک ایرانی در سال 1304 خورشیدی به نام بانک پهلوی قشون با سرمایه‌ی یک میلیون تومان بازگشایی شد. بخشی از سرمایه‌ی این بانک را دولت فراهم کرد و بخشی از آن از صندوق بازنشستگی افسران و درجه‌داران ارتش به دست آمد. این بانک، که برای کمک به رفاه نظامیان بنیان‌گذاری شده بود، از سال 1324 خورشیدی با نام بانک سپه شناخته شد و از سال 1350 خورشیدی به صورت شرکت سهامی اداره شد و اکنون نیز یکی از بانک‌ها مهم ایران است.
دو سال پس از برپایی نخستین بانک نوین ایران، قانون بنیان‌گذاری بانک ملی ایران در سال 1306 خورشیدی در دولت مستوفی‌الممالک تنظیم شد و در همان سال به تصویب نمایندگان مجلس رسید. سرمایه‌ی آغازین این بانک 2 میلیون تومان بود. این بانک نقش بانک مرکزی ایران را نیز داشت و همه‌ی کارهای مالی دولت در آن انجام می‌شد. همچنین، پس از بازخرید امتیاز نشر اسکناس از بانک شاهنشاهی، امتیاز نشر اسکناس نیز از سال 1311 خورشیدی تا زمان بنیان‌گذاری بانک مرکزی در سال 1339 خورشیدی، به این بانک واگذار شد. به‌‌زودی این بانک دارای سرمایه‌ی چشم‌گیری شد و توانست سرمایه‌ی طرح‌های مهمی مانند ساختن راه‌آهن را فراهم کند.
کارشکنی‌ها و کارسازی‌ها
در جریان جنگ جهانی دوم، نیروهای انگلیس و شوروی به اشغال بخش‌های زیادی از ایران پرداختند که پیامدهای اقتصادی ناگواری برای مردم ایران داشت. تحریم نفتی ایران، که پس از به نتیجه رسیدن مبارزه‌ی ملت ایران برای ملی‌شدن نفت از سوی دولت انگلستان آغاز شد، به کاهش چشمگیر درآمد ارزی انجامید. دولت شوروی با خودداری از بازپرداخت بدهی‌های خود به ایران و دولت ایالات متحده‌ی آمریکا با پرهیز از کمک مالی به دولت مردمی دکتر محمد مصدق، بر این بحران اقتصادی دامن زدند. همه‌ی این کارشکنی‌ها برای جلوگیری از پیشرفت دولت برخاسته از اراده‌ی ملتی بود که برای آبادانی ایران به‌پا خواسته بود.
با همه‌ی گرفتارهایی که برای دولت دکتر مصدق به وجود آوردند، آن دولت مردمی برای بهبود نظام بانکی ایران گام‌های سازنده‌ای برداشت. دولت ایران برای نظارت بر بانک‌های بیگانه، از همه‌ی بانک‌ها خواست 51 درصد سپرده‌های خود را نزد بانک ملی ایران سپرده‌گذاری کنند. همچنین، نخستین قانون بانک‌داری ایران، که کارهای بانک‌داری را به‌روشنی تعریف و حدود فعالیت بانک‌های بیگانه را مشخص کرد، به صورت لایحه‌ی قانونی به امضای دکتر مصدق رسید. در آن قانون آمده بود که بانک‌های بیگانه نباید در کارهای بانکی ایران دخالت کنند و کارهای بانکی آن‌ها باید براساس قانون‌هایی انجام شود که دولت ایران مشخص می‌کند. همچنین، سرمایه‌گذاران بیگانه، که سرمایه‌ی خود را به صورت ارز به ایران وارد می‌کنند، باید آن را در بانک ملی ایران به ریال تبدیل کند. بنیان‌گذاری هیات نظارت بر بانک‌ها، شامل وزیر دارایی، وزیر اقتصاد و نماینده‌ی بانک ملی ایران، از دیگر کوشش‌های سازنده‌ی دولت دکتر مصدق بود.
درآمدهای نفتی و بانک‌های گوناگون
پس از کودتای 28 مرداد 1332 خورشیدی دولت شوروی به بازپرداخت بدهی‌های خود پرداخت، دولت آمریکا کمک‌های مالی خود را آغاز کرد و تحریم نفتی نیز برداشته شد. به این ترتیب، درآمدهای نفتی افزایش یافت و این افزایش همچنان ادامه پیدا کرد. رشد اقتصادی ناشی از پول نفت به رشد بانک‌داری پس از کودتای آمریکایی انجامید و بانک‌ها گوناگونی در ایران بازگشایی شدند. از سال 1324 تا 1304، 27 بانک خصوصی و دولتی بنیان‌گذاری شد و از سال 1351 تا 1357، که درآمدهای نفتی افزایش چشمگیری یافت، 10 بانک دیگر نیز به بانک‌های ایران افزوده شد.
