Home Home Information Contact Site Map Library English Site
:: صفحه اصلي درباره جزيره نقشه ارتباط با ما جستجو بهترين‌ها ::
بخش‌های اصلی
آموزش و پرورش::
ایران‌شناسی::
دانش و زندگی::
زمین‌شناسی::
زیست‌شناسی::
رایانه و اینترنت::
شیمی و علم مواد::
فناوری و مهندسی::
فیزیک و اخترشناسی::
از کارشناس بپرس::
کوتاه و خواندنی::
سخن تصویر::
::
پیام شما
سلام من علی هستم 14 ساله خواستم تشکر کنم چون جواب سوال‌های معلم علوم مدرسمون رو تونستم جواب بدم خیلی ممنون
من آرزو وخواهرم آناهیتا از چادگان اصفهان، سایت شما را بسیار دوست داریم

فاطمه امیری: من همیشی به سایت شما سر می زنم سایت خیلی خوبی دارید


مائده و مهرناز از زنجان: ممنون از سایت خوبتون


فاطمه  وجدانی از قم: خیلی از برنامه هاتون خوشم آمد و از آن ها خیلی استفاده کردم

آوین احمدی از تهران: سایت خیلی خوب و مفیدی دارید. مرسی که نقاشی مامانم رو روی قالب وبتون قرار دادید. مطلب های علمی خوبی هم که میذارید خیلی ممنون داره.

مجمدامین نیشابوری: سلام من14سالمه ممنون از مطالبتون. باهاش یک روزنامه دیواری عالی درست کردم.

شیوا از اهواز: من کلاس ششم هستم. از کلاس دوم جزیره را دنبال می کنم. ممنون از این همه زحمتتون. می خوام از خانم رضایی گلم که خیلی دوستش دارم، تشکر کنم.
کوثر از اهواز: این سایت بسیار عالی است. من 4ساله رفت وآمد دارم. امیدوارم با گذاشتن مطالب بیشتر طرفداران بیشتری را جذب کنید!

حسن از طارم زنجان :سلام من کلاس ششم هستم ولی در کلاس سوم با این سایت آشنا شدم خیلی سایت خوبی است.

فاطمه: من همکنون کلاس چهارم میخونم وتوی کلاس دوم سایت شمارو پیدا کردم واقعا سایت خوبی دارین ممنون

ائلیار: 7 سالمه به بابام گفتم این نامه رو به شما بفرسته. من از دایناسورها خیلی خوشم میاد. از بازی‌هاتون، نقاشی‌ها از همه چیز سایتتون خوشم اومده از شما خیلی خیلی تشکر می‌کنم.
مهدیس: این سایت یک جزیره نیست. بلکه یک دنیا اطلاعات است. من از همه ی شما از ته دل سپاس گزارم . ممنون

من فاطیما هستم . 9 سالمه. امروز سایت شما را در مجله رشد پیدا کردم. خیلی خوب بود.

نرگس: ممنون از سایت خوبتون. من با مطالبتون یه روزنامه دیواری توپ درست کردم.

سعیده: اسم خواهرم تامیتا است ما سایتتون رو خیلی دوست داریم مخصوصا کوتاه و خواندنی رو

سارا و ساغر: سایتتون رو دوست داریم

ستاره: یازده سالمه، من خیلی جزیره دانش را دوست دارم
آرینا: یازده سالمه. سایت جزیره ی دانش را دوست دارم . هر موقع دختر خاله ام سارینا به خانه ی ما میاد باهم به این سایت می آییم.
ملیکا: 6ساله هستم. با کمک دختر عمو ستاره توانستم این نامه را بنویسم . سایت شما خیلی خیلی قشنگه. از شما تشکر می کنم . دختر عموستاره که دانشجو هست از این سایت خیلی استفاده کرد.
شیرین: سایت جزیره ی دانش خیلی خوب است . من الان کلاس پنجم هستم وقتی کلاس سوم بودم از طریق مجله های رشد دانش آموز با سایت شما آشنا شدم . ممنونم
عرفان: 9ساله هستم. از شما خیلی تشکر می کنم به خاطر این بانک اطلاعات (سایت جزیره دانش).
لانا: جزیره دانش عالی ممنون ازشما
جستجو در پایگاه

