Home Home Information Contact Site Map Library English Site
بخش‌های اصلی
صفحه اصلی
سرمقاله
پیشگامان آموزش
نخستین مدرسه ها
کتاب های درسی
محصولات کمک آموزشی
تاریخ آموزش
تصویرگران کتاب های درسی
شاعران کتاب‌های درسی
خبرهای آموزشی
برترین‌ مقاله‌ها
::
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب بخش
:: آینده‌ی ایران در دست معلمان با ایمان
:: سامانه‌‌ی یکپارچه‌ی پرورش خلاقیت در دانش‌آموزان
:: دانش‌آموزان از تاریخ چه باید بیاموزند؟
:: ویژگی‌های کتاب درسی
:: سپاس‌گذاری مردم سده از آموزگاران کهن‌ترین دبستان شهر
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: بیایید باکتری بخوریم
:: یخچال ایرانی، نوآوری ایرانی
:: چرخه سوخت هسته‌ای
:: ناسا پایین‌ترین دمای جهان را می‌آفریند
:: 9 نکته درباره بچه‌ها که ممکن است ندانید
:: جلوگیری از سرطان با غذاهای سبز
:: گرمای لپ‌تاپ بر قدرت باروری اثری ندارد
:: مجموعه‌ی 6 جلدی گفت‌وگو درباره‌ی انرژی منتشر شد
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
آموزش و پرورش ایران

ghatreh_in_jazireh

:: چهار دهه پشت کار ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۴/۳/۷ | نویسنده: آقاي سلیمان فرهادیان | 

گفت و گو با توران میرهادی سرپرست فرهنگ نامه کودک و نوجوان

کودکان و نوجوانان ایرانی، مانند همسالان خود در کشورهای پیشرفته جهان، نیاز دارند از واژه نامه ها و فرهنگ نامه ها و دیگر کتاب های مرجع که خاص آنان تهیه و منتشر می شوند، بهره گیرند. در سال های اخیر فرهنگ نامه های متعددی به فارسی ترجمه شده است که بخشی از نیازهای کشورمان و نوجوانان ایرانی، یعنی آگاهی از دانش روز و فرهنگ های دیگر را برآورده می کند، اما کودک و نوجوان ایرانی را با فرهنگ خود آشنا نمی کند و حتی در زمینه های علمی نیز با نیازهای او به طور کامل مطابقت ندارد.

البته شاید این کمبودها نقص آن فرهنگ نباشد، زیرا که آنان برای مخاطبان خاص خود تهیه شده اند و به نیازهای آنان پاسخ می دهند. برای رفع این کمبودها، برخی از ناشران در فرهنگ های خارجی جرح و تعدیل هایی انجام داده اند، مطالبی را حذف و مطالبی به آن اضافه کرده اند تا به اصطلاح فرهنگ ترجمه ای خود را با نیازهای کودکان و نوجوانان ایرانی سازگار سازند.
این کار نه تنها روح ایرانی را به کالبد آن فرهنگ ها ندمیده است بلکه به علت کم توجهی به ساختار فرهنگ، تا حدود زیادی به آن آسیب رسانده است. ترجمه غیر روان و نقص هایی که در ویراستاری و ساده نویسی این فرهنگ نامه ها وجود دارد نیز بهره گیری کودکان و نوجوانان ایرانی را از آنها مشکل کرده است.
در این میان گروهی علاقه مند به فرهنگ ایرانی با پشتکاری مثال زدنی و عشقی وصف ناشدنی به ایران و ایرانی به تالیف فرهنگ نامه ای برای کودکان و نوجوانانی ایرانی همت گمارده اند تا منبعی معتبر و موثق برای دستیابی به آگاهی های درست و مستند با دیدگاهی علمی، مردمی، الهام گرفته از تاریخ و فرهنگ ایران و منطقه، شوق انگیز و برانگیزاننده خواننده به مطالعه بیشتر باشد و بهره گیری از آن آسان، سودمند و آموزنده باشد. به پاسداشت تلاشی چند ساله که در واقع پاسداشت فرهنگ ایرانی است با دبیر اجرایی این فرهنگ نامه، خانم توران میرهادی، گفت وگویی انجام دادیم که خلاصه آن را در ادامه می خوانید.

• اهمیت تدوین فرهنگ نامه بومی نه تنها بر اهل فن بلکه بر عموم کسانی که به نحوی با کودکان و نوجوانان ایرانی ارتباط دارند، پوشیده نیست. با وجود این می خواهیم از زبان شما بر اهمیت تدوین فرهنگ نامه بومی تاکید کنیم.