بانک‌های بازرگانی. این بانک‌ها برای فراهم کردن سرمایه‌ی کارهای بازرگانی کوشش می‌کنند. نخستین بانک بازرگانی ایران، که یک بانک خصوصی بود، در سال 1328 خورشیدی بازگشایی شد. سپس تعداد زیادی بانک بازرگانی دولتی و خصوصی و چند بانک با سرمایه‌ی مشترک ایرانیان یا دولت ایران و دولت‌های بیگانه یا بیگانگان، به کار بانکی پرداختند: بانک بیمه‌ی بازرگان(خصوصی،1331)، بانک تهران(خصوصی،1331)، بانک پارس(خصوصی،1331)، بانک صادرات و معادن ایران(خصوصی، 1331)، بانک اصناف(خصوصی،1336)، بانک کار(خصوصی،1337)، بانک اعتبارات ایران(ایران و فرانسه، 1337)، بانک ایران و انگلیس(1337)، بانک تجارتی ایران و هلند(1337)، بانک بین‌المللی ایران و ژاپن(1338)، بانک اقتصادی ایران(خصوصی،1338)، بانک ایران و خاورمیانه(ایران و انگلیس، 1338)، بانک ایرانیان(ایران و آمریکا، 1338)، بانک تجارت خارجی ایرانیان(ایران، آمریکا، آلمان و ایتالیا، 1339)، بانک بین‌المللی ایران(ایران و چند کشور بیگانه،1353)، بانک توسعه و سرمایه‌گذاری ایران(ایرانیان و بیگانگان، 1352)، بانک داریوش(خصوصی، 1352)، بانک شهریار(خصوصی، 1352)، بانک ایران و عرب(1354)
بانک‌های کشاورزی. این بانک‌ها با هدف پیشرفت کشاورزی و آبادانی روستاها بنیان‌گذاری شدند. نخستین بانک کشاورزی، بانک فلاحتی و صنعتی ایران بود که در سال 1309 به عنوان شعبه‌ی فلاحتی بانک ملی کار خود را آغاز کرده بود و از سال 1312 به طور مستقل کار می‌کرد. سپس چند بانک خصوصی و دولتی نیز بازگشایی شد: بانک عمران املاک انتقالی پهلوی(خصوصی،1329)، بانک عمران و تعاون روستایی(خصوصی،1329)، بانک توسعه‌ی کشاورزی(دولتی،1347)، بانک تعاون کشاورزی(خصوصی،1348)
بانک‌های ساختمانی. این بانک‌ها پیامد مهاجرت روزافزون به شهرهای بزرگ بودند و با هدف گسترش ساخت و ساز مسکن بنیان‌گذاری شدند. نخستین آن‌ها، بانک رهنی ایران بود که در سال 1317 خورشیدی با مشارکت وزارت دارایی و بانک ملی بنیان‌گذاری شد. سپس دو بانک دولتی دیگر، بانک ساختمانی(1331) و بانک ساختمان(1353) راه‌اندازی شد.
بانک‌های عمران منطقه‌ای. این بانک‌ها را دولت برای گسترش آبادانی در منطقه‌های ویژه‌ای که توان تولیدی زیادی دارند، در سال 1354 خورشیدی بنیان‌گذاری کرد. بانک گسترش خوزستان در خوزستان، کهکولیه و بویراحمد و شهرهای پیرامون، بانک گسترش خزر در گیلان، مازندران و گرگان و بانک گسترش آذربایجان در آذربایجان شرقی و غربی و زنجان به شخصیت‌های حقیقی و حقوقی وام پرداخت می‌کردند.
بانک‌های صنعتی. این بانک‌ها با هدف نوسازی صنعت و گسترش آن پایه‌گذاری شدند. نخستین آن‌ها، بانک صنعتی و معدنی بود که در سال 1324 خورشیدی با هدف اداره‌ی کارخانه‌ها و مرکزهای صنعتی و معدنی بنیان‌گذاری شد. سپس در سال 1328 خورشیدی، بانک برنامه برای کمک به کارهای تولیدی در راستای برنامه‌ی هفت ساله‌ی دولت راه‌اندازی شد. در سال 1335 خورشیدی، بانک اعتبارات صنعتی جانشین این بانک شد. سپس، بخش خصوصی نیز در این میدان فعال شد و بانک توسعه‌ی صنعتی در سال 1338 با سرمایه‌ی بخش خصوصی ایرانی و بیگانه و بانک صنایع ایران در سال 1352 با سرمایه‌ی بازرگانان و فعالان بخش صنعت بنیان‌گذاری شد.
بانک‌های اختصاصی. این بانک‌ها برای هدف‌های خاص یا برای گروه خاصی از مردم بنیان‌گذاری شدند. بانک بیمه‌ی ایران(1337) برای گسترش صنعت بیمه، بانک اعتبارات تعاونی توزیع(1338) برای گسترش شرکت‌های تعاونی توزیع، بانک رفاه کارگران(1339) برای پاسخ به نیازهای کارگران، بانک فرهنگیان(1356) برای جذب پس‌اندازهای کوچک فرهنگیان در راستای فراهم کردن مسکن مناسب برای آنان، راه‌اندازی شدند.
بانک‌داری در جمهوری اسلامی