جستجوی پیشرفته
دریافت اطلاعات پایگاه
نشانی پست الکترونیک خود را برای دریافت اطلاعات و اخبار پایگاه، در کادر زیر وارد کنید.
آخرین مطالب سایر بخش‌ها
:: نقش کتابخانه‌های دیجیتال چندرسانه‌ای در پیشرفت آموزش
:: چه چیزی دختران را دختر می‌سازد؟
:: ترویج علم با دانش‌نامه‌های الکترونیکی
:: کتاب‌های اخترشناسی و فضا منتشر شد
:: ریش دراز
:: بزمجه: یادگار دایناسورها
:: یوسف ثبوتی: بنیان‌گذار نخستین رصدخانه‌ی پژوهشی ایران
:: سرشت علم و جایگاه آن در استانداردهای آموزش علوم
:: سرگذشت کتاب مرجع در ایران
:: امیراعلم و بهداشت در ایران
نظرسنجی
كدام را بيشتر مي‌پسنديد
تازه‌هاي علوم و فنون
تاريخ و فرهنگ ايران
دانش‌نامه‌ي جزيره
ويژه‌هاي آموزگاران
جزيره‌ي كودكان
معرفي پايگاه اينترنتي
از كارشناس بپرس
   
عضو جزیره شوید

کاربران گرامی: برای دریافت خبرنامه‌ی جزیره در فهرست دوست‌داران جزیره ثبت نام کنید.  

 فرم ثبت نام 

آخرین مطالب جزیره

برای دریافت آخرین مطالب جزیره در رایانه شخصی یا پایگاه خود روی این دکمه UniRSS کلیک کنید.

برای اطلاعات بیش‌تر، راهنمای RSS برنامه را ببینید.

:: آیا ابوریحان بیرونی از گردش زمین به دور خورشید آگاه بود؟ ::
 | تاریخ ارسال: ۱۳۸۸/۶/۱۲ | نویسنده: يونس کرامتی | 

ابوریحان بیرونی در کتاب استیعاب‌الوجوه‌الممکنه فی صنعهالاصطرلاب در جریان بررسی روش‌های ممکن در ساخت اسطرلاب به معرفی اسطرلاب زورقی ساخته‌ی ابوسعید سجزی می‌پردازد. توصیف بیرونی از این گونه اسطرلاب بحث‌های بسیاری در تاریخ علم در پی داشته است. برخی ساخت این اسطرلاب را نشانه‌ی اعتقاد سجزی به حرکت وضعی زمین (حرکت به گرد خودش) دانسته و برخی دیگر به خطا این کار را نشانه‌ی اعتقاد سجزی به حرکت انتقالی زمین (حرکت به دور خورشید) دانسته‌اند. این در حالی است که بیرونی حرکت وضعی را شبهه‌ای دانسته که حل آن دشوار است.

  بیرونی در هنگام بحث درباره‌ی اسطرلاب زورقی چنین آورده است :

  «از ابوسعید سجزی اسطرلابی از نوع واحد و بسیط دیدم که از شمالی و جنوبی مرکب نبود و آن را اسطرلاب زورقی می‌نامید و او را برای اختراع آن اسطرلاب بسیار ستودم . چه اختراع آن برپایه‌ی اصلی است قائم به ذات خود و مبتنی بر عقید‌ی مردمی است که زمین را متحرک دانسته و حرکت روزانه را به زمین نسبت می‌دهند و نه به کر‌ه‌ی سماوی و بدون شک این شبهه‌ای است که تحلیلش دشوار و رفع و ابطالش مشکل است. مهندسان و علمای هیأت که اعتماد و استناد ایشان بر خطوط مسّاحیه است، در نقض آن شبهه چیزی (گفتنی) ندارند. زیرا چه حرکت روزانه را از زمین بدانند و چه آن را به کره‌ی سماوی نسبت دهند در هر دو حالت به صناعت آنان زیان نمی‌رسد و اگر نقض این اعتقاد و تحلیل این شبهه امکان پذیر باشد موکول به رأی فلاسفه طبیعی‌دان است . » (استیعاب، 128 ).

  بسیاری از اخترشناسان پیشین باور داشتند که زمین ثابت است و کره‌ی سماوی(شامل فلک خورشید) به دور زمین می‌گردد و همین گردش باعث شب و روز می‌شود. اما برخی گمان می‌کردند که فلک خورشید ثابت است و چون زمین به دور خودش می‌گردد، شب و روز پدید می‌آید. با توجه به گفته‌ی بیرونی، سجزی از دسته‌ی دوم بوده و به نظر می‌رسد به گردش زمین به دور خودش (حرکت وضعی) باور داشته است. هرچند به نظر برخی پژوهشگران تاریخ علم مانند نالینو (ص252) ساخت اسطرلاب زورقی را نمی‌توان به خودی خود نشانگر اعتقاد سجزی به حرکت وضعی زمین دانست. اما با توجه به سخن بیرونی می‌توان پنداشت که سجزی در نامه‌های خود با بیرونی چنین نظریه‌ای را مطرح کرده باشد.

  بیرونی در تحقیق‌ماللهند نیز به هنگام اشاره به نظر دانشمندان هندی دربار‌ه‌ی «حرکت فلک و سکون زمین» یا «حرکت زمین و سکون فلک» یک بار دیگر می‌گوید که پذیرش یکی از این دو نظریه و نپذیرفتن نظریه‌ی دیگر هیچ آسیبی به علم نجوم وارد نمی‌کند، زیرا توجیه پدیده‌های نجومی بر پایه‌ی هر دو نظریه یکسان است. بیرونی بار دیگر حل این مسأله را دشوار می‌داند و تأکید می‌کند که بسیاری از فضلای پیشین و معاصرین او، در مسأله‌ی حرکت زمین و رد آن تفکر بسیار کرده‌اند و خود او در کتاب مفتاح علم‌الهیئه (که امروزه نشانی از آن در دست نیست؛ فهرست، شم13) در این باره به بحث پرداخته و «در معنی و نه در کلام» از همۀ گذشتگان پیشی گرفته است (تحقیق ماللهند،چ حیدرآباد 231-232).

  از اشاره‌ی بیرونی به «حرکت فلک نسبت به زمین» یا بالعکس و «حرکت روزانه شرقی» پیداست که منظور وی حرکت وضعی زمین (چرخش گرد خود) بوده و نه حرکت انتقالی (گرد خورشید). اما برخی از نویسندگان مقصود بیرونی را حرکت انتقالی پنداشته‌اند و در نتیجه این سخنان را به نظریه‌ی «خورشید مرکزی» ربط داده‌اند (برای مثال، نصر، 184-187؛ اذکایی، 77-81). این اشتباه در آثار شرقی و به‌ویژه فارسی رواج بسیار داشته است. این در حالی است که بیرونی در این مورد تنها به ذکر این نکته که تفاوتی میان این دو نظریه وجود ندارد بسنده کرده و هیچ یک از این دو را بر دیگری برتری نداده است.

  با این همه ابوعلی حسن بن علی مراکشی(از دانشمندان سده‌ی 7ق) در جامع‌المبادی والغایات فی علم‌المیقات از بیرونی به جهت ستایش (و نه پذیرش) نظر سجزی به شدت انتقاد کرده که سخنی نابه‌جا است. او هنگام تشریح ساختمان اسطرلاب زورقی آورده است:

  «ابوریحان بیرونی گفته است که پدیدآورند‌ه‌ی این اسطرلاب ابوسعید سجزی است و آن اسطرلاب مبتنی بر آن عقیده است که زمین متحرک و کره‌ی سماوی، به استثنای سیارات هفتگانه، ثابت است. بیرونی گفته است که این شبهه‌ای است که حل آن دشوار است و از بیرونی عجیب است که چگونه رد شبهه‌ای را که نادرستی‌اش بی‌اندازه آشکار است دشوار می‌شمارد. حال آن‌که نادرستی این سخن را ابوعلی سینا در کتاب شفاء و رازی در کتاب ملخص و آثار دیگرش روشن کرده‌اند» (2/74-75؛ نیز نالینو، 251، برای توضیح بیش‌تر در این‌باره نگاه کنید به کرامتی، «ملاحظاتی ...»، 124-130).

  مآخذ

  1. بیرونی، استیعاب‌وجوه‌الممکنه فی صنعه الاصطرلاب، به کوشش محمد اکبر جوادی حسینی، مشهد، 1380ش.

  2. همو، تحقیق ماللهند، حیدرآباد دکن، 1377ق/1958م.

  3. مراکشی ، ابوعلی حسن‌بن‌علی، جامع‌المبادی و الغایات فی علم‌المیقات، چاپ تصویری به کوشش فواد سزگین، فرانکفورت، 1984م