Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی
ایرانی کیست
ایران باستان
دوران اسلامی
ایران معاصر
دانش ایرانیان
نوآوری‌های ایرانی
نام آوران ایران
در پایگاه‌های دیگر
پیرامون شاهنامه
معرفی کتاب
یادگارهای باستانی
بازتاب تمدن ایرانی
ایران‌نامه
برترین‌های تالار ایران
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: چرا میان آتن و ایران جنگ درگرفت؟
:: آنچه ابن‌سینا از ایران باستان آموخت
:: نه شرقی نه غربی نه تازی
:: ابران را چرا باید دوست داشت
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
بازسازی تخت جمشید

AWT IMAGE

آشنایی با سیستان

AWT IMAGE

جاهای باستانی ایران

• تخت جمشید

• زیگورات چغازنبیل

• بیستون

• تخت سلیمان

• گنبد سلطانیه

• هفت تپه

• ارگ بم

• شهر آیاپیر

• شهر سوخته

موزه‌های ایران

موزه‌ی ملی ایران

موزه‌ی کاخ سعدآباد

موزه‌ی فرش ایران

موزه‌ی رضا عباسی

موزه‌ی شیشه سرامیک

موزه‌ی کاخ نیاوران

موزه‌ی کاخ گلستان

موزه‌ی آستان قدس

موزه‌ی قرآن

موزه‌ی هنرهای معاصر

سالارکتاب
سالارکتاب
با کتاب‌های سالاری آشنا شوید
:: مادها و هخامنشی‌ها در یک نگاه ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۴/۳/۲۸ | نویسنده: آقاي سیروس غفاریان | 

امپراتوری ایران به دست مادها بنیان‌گذاری شد و هخامنشی‌‌ها آن را به اوج شکوهش رساندند. گستره‌ی آن امپراتوری بیش‌تر سرزمین‌های خاورمیانه را شامل می‌شد و از ساحل غربی دریایی مدیترانه تا مرزهای هندوستان را در بر می‌گرفت.

مادها و هخامنشی‌ها از آریایی‌ها بودند که نیاکانشان از سرزمین‌های سرد شمال به ایران سرازیر شدند و در غرب و جنوب غرب فلات ایران ساکن شدند. آنان بخش مهمی از اندیشه‌های فرهنگی، نظامی و سیاسی خود را از ساکنان بومی ایران و تمدن‌هایی که پیرامون رودهای دجله و فرات تشکیل شده بود، گرفتند و با پرورش آن‌چه از دیگران گرفته بودند، یکی از درخشان‌ترین تمدن‌های عصر خود را به پایه‌گذاری کردند.

  ده هزار سال تمدن

اقوام بومی ایران نخستین کسانی بودند که گندم و جو را شناختند، ابزار کشاورزی سنگی و مفرغی ساختند و جانوران را اهلی کردند. نخستین آثار سفالی در محل شهر باستانی سِیَلک، نزدیک کاشان، و بهترین ظرف های لعابی و سرامیک از تپه حصار دامغان به دست آمده است. نخستین ابزار ریسندگی و بافندگی در غار کمربند، نزدیک بهشهر، یافت شده است که به 7 هزار سال پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد. این یافته‌ها و شواهد دیگر، به خوبی نشان می‌دهند که ایران بیش از ده هزار سال پیشینه‌ی تمدن دارد.

  ورود آریایی‌ها

آریایی‌ها حدود 5 هزار سال پیش در منطقه اوراسیا، نزدیک کوه‌های اورال بین آسیا و اروپا، زندگی می‌کردند و به علت سرد شدن هوا و طولانی بودن تاریکی شب مجبور شدند به مناطق گرم‌تر مهاجرت کنند. حدود 3 هزار سال پیش، دسته‌ای از آنان به اروپا، دسته‌ای به هندوستان و دسته‌ای به فلات ایران مهاجرت کرد. دسته اخیر از طریق خوارزم و قفقاز به سرزمینی وارد شدند که ابتدا ایریانا، سپس آریانا و اِران و سرانجام ایران نام گرفت.

