Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
خبرهای زمین
زمین‌شناسی
صفحه اصلی این بخش
دانش‌نامه‌ زمین‌
پدیده‌های طبیعی
ایران زمین
تاریخ زمین‌شناسی
زمین‌شناسان ایران
زمین‌شناسان جهان
برترین مقاله‌ها
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: زمین‌لرزه‌ی اندونزی مرجان‌ها را تا حد مرگ بالا آورده است
:: سنگ
:: افزایش سرعت انباشته شدن دی‌اکسید کربن در جو
:: لری شهرهای استرالیا را ویران کرد
:: یخچال‌های گرینلند به سوی اقیانوس می‌شتابند
این هفته در زمین

AWT IMAGE

پایگاه ایرانی

• سازمان زمین‌شناسی ایران

• پایگاه داده‌های علوم زمین

• اطلاع‌رسانی زمین‌لرزه

• انجمن زمین‌شناسی ایران

• زمین‌شناسی شرق ایران

وبلاگ‌های زمین‌شناسی
شبیه‌سازی نیروهای طبیعت

AWT IMAGE

:: ابوریحان بیرونی ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۴/۱۱/۱۹ | نویسنده: آقاي حسن سالاری | 

AWT IMAGE

ابوریحان محمد بن احمد بیرونی(440-362 هجری قمری)، دانشمند برجسته‌ی ایرانی، در رشته‌های گوناگون دانش، ریاضی، جغرافیا، زمین‌شناسی، مردم‌شناسی، فیزیک و فلسفه، سرآمد روزگار خود بود.

زندگی‌نامه

در سوم ذیحجه‌ی 362 هجری قمری(18 دی‌ماه 351 خورشیدی) در شهرکاث، از شهرهای ولایت خوارزم، به دنیا آمد. پدرش، ابوجعفر احمد بن علی اندیجانی، اخترشناس دربار خوارزم‌شاه در رصدخانه‌ی گرگانج بود و مادرش، مهرانه، پیشینه‌ی مامایی داشت. چنان که خود گفته است، پدرش را در پی بدگویی حسودان از دربار راندند و به ناچار در یکی از روستاهای پیرامون خوارزم ساکن شدند و چون برای مردم روستا بیگانه بودند، به بیرونی شهرت پیدا کردند.

آشنایی بیرونی با امیر نصر منصور بن عراقی باعث راه‌یابی او به دربار خوارزم‌شاه و مدرسه‌ی سلطانی خوارزم شد که امیر نصر آن را بنیان‌گذاری کرده بود. اما پس از چند سال در پی فروپاشی حکومت خاندان آل عراق بر خوارزم، به ری و سپس گرگان رفت و کتاب آثارالباقیه را در آن‌جا به نام شمس المعالی قابوس وشمگیر نوشت.

بیرونی بین 400 و 407 هجری قمری به خوارزم بازگشت و مدتی را در دربار ابوالعباس مأمون ابن خوارزم بزیست. در زمان شورش خوارزم و لشکرکشی سلطان محمود غزنوی به خوارزم در آن‌جا بود و سلطان محمود او را در بهار 408 به غزنه برد. بیرونی در لشکرکشی‌ها محمود به هندوستان همراه او بود و در این سفرها با دانشمندان هندی آشنا شد و با آنان به گفت و گو نشست. زبان سانسکریت آموخت و اطلاعات لازم برای نگارش کتاب تحقیق ما للهند را فراهم کرد. بیرونی در 77 سالگی در رجب 440 هجری قمری در غزنه درگذشت.

پژوهش‌ها

از جمله‌ی پژوهش‌های بیرونی می‌توان به این‌ها اشاره کرد:

1. شرح‌شمار هندی

2. مجموع گندم‌هایی که به تصاعد هندسی در خانه‌های شطرنج گذاشته شود

3. تثلیث زاویه و دیگر مسأله‌هایی که با پرگار و ستاره حل نمی‌شود

4. پایه‌ریزی روشی برای رسم کردن نقشه‌های جغرافیایی به نام قاعده‌ی تسطیح کره بر سطح مستوی

5. پژوهش در جرم مخصوص(چگالی) و تعیین دقیق جرم مخصوص 18 سنگ گرانبها و فلز

6. بیان علمی چاه‌های آرتزین بر اساس قانون ظرف‌های مرتبط

7. پژوهش‌هایی در حساب سال و ماه قوم‌های گوناگون

8. رصد ماه‌گرفت، خورگرفت، سیاره‌ها و ستارگان

9. اندازه‌گیری دقیق طول و عرض جغرافیایی چند شهر

10 ساختن ابزارهای اخترشناسی و چند ابزار علمی دیگر

11. اندازه‌گیری دقیق شعاع، قطر، محیط و مساحت زمین

12. تعیین فاصله‌ی بسیاری از شهرهای آباد زمان خود

AWT IMAGE

پژوهش‌های زمین‌شناسی

1. چگالی کانی‌ها. ابوریحان در کتاب الجماهر فی معرفه الجواهر به شرح فلزها و جواهرهای قاره‌های آسیا، اروپا و آفریقا می‌پردازد و ویژگی‌های فیزیکی ماند بو، رنگ، نرمی و زبری حدود 300 نوع کانی و مواد دیگر را شرح می‌دهد و نظریه‌ها و گفتارهای دانشمندان یونانی و اسلامی را درباره‌ی آن‌ها بیان می‌کند.