بانک‌داری در نظام جمهوری اسلامی بر اساس قانون‌های برخاسته از چند اصل پایه‌ای دین اسلام درباره‌ی سرمایه انجام می‌گیرد: 1) حرام بودن بهره؛ 2) تقدم مالکیت عمومی؛ 3) سفارش به تعاون؛ 4) اجرای سیاست‌های اعتباری به سود کم‌درآمدان. بر این اساس، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، همه‌ی بانک‌ها، چه بانک‌های خصوصی و چه بانک‌های بیگانگان، ملی در نظر گرفته شدند و بانک‌داری بدون ربا، اساس کار آن‌ها شد. همچنین، هر چند بانک مانند هم، یکی شدند و همه‌ی بانک‌ها اجرا کننده‌ی سیاست‌های واحدی شدند.
بانک ملی ایران. این بانک که در 20 شهریورماه 1307 خورشیدی بازگشایی شد، پس از انقلاب کار خود را بر اساس قانون بانک‌داری بدون ربا ادامه داد.
بانک مرکزی. این بانک که در 18 مرداد 1339 خورشیدی بازگشایی شد، پس از انقلاب اسلامی با عنوان بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای سامان دادن به نظام بانکی بر اساس بانک‌داری اسلامی به کار خود ادامه داد.
بانک سپه. این بانک که در سال 1304 خورشیدی برای رسیدگی به نیازهای نیروهای نظامی بنیان‌گذاری شد، پس از انقلاب با همین نام به کار خود ادامه داد و انجام کارهای بانکی مربوط به نیروی انتظامی بخشی از برنامه‌ی کاری آن شد.
بانک تجارت. این بانک از درهم‌آمیختن بانک‌های ایران و انگلیس، اعتبارات ایران، ایران و خاورمیانه، ایران و هلند، بازرگانی ایران، ایرانشهر، صنایع ایران، شهریار، ایرانیان، کار، ایران و ژاپن و بانک ایران و روس به وجود آمد.
بانک مسکن. این بانک از درهم‌آمیختن بانک‌های رهنی، ساختمان و فرهنگیان و شرکت‌های سرمایه‌گذاری ساختمانی بانک‌ها ایران، پس‌انداز و وام مسکن کوروش بزرگ، اکباتان، پاسارگاد و شرکت‌های پس‌انداز مسکن شهرستان‌ها به وجود آمد.
بانک ملت. این بانک از درهم‌آمیختن بانک‌های تهران، داریوش، پارس، اعتبارات تعاونی توزیع، ایران و عرب، بین‌المللی ایران، عمران، بیمه‌ی ایران و بانک تجارت خارجی ایران به وجود آمد.
بانک کشاورزی. این بانک از درهم‌آمیختن بانک تعاون کشاورزی، بانک توسعه‌ی کشاورزی و بنیادهای وابسته به وزارت کشاورزی و عمران روستایی به وجود آمد.
بانک صنعت و معدن. این بانک از درهم‌آمیختن بانک‌ توسعه و سرمایه‌گذاری ایران، شرکت سرمایه‌گذاری بانک‌های ایران، صندوق ضمانت صنعتی و صندوق معادن به وجود آمد.
بانک صادرات و بانک‌های استان. این بانک از درهم‌آمیختن بانک‌های گسترش خوزستان، خزر و آذربایجان به وجود آمد.
بانک توسعه‌ی صادرات ایران. این بانک، که در سال 1331 خورشیدی با نام بانک توسعه‌ی صادرات برای گسترش بازرگانی جهانی بنیان‌گذاری شد، از سال 1371 با نام بانک توسعه‌ی صادرات ایران کار خود را آغاز کرد.
بانک رفاه. این بانک که در سال 1339 خورشیدی با نام بانک رفاه کارگران بنیان‌گذاری شد، از سال 1376 خورشیدی با نام بانک رفاه به عنوان یک بانک بازرگانی به کار خود ادامه داد و رسیدگی به کارهای بانکی سازمان تامین اجتماعی بخشی از برنامه‌ی کاری آن شد.
پست بانک. کار این بانک در سال 1366 به صورت پست مالی آغاز شد و از سال 1374 با تصویب مجلس شورای اسلامی به صورت شرکت پست بانک درآمد.
بازگشت بانک‌های خصوصی
قانون اجازه‌ی بنیان‌گذاری بانک‌های غیردولتی در سال 1379 به تصویب نمایندگان مجلس رسید و با تایید آن از سوی شورای نگهبان از سال 1380 به اجرا درآمد.
بانک اقتصاد نوین. این بانک نخستین بانک خصوصی پس از انقلاب اسلامی است که پس از پذیره‌نویسی سهام از مرداد 1380 کار بانکی را آغاز کرد. سرمایه‌ی این بانک در آغاز سال 1383، 2500 میلیارد ریال بوده است.