  سه قوم بزرگ

وقتی آریایی‌ها به فلات ایران وارد شدند، به سه شعبه تقسیم شدند. پارس‌ها در جنوب ایران و استان کنونی فارس و بخشی از ایلام ساکن شدند؛ هخامنشی‌ها و ساسانیان از این گروه بودند. مادها در غرب ایران به ویزه دامنه‌های الوند مستقر شدن و بعدها امپراتوری ماد را به وجود آوردند. پارت‌ها نیز به خراسان بزرگ وارد شدند؛ اشکانیان از این گروه بودند. بخشی از پارت‌ها به نام سکاها بین دریای خزر و دریاچه آرال ساکن شدند و بعدها مزاحمت‌هایی برای هخامنشی‌ها به وجود آوردند. مهاجمان آریایی که از تمدن بهره‌ی اندکی برده بودند، فرهنگ بومی ایران را کسب کردند و در مقابل جنگ آوری و دلاوری را به بومیان ایران آموختند.

  دین آریایی‌ها

آریایی‌ها چون از سرزمین‌های سرد با شب های طولانی به ایران مهاجرت کرده بودند، به خورشید(مهر یا میترا) و هرچه که نورانی بود، احترام می‌گذاشتند. احترام به آتش نیز به خاطر گرمی بخشی و روشنی آن بود. مدتی پس از استقرار آریایی‌ها در ایران، پیامبری به نام زرتشت از میان آنان برخاست و ایرانیان به اهورامزدا، به معنای دانای بزرگ، معتقد شدند که در واقع خداوند یکتا بود. البته، آنان به فرشتگانی مانند آناهیتا( ناهید که فرشته‌ی آب بود و نیز مهر، میترا که فرشته‌ی خورشید بود)احترام می‌گذاشتند. دین زرتشت در زمان مادها و هخامنشی‌ها شکوفا شد و پیروان زیادی پیدا کرد.

  نخستین امپراتوری

مادها نخستین امپراتوری ایران را به وجود آوردند و بیش از 150 سال بر نواحی غرب ایران از همدان تا آذربایجان و بخش هایی از بین النهرین حکومت کردند. آمادانا مرکز حکومت مادها بود که چندی بعد به هگمتانه، به معنی محل تجمع، مشهور شد. هگمتانه یادآور گرد هم‌آیی بزرگ مادها برای انتخاب دیااُکو به عنوان نخستین پادشاه ماد است. دیااُکو، که خود را داور می‌نامید، در سال 706 پیش از میلاد قبیله‌های ماد را علیه آشوریان متحد کرد و کوشید بر سلطه‌ی آنان بر مادها خاتمه دهد. این آرزو در حکومت هوَخشََتَرِه، فرزند دیااُکو، به حقیقت پیوست. مادها در سال 612 پیش از میلاد شهر نینوا، پایتخت آشور، را به کمک بابِلی ها تسخیر کردند و به سال‌ها ویرانگری و ستم بیش از اندازه آشوریان خاتمه دادند.

  کوروش بزرگ

کوروش فرزند کمبوجیه از قوم پارس و ماندانا، دختر آزیدِهاگ پادشاه ماد، بود که بر اثر فشار بیش از اندازه مادها بر قوم پارس، به جنگ پدربزرگش رفت، او را شکست داد، هگمتانه را گرفت و سلسله‌ی هخامنشی را در سال 550 پیش از میلاد بنیان نهاد. چندی بعد، کِرِزوس، پادشاه لیدی، به تحریک یونانی‌ها بر ضد کوروش قیام کرد. از این رو، کوروش به آسیای صغیر لشکر کشید و سارد، پایتخت لیدی، را گرفت. پادشاه هخامنشی در سال 538 پیش از میلاد، بابل را فتح کرد و همه‌ی اسیران و بردگان را آزاد کرد و فرمان داد هیچ خانه‌ای ویران نشود، مال هیچ‌فردی چپاول نشود و همه آزاد باشند.

AWT IMAGE

  امپراتوری جهانی

داریوش اول، داریوش بزرگ، کارهای مهمی برای گسترش امپراتوری هخامنشی انجام داد. احداث راه شاهی و ایجاد چاپارخانه ارتباط ایالت‌ها (ساتراپ‌ها) را آسان کرد و ضرب سکه استاندارد و قانون‌های عادلانه برای دریافت مالیات باعث رونق تجارت شد. داریوش بازرسانی داشت که به ساتراپ‌ها فرستاده می‌شدند و به کار نیروهای دولتی نظارت می‌کردند. به علاوه، او مجموعه قوانینی وضع کرده بود که تا اندازه‌ای از قانون‌های مشهور حمورابی اقتباس شده بود. داریوش بزرگ به کمک فینیقی‌ها ارتش ایران را به کشتی‌های جنگی تجهیز کرد و برای نخستین بار ارتباط بین دریای سرخ و مدیترانه را از راه نیل برقرار کرد. در زمان او وسعت قلمرو ایران به بالاترین حد خود رسید.

  پایان هخامنشیان

 در زمان داریوش برخوردهایی بین ایرانی‌ها و یونانی‌ها رخ داد. داریوش در جنگ اول کاری از پیش نبرد، در جنگ دوم ، نبرد مارتُن، شکست خورد و جنگ سوم را به علت شورشی در مصر نیمه کاره رها کرد. پس از او خشایارشا توانست با تلاش بیش از دو میلیون مرد جنگی آتن را در نبرد ترومپِل فتح کند. اما داریوش سوم نتوانست در برابر هجوم لشکریان اسکندر مقاومت کند و در اثر خیانت یکی از سردارانش کشته شد و تخت جمشید در 331 پیش از میلاد به دست اسکندر افتاد و آن را به آتش کشید.

  دستاوردهای تمدن هخامنشی

تمدنی که هخامنشی‌ها به وجود آوردند، دستاوردهای مهمی برای ایرانیان و ملت‌های دیگر داشت. در این‌جا به چند نمونه از آن‌ها اشاره می‌کنیم. درباره‌ی این تمدن و دستاوردهای آن در مقاله‌های تکمیلی بیش‌تر خواهید خواند.

  نخستین پیمان‌نامه‌ی حقوق بشر

در سال 1878 میلادی استوانه‌ای از گل پخته از خرابه‌های بابل به دست آمد که فرمان‌های کوروش بزرگ درباره آزادی اسیران و آزار نرساندن به مردمان شهرهای فتح شده به خط و زبان بابلی روی آن نوشته شده بود. این استوانه به عنوان نخستین اعلامیه‌ی حقوق بشر در موزه بریتانیا، در انگلستان، نگهداری می‌شود.

AWT IMAGE

  کهن‌ترین فرش جهان

باستان شناسان شوروی سابق هنگام حفاری زیر یخ‌های منطقه پازیریک در مرز مغولستان ، فرشی به طول دو متر و عرض یک متر و نیم کشف کردند که نقش های مرسوم در کتیبه های هخامنشی در آن دیده می شود. این فرش را ، که نشان‌دهنده پیشرفت هنر و فن نساجی و فرش بافی در دوران هخامنشی است، سکاها از ایران غارت کرده و به جنوب روسیه برده بودند.

  نخستین پست جهان

به دستور داریوش بزرگ جاده معروف به جاده‌ی شاهی برای آسان کردن ارتباط بیت 25 ایالت امپراتوری بزرگ هخامنشی بین شوش و سارد احداث شد. این جاده ،که شرق و غرب امپراتوری را به هم پیوند می زد، 2500 کیلومتر طول و 111 ایستگاه(چاپارخانه) داشت. در هر ایستگاه چابک سواران ماهر بر گرده‌ی اسب‌ها‌ی تندرو در انتظار رسیدن پیک شاهی بودند تا بی‌درنگ پیام را بگیرند و به چاپارخانه بعدی برسانند. به نوشته هرودوت، مورخ یونانی، چاپارها این مسیر را طی ده روز می‌پیمودند.

  چکیده معماری جهان

ساختمان تخت جمشید به دستور داریوش بزرگ آغاز شد و پادشاهان بعدی هر کدام قسمتی به آن افزودند. در ساختمان این بنا از کار بی‌مزد بردگان استفاده نشد. مزد کارگران و مهندسانی که از سراسر جهان برای ساختن این بنا دعوت شده بودند، در لوح‌های کشف شده از تخت جمشید نوشته شده است. این بنا نشانه عظمت و پیشرفت فنی و هنری هخامنشیان است.

AWT IMAGE

  کوتاه و خواندنی

 •   مادها اسب های زیبا و خوش اندامی پرورش می‌دادند و به یونانی ها می‌فروختند. یونجه، که خوراک اسب و جانوران اهلی دیگر بود، در زمان داریوش بزرگ از ایران به اروپا برده شد.

 •  به اسب در زبان عربی فَرَس گفته می شود که به معنای" از فارس آمده" است و مشخص می‌کند اسب مشهور عربی، ریشه‌ی ایرانی دارد.

 •  مادها باغ های باصفایی در اطراف دره الوند ایجاد کرده بودند که به زبان پارسی باستان به آنها پر دیس می‌گفتند. این وازه به زبان یونانی راه یافت و به صورت پارادایز درآمد که به معنای بهشت است.