بشر در دوران های مختلف حیات خود گنجینه های فرهنگی بسیار غنی ای را به وجود آورده است. به نظر می رسد در دنیای امروز که جهانی شدن با سرعت زیاد در حال شکل گیری است و سعی دارد تا نگاه یکسانی را به وجود آورد و جهت گیری های فکری را کاملاً مشخص کند، فرهنگ بومی ما در انزوا قرار گرفته است. شاید بعضی فرهنگ ها از پشتوانه چندان مستحکمی برخوردار نباشند و نتوانند چیز جدیدی را برای بشریت به ارمغان آورند، ولی بعضی دیگر از فرهنگ های غنی همانند فرهنگ ما می تواند در خدمت آرمان های بشری قرار گرفته و مفید واقع شود. وقتی که ما وضعیت خود را با سایر کشورها مقایسه کردیم به این نتیجه رسیدیم که بیش از آن داریم که بخواهیم از دیگران تمنا کنیم. مشکل این است که ما با کنه فرهنگ خودی آشنا نیستیم. از دوره قاجار تا انتهای دوره پهلوی سعی در تقلید از غرب داشتیم که باعث شد از خودمان غافل شویم. هر چند که پیش از آن هم خیلی هوشیار نبودیم، زیرا سواد خیلی توسعه نیافته بود. در نهایت نیز نوع نگرش ما به غرب تمام پایه های تمدن و فرهنگ ما را که زمانی در کل منطقه گسترش داشت، تحت الشعاع قرار داد. در حال حاضر نیز کتاب های درسی ما و شیوه ای که به آن عمل می شود، دانش آموزان ما را با این فرهنگ آشنا نمی کند و هیچ گونه علاقه مندی در آنها به وجود نمی آورد.

• ولی مسئولان آموزش کشور تاکید می کنند در تلاشند تا دانش آموزان را با فرهنگ خودی آشنا سازند. چه نقاط ضعفی وجود داشت که باعث شد ما در این کار موفق نباشیم.

دو نکته مهم در اینجا نقش داشت. در رژیم گذشته اصلاً این تفکر وجود نداشت که ما باید فرهنگ خودی را در نظام آموزش و پرورش به دانش آموزانمان بشناسانیم تا باعث علاقه مندی دانش آموزان شود. بعد از انقلاب این فکر پدید آمد که فرهنگ خودی را باید به دانش آموزانمان بشناسانیم، ولی شیوه ای که به کار رفت، دیوار بلندی بین دانش آموز و فرهنگ خودی کشید. مثلاً به جای اینکه زندگی سعدی، شرایط زمان وی، طرز فکر و برداشت او از زندگی تحلیل شود، یک قصیده بلند و دشوار از سعدی را در کتاب گنجاندند؛ به طوری که دانش آموز اصلاً معنای آن را نمی فهمد. بعد هم آن را با شیوه ای خشن، تحمیلی و به اجبار نمره و امتحان به خورد دانش آموزان دادند. دانش آموز به این شیوه با فرهنگ خودی آشنا نمی شود. نکته دیگر بیان دقیق حقایق تاریخی است. سال هاست که به دوستانمان در آموزش و پرورش می گوییم که در کتاب های درسی فارغ از گرایش های سیاسی حقایق تاریخی را به بچه ها بگویید و اجازه بدهید تا دانش آموزان تحلیلگر حقایق مملکت خودشان باشند. نه کسی را بزرگ کنید، نه کسی را کوچک کنید، حقیقت را به آنها بگویید و بگذارید دانش آموز به کتاب درسی خودش اتکا کند. کاری کنید که دانش آموز بپذیرد کتاب واقعیت ها را به او می گوید.