بانک کارآفرین. این بانک در آغاز یک بنیاد اعتباری بود که با همکاری گروهی از صنعت‌گران، شرکت‌های ساختمانی و کارشناسان بانک‌داری با سرمایه‌ی 30 میلیارد ریال کار خود را در سال 1378 آغاز کرد و از 5/10/1380 به نام بانک کارآفرین به کار بانکی پرداخت.
بانک پارسیان. این بانک کار خود را از اسفند 1380 آغاز کرد و سرمایه‌ی آن در  پایان سال 1384، 5 هزار میلیارد بوده است.
بانک سامان. بانک سامان کار بانکی را از مرداد 1381 آغاز کرد. سرمایه‌ی این بانک در پایان 1384، 750 میلیارد بوده است.
بانک پاسارگاد. این بانک از  مهرماه 1384 با سرمایه 3500 میلیارد ریال فعالیت خود را آغاز کرده است.
بانک سرمایه. این بانک از اسفندماه 1384 با سرمایه‌ی 3535 میلیارد ریال کار خود را آغاز کرده است.


منبع:

1. دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه(واژه‌ی بانک)، انتشارات دانشگاه تهران، 1377

2. گیرشمن، رومن. ایران از آغاز تا اسلام. محمد معین. انتشارات معین، 1383

3. اقبال آشتیانی، عباس. تاریخ مغول. انتشارات امیرکبیر، 1379

4.ربیعی رودسری، بانک و بانک‌داری در ایران. دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1381

5. مصاحب، غلام‌حسین. دایره‌المعارف فارسی(مقاله‌ی بانک و بانک‌داری). انتشارات فرانکلین، 1345

6. جهانشاهی، عبدالعلی. پول و بانک‌داری(از مجموعه مقاله‌های ایرانشهر، به کوشش علی‌اصغر حکمت). یونسکو/ چاپخانه‌ی دانشگاه، 1343

7. محقق داماد، مصطفی. بانک و بانک‌داری( از مجموعه مقاله‌های دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، به کوشش سیدکاظم بجنوردی)، انتشارات دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1381

8. متولی، جمشید/مجتبایی، نصرت‌الله. بانک(از مجموعه مقاله‌های فرهنگ‌نامه‌ی کودک و نوجوان، به کوشش توران میرهادی)، شرکت تهیه و نشر فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان، 1379

9. پارکر، برتاموریس. فرهنگ‌نامه. رضا اقصی و همکاران. شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1346

1. Children,s Encyclopedia Britanica. 1995

2. Encyclopedia Americana. 1998

3. Compton,s Encyclopedia. 1995


حق هر گونه نشر کاغذی و الکترونیک این مقاله، برای جزیره‌ی دانش محفوظ است.

دفعات مشاهده: 10787 بار   |   دفعات چاپ: 2754 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 372 بار   |   3 نظر

CAPTCHA
   
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ ارسال به دوستان ارسال به دوستان
نظرات کاربران
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الكترونيك در تاریخ ۱۳۹۱/۱/۳۰
خیلی خوب بود
نظر ارسال شده توسط ali.moradi1359@yahoo.com در تاریخ ۱۳۸۹/۸/۱۷
سلام دوست عزيز اينجانب اين مقاله را نياز دارم - چطوري ميتونم رضايت شما رو جلب كنم؟
نظر ارسال شده توسط Anonymous در تاریخ ۱۳۸۵/۴/۱۶
ترتیب فعالیت بانکهای خصوصی به شرح فوق درست نیست
براساس اطلاع واصله بانک کارآفرین دومین بانکی بود که مجوز فعالیت بانکی را گرفت و به لحاظ شروع فعالیت از بانک اقتصاد نوین نیز زوتر فعالیت باتکی را آغاز نمود
Encyclopedia
Persian site map - English site map - Created in 0.37 seconds with 60 queries by YEKTAWEB 3977