او چگالی‌سنج دقیقی اختراع کرد و چگالی کانی‌های شناخته شده را اندازه‌گیری کرد. اندازه‌گیری‌های او با اندازه‌گیری‌های امروزی، که با ابزارهای پیشرفته انجام می‌شود، چندان اختلاف ندارد.

کانی

اندازه‌گیری بیرونی

اندازه‌گیری امروزی

طلا

26/19

26/19

جیوه

74/13

56/13

مس

92/8

85/8

برنج

67/8

4/8

یاقوت آسمانی

97/3

09/4-01/4

یاقوت سرخ

85/3

14/4-95/3

لعل

58/3

7/3-5/3

زمرد

75/3

75/3-65/3

عقیق سرخ

56/2

8/2-5/2

لاجورد

6/2

8/2-4/2

2. چاه‌های آرتزین. بیرونی در آثار الباقیه درباره‌ی فوران آب از برخی چشمه‌ها و چاه‌ها چنین می‌گوید: "اما فوران چشمه‌ها و صعود آب به سمت بالا، علتش این است که خزانه‌ی آن از خود چشمه‌ها بالاتر جای دارد، مانند فوران معمولی و گرنه آب هرگز به سوی بالا جز این که منبع آن بالاتر باشد، نخواهد رفت ... بسیاری از مردم که چون علت امری طبیعی را ندانند، به همین اندازه کفایت می‌کنند که بگویید الله اعلم، مطلبی را که ما گفته‌ایم انکار کرده‌اند و یکی از آنان با من به منازعه پرداخت ... البته ممکن است آب به قله‌ی کوه هم برود، به شرط آن که قله‌ی کوه از منبع و مخزن آب، پایین‌تر باشد."

3. اندازه‌گیری قطر و محیط زمین. در کتاب قانون مسعودی نوشته است: " در سرزمین هند، کوهی را مشرف بر صحرای همواری یافتم که همواری آن همسان همواری سطح دریا بود. بر قله‌ی آن محل برخورد ظاهری آسمان با زمین، یعنی دایره‌ی افق را اندازه گرفتم که از خط مشرق و مغرب به اندازه‌ی اندکی کم‌تر از ثلث و ربع درجه، انحطاط داشت و من آن را 34 دقیقه محسوب داشتم. سپس از تفاع کوه را از طریق رصد کردن قله‌ی آن از دو نقطه الحجر این قله، که بر یک امتداد بودند، اندازه گرفتم که مساوی ششصد و پنجاه و دو ذراع در آمد ... و چون حساب کردم، تقریبا 58 میل درآمد و از این‌جا به درستی اندازه‌گیری منجمان مأمون اطمینان یافتم." او در پایان کتاب اسطرلاب، روش ریاضی به دست آوردن شعاع، محیط، مساحت و حجم کره‌ی زمین ر شرح داده است.

4. پژوهش‌های دیگر. شرح گردش زمین به دور خودش؛ بیان این که دره‌ی سند را باید دریایی کهن دانست که با مواد رسوبی پر شده است

AWT IMAGE

نگارش‌ها

نوشته‌های ابوریحان را بیش از 153 دانسته‌اند که بیش‌تر آن‌ها به زبان عربی بوده و 115 اثر پیرامون ریاضی بوده است. از میان همه‌ی آثار بیرونی، فقط 35 اثر باقی مانده است. او کتاب‌هایی را نیز از سانسکریت به عربی ترجمه کرده و نامه‌نگاری‌های مشهوری با ابوعلی‌سینا داشته است. مهم‌ترین نوشته‌های او عبارت‌اند از:

1. آثار الباقیه عن قرون الخالیه؛ این اثر به کوشش اکبر دانا سرشت منتشر شده است(انتشارات انجمن آثار ملی، 1353)

2. تحقیق ما للهند؛ این اثر به کوشش اکبر دانا سرشت منتشر شده است(انتشارات ابن‌سینا، 1353)

3. قانون مسعودی

4. التفهیم لاوائل الصناعه التنجیم؛ این اثر به زنده‌یاد جلال‌الدین همایی تصحیح و منتشر شده است(انتشارات بابک، چاپ سوم، 1362).

5. الجماهر فی معرفه الجواهر

6. تحدید نهایات الاماکن لتصحیح مسافات المساکن؛ این اثر به کوشش احمد آرام ترجمه و منتشر شده است(انتشارات دانشگاه تهران، 1352).

7. تحریر استخراج الاوتار؛ این اثر به کوشش ابولقاسم قربانی منتشر شده است(انتشارات انجمن آثار ملی، 1355).

منبع :

1. مصاحب و همکاران، مقاله‌ی ابوریحان بیرونی، دایره‌المعارف فارسی(جلد اول)

2. معتمدی، اسفندیار. ابوریحان و ریحانه. انتشارات مدرسه‌ی برهان، چاپ اول 1380

3. حسینی، احمد. کانی‌ها. انتشارات مدرسه‌ی برهان، چاپ دوم 1382

ابوریحان بیرونی در دانش‌نامه‌ی جزیره

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 10022 بار   |   دفعات چاپ: 2517 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 478 بار   |   0 نظر
سال جهانی زمین
Persian site map - English site map - Created in 0.049 seconds with 1041 queries by yektaweb 3320