• پس از انقلاب که مسئولان نظام هم در فکر گسترش فرهنگ بومی بودند، چقدر از فعالیت های شما حمایت کردند؟

در مورد این سئوال باید دو نکته را مدنظر داشته باشیم. اول آنکه ما یک سازمان غیردولتی هستیم که با نیروهای داوطلب کار می کنیم و نمی توانیم منتظر کمک های موسسات دولتی باشیم. در سال های اول انقلاب این نگرش در جامعه ما وجود داشت که همه آنهایی که در رژیم گذشته کار کردند، به نوعی وابسته به رژیم سابق بودند و همین مسئله باعث شد که همه چیز زیر سئوال برود. مدت های مدیدی به عملکرد ما با دید شک و تردید نگاه می کردند تا آنکه کم کم ثابت شد کار سیاسی نمی کنیم. کار ما بالا بردن کیفیت آموزش کتاب های کودکان و نوجوانان است و به همین دلیل فرهنگ نامه توانست کارش را یکبار دیگر پس از انقلاب آغاز کند. بعدها وزارت ارشاد با خریدن کتاب عملاً تیراژ کتاب ها را افزایش داد. یک زمانی هم شهردار تهران با ما همکاری کرد و ما توانستیم جلد ۳ و ۴ را با کمک ایشان به پایان برسانیم و چاپ کنیم. بعدها هم گروه های مردمی دیگری به نام یاوران و دوستداران فرهنگ نامه به ما پیوستند. گروه هایی هم هستند که بخشی از هزینه نشر هر جلد را متقبل می شوند. یعنی ما سرمایه های اندکی داریم که بودجه هسته حقوق بگیر ما را تامین می کند، بقیه اش هم که بالغ بر سیصد نفر هستند داوطلبانه فعالیت می کنند و هیچ حقوقی نمی گیرند. به خاطر دارم زمانی از یکی از همکاران زحمتکش این مجموعه پرسیدم: «یعنی تو واقعاً نمی خواهی هیچ حقوقی بگیری؟» که در جوابم گفت: «یعنی تو می خواهی بر عشقم قیمت بگذاری؟»

• تا جایی که می دانیم فکر تدوین یک فرهنگ نامه برای کودکان به دهه ۴۰ مربوط می شود. این فکر از کجا به ذهن شما خطور کرد و چه کسانی در عملی شدن این فکر نقش داشتند؟

دقیقاً از روزی که شورای کتاب کودک تاسیس شد، همه ما به این فکر بودیم. (شورای کتاب کودک برای توسعه ادبیات ملی کودکان و اشاعه کتابخوانی به وجود آمد.) همه موسسان شورای کتاب کودک معلم بودند و با دانش آموزان سروکار داشتند. به همین دلیل داشتن یک کتاب مرجع خوب که مناسب دانش آموزان ایرانی باشد، در ذهن همه ما بود. به تدریج با بعضی از انتشارات معتبر مثل امیرکبیر، ابن سینا و سخن مذاکره کردیم. با افرادی که در کار تدوین کتاب های درسی بودند مشورت کردیم که نتیجه همه آن زحمات فرهنگ نامه ۱۸ جلدی شد که ترجمه یک دایره المعارف آمریکایی بود. در اینجا به ما انتقادی کرده و گفتند که شما یک فرهنگ نامه آمریکایی را برای دانش آموزان ایرانی در نظر گرفتید. پس از انقلاب نیز گروه دیگری به شورا پیوستند که دغدغه دانش آموزان این کشور را داشتند. نهایتاً هم بودجه بسیار کمی در اختیار ما قرار گرفت و ما کار را در پاییز ۵۸ آغاز کردیم.

چه نکاتی در انتخاب مدخل ها رعایت شده است و در نهایت این دایره المعارف چند مدخل خواهد داشت؟

در برنامه ای که ما در سال ۵۸ تنظیم کردیم، قرار بر این بود که فرهنگ نامه با پنج هزار مدخل و ۱۵ جلد تدوین شود. البته این برنامه اولیه ما بود. برای گزینش مدخل ها هم شورا مجهز به نیروی انسانی بسیار تخصصی است که از جمله آنها می توان به خانم انصاری، خانم عماد و خانم قزل ایاغ اشاره کرد. اولین کاری که انجام دادیم این بود که هر چه کتاب درسی داشتیم، مرور کرده و برگه نویسی کردیم. دلیل اینکه از کتاب درسی آغاز کردیم این بود که کتاب درسی تخته پرسش دانش آموز است. از اینجاست که دانش آموز به سمت کتاب مرجع هدایت می شود. در حقیقت سئوال ها از کتاب درسی آغاز می شود و دانش آموز جوابش را در کتاب درسی پیدا می کند. یعنی آغاز کار ما با کتاب های درسی بود. پس از آن تمام کارهایی را که پیش از ما انجام شده بود دقیقاً بررسی کردیم، یعنی کتاب های مرجعی همچون فرهنگ دهخدا، مصاحب و دایره المعارف اسلامی را برگه نویسی کردیم. در مرحله بعد سه نمونه از فرهنگ نامه های خارجی را بررسی کردیم که ویژه دبستان، راهنمایی و دبیرستان بود. این فرهنگ نامه ها را هم در رشته های مختلف برگه نویسی کردیم. سپس برگه ها را جمع آوری کرده و به ترتیب الفبایی مرتب کردیم. بعدها خانم انصاری نظر دادند و گفتند که بهتر است الفبایی نباشد بلکه تخصصی تنظیم شود. بعدها از کمک های استادان دانشگاه ها هم بهره مند شدیم. آنها یادآوری کردند که لازم است چه مدخل هایی داشته باشیم تا فرهنگ نامه از جامعیت برخوردار شود و در عین حال مناسب دانش آموزان باشد. با کمک استادان دانشگاه که تعدادشان زیاد است و متاسفانه نمی توانم تک تک نام ببرم، کار ما از سال ۵۸ شروع شد و در تابستان ۶۱ انتخاب مدخل ها به پایان رسید.

• هر فرهنگ نامه ای ساختار ویژه خود را دارد و چارچوب خاص را برای مقاله های خود انتخاب می کند. ساختار مقاله های این فرهنگ نامه چگونه است؟

فرهنگ نامه معمولاً دو نوع مراجعه کننده دارد. مراجعه کننده نوع اول که به او می گوئیم مراجعه کننده شتابزده که فقط اطلاعات مختصری می خواهد تا دریابد واژه مورد نظر او به چه معناست. فرهنگ ما همیشه در بند اول به پرسش این مراجعه کننده شتابزده جواب می دهد که بسیار مختصر است. در مرحله بعد وارد جزئیات شده و با موشکافی، مفهوم عمیقاً تشریح می شود که برای این کار از همه ابزار های ممکن از جمله تصویر، نمودار، جدول و عکس استفاده می شود. در انتها نیز تاریخچه ای از مفهوم مورد نظر را ارائه می دهیم. نکته لازم به ذکر دیگر آن است که ما در این فرهنگ همانند فرهنگ های خاص بزرگسالان منابع را در کتاب ذکر نمی کنیم. ولی همه اینها دارای منبع است. این ساختار کلی را که توضیح دادیم در تمام مقاله رعایت شده است.

• گذشته از بومی بودن چه ویژگی های دیگری این فرهنگ را از سایر دایره المعارف های خارجی متمایز می کند؟

همه کسانی که اینجا مشغول فعالیت هستند با کودکان کار کردند. یعنی ما با کودکان ایرانی آشنا هستیم و با پرسش های آنان آشنایی داریم. به عبارت دیگر پرسش های دانش آموزان است که خط مشی ما را تعیین می کند. از روز اول حدود ۴۰ تا ۷۰ دانش آموز با ما همراه بودند، یعنی ما یک شورای مشورتی کودکان داریم که سن آنها بین ۱۰ تا ۱۶ سال است.
مشاوران نوجوان مقاله ها را می خوانند و نظرشان را به ما می گویند.
آیا مقاله به پرسش های آنان پاسخ داده است؟ تصاویر مقاله به فهم مطلب کمک کرده است؟ در متن آن دشواری خواندن یا درک مطلب وجود ندارد؟ به اندازه کافی ساده و روان است؟ و به هر حال چون فرهنگ نامه برای آنان نوشته می شود، نظر مشورتی آنان برای ما مهم است در نتیجه با توجه به بهره گیری از این شورا ها فرهنگ نامه مطابق نیاز های کودکان و نوجوانان ایرانی نوشته شده است.

مشاوران نوجوان چگونه انتخاب می شوند؟

هیچ انتخابی وجود ندارد. از هر فردی که مراجعه کرد استقبال می کنیم. ما هر سال پیرو اطلاعیه ای از علاقه مندان دعوت می کنیم با فرهنگ نامه همکاری کنند. البته تعدادی از مشاوران نوجوان ما، فرزندان نویسندگان، ویراستاران و سایر همکاران فرهنگ نامه هستند یا کسانی که از سوی آنان معرفی می شوند.

• بنابراین می توانیم نتیجه بگیریم اعضای شورای مشورتی به طور معمول دانش آموزانی هستند که در محیط های فرهنگی رشد کرده اند. به همین دلیل به نظر می رسد پرسش ها و نظرات آنان، لزوماً پرسش ها و نظر های همه دانش آموزان نباشد.

 ما برای اینکه تا حدود زیادی مطابق نیاز همه دانش آموزان بنویسیم از گروه های ترویج فرهنگ نامه که به مدارس مراجعه می کنند، خواسته ایم پرسش ها و نظرهای دانش آموزان را برای ما بیاورند. جالب این است که پرسش های اغلب بچه ها مشترک است. البته ممکن است دانش آموزان یک منطقه چند پرسش غیر مشترک با مناطق دیگر نیز داشته باشند. برای مثال در سفری که یکی از همکاران به مدارس جنوب خراسان داشت اغلب دانش آموزان سئوال هایی پیرامون زلزله پرسیده بودند. شاید این موضوع در آن زمان فقط برای آنان که دچار زلزله شده بودند، مطرح بوده است، اما اکنون به موضوع مورد پرسش همه دانش آموزان تبدیل شده است. همه می خواهند بدانند زلزله چگونه رخ می دهد؟ حکمت آن چیست؟ ما به این پرسش ها در فرهنگ نامه پاسخ داده ایم.

• انتخاب نویسندگان، ویراستاران و مشاوران چگونه انجام می شود؟

ما در کشورمان افراد علمی نویس و ویراستاران باتجربه در زمینه ویرایش فرهنگ نامه و متن علمی و آموزشی کم داریم. کسانی هستند که به این کار علاقه دارند اما دانش و مهارت لازم را ندارند و کسانی هستند که دانش را دارند اما نوشتن ساده و روان را به خوبی نمی دانند. ما در فرهنگ نامه تلاش کردیم افراد علاقه مند را جذب کنیم و با کارگاه هایی که هرساله برگزار می کنیم، مهارت های لازم را به آنان آموزش بدهیم. البته ما از وجود بهترین ویراستاران و نویسندگان و متخصصان دانشگاهی نیز بهره می گیریم. مقالات بار ها خوانده می شوند. متخصصان به درستی مطلب و ویراستاران بر ساده نویسی آن نظر می دهند.
در واقع ما افراد متفاوت را با توان های متفاوت گردهم آورده ایم و در عین حال که یاد می دهیم، خود نیز یاد می گیریم.

• در تهیه تصاویر چه نکاتی را مد نظر دارید؟

هیچ کدام از تصاویری که در فرهنگ نامه چاپ شده است، تزئینی نیست. تصاویری را انتخاب کرده ایم که علاوه بر کیفیت بالا، آموزشی باشند و به فهم مطلب کمک کنند. در مواردی که عکس ها، هدف ما را برآورده نمی کنند، از تصویرسازی بهره می گیریم. البته گاهی عکس نوعی مدرک تاریخی است و تلاش می کنیم به هر نحو که شده عکس مورد نظر را پیدا کنیم. در این راه همکاران ما به آرشیو های مختلفی که در کشورمان وجود دارد مراجعه می کنند برخی نیز تصاویر را به فرهنگ نامه اهدا می کنند.

• آیا برای نشر الکترونیک فرهنگ نامه طرح و برنامه ای دارید؟

در زمینه نشر الکترونیک ما با مشکل بزرگ نپذیرفتن حق مولف روبه روایم. همان طور که می دانید متاسفانه در کشور ما CD به صورت غیر مجاز به راحتی تکثیر می شود و تا زمانی که این مشکل رفع نشود، اقدام در زمینه عرضه CD فرهنگ نامه، به نفع فرهنگ نامه نیست. البته طرح هایی تاکنون مطرح شده است که هنوز به نتیجه گیری نهایی نرسیده ایم.

• قرار است که این فرهنگ نامه در نهایت در چند جلد تدوین شود و تاکنون چند جلد آن منتشر شده است؟

همان طور که گفتم در ابتدا قرار بود که این فرهنگ نامه در پانزده جلد تنظیم شود ولی با توجه به گستردگی و حجم کار و همچنین علاقه مندی همکاران کار را گسترش دهیم و طبق برنامه جدید قرار است فرهنگ نامه در ۲۴ جلد تنظیم شود که تاکنون ۹ جلد آن چاپ شده و ۴ جلد آن آماده شده است که به زودی چاپ خواهد شد.

• با تشکر از اینکه وقت خود را در اختیار ما گذاشتید.

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


CAPTCHA
::
دفعات مشاهده: 6138 بار   |   دفعات چاپ: 2488 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 173 بار   |   0 نظر
آموزش در ایران
Persian site map - English site map - Created in 0.09 seconds with 63 queries by YEKTAWEB 3961