 • ارابه های مرگبار هخامنشی در محل محور چرخ خود دو تیغه داس مانند داشتند که هنگام جولان دادن ارابه‌رانان در میدان کارزار، پیکر سربازان دشمن را قطعه قطعه می‌کردند.

 • بانکداری مهم ترین نوآوری اقتصادی ایرانیان بود. بانکداری به صورت صندوق امانات و دادن وام آغاز شد و به تدریج به پشتوانه طرح‌های بزرگی مانند حفر قنات‌های طولانی تبدیل شد.

 • هلو از طریق ایران به روم و از آن جا به سراسر اروپا برده شد. در فرهنگ انگلیسی وازه Pech به عنوان هلو آمده است که از وازه‌ی Persia به معنای فارس گرفته شده است.

 • در بیشتر نوشته هایی که از دوران هخامنشی برجای مانده است، ایرانیان از دو صفت دروغگویی و قرض کردن منع شده اند. ایرانیان دروغ را بدترین گناه می دانستند و به این جهت از قرض گرفتن واهمه داشتند که مبادا به خاطر بدهکاری دروغ بگویند.

 • آریوبرزَن سردار شجاع ایرانی و سربازان دلیرش در محل بند فارس، در کوه‌‌کیلویه، به پیشواز سپاهیان اسکندر رفتند و تا آخرین قطره خون با آنان جنگیدند و در راه میهن جان باختند.

  مهم ترین رویدادهای ایران باستان

 حدود 1000-1100 پیش از میلاد، چادرنشینان آریایی، نیاکان مادها و پارسیان، به سوی ایران سرازیر شدند.

 حدود 885 پیش از میلاد، آشوریان به سرعت بر بیشتر خاور نزدیک مسلط شدند.

 625 پیش از میلاد، هوخشتره بر تخت ما د جلوس کرد و به ساماندهی ارتش مشغول شد.

 612 پیش از میلاد، مادها به کمک بابلی ها پایتخت آشور را فتح کردند. 

 599 پیش از میلاد، کوروش دوم، کوروش کبیر، به دنیا آمد.

 558 پیش از میلاد، کوروش کبیر پادشاه پارس شد.

 550 پیش از میلاد، کوروش بر امپراتوری ماد مسلط شد.

 546 پیش از میلاد، کوروش پایتخت لیدی، سارد، را فتح کرد.

 539 پیش از میلاد، ارتش کوروش بابل را تسخیر کرد.

 525 پیش از میلاد، کمبوجیه دوم، فرزند کوروش، مصر را جزو قلمرو ایران کرد.

 522 پیش از میلاد، فردی ادعا می‌کند پسر کوچک کوروش است، پسری که پیش‌تر کمبوجیه او را کشته بود. به زودی کمبوجیه با وضع مشکوک کشته می‌شود. پس از مدتی، نجیب‌زادگان ایرانی، غاصب را به قتل می‌رسانند و داریوش را به پادشاهی بر می‌گزینند.

 512 پیش از میلاد، داریوش از تنگه بُسفُر عبور کرد و به اروپا وارد شد.

 490 پیش از میلاد، سپاه ایران در دشت ماراتون از آتنی ها شکست خورد.

 480 پیش از میلاد، خشایارشا بر تنگه داردانل پل زد و آتن را فتح کرد. 

 334 پیش از میلاد، اسکندر از تنگه داردانل عبور می کند و به ایران یورش می‌برد.

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA code
::
درباره نویسنده:

آقاي سیروس غفاریان، متولد 1322 قمصر کاشان، نویسنده و پژوهشگر  تاریخ است. تا کنون بیش از هزار مقاله از ایشان در نشریه های مختلف به چاپ رسیده است و 5 اثر تالیفی دارند. ایشان سال های زیادی عضو گروه درسی تاریخ سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی بوده اند. با آقاي غفاريان بيش‌تر آشنا شويد ...

دفعات مشاهده: 15004 بار   |   دفعات چاپ: 3591 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 384 بار   |   1 نظر
نظرات کاربران
نظر ارسال شده توسط نام يا پست الكترونيك در تاریخ ۱۳۸۹/۲/۳۰
جانم فدایت ای ایران
تالار ایران
Persian site map - English site map - Created in 0.13 seconds with 75 queries by YEKTAWEB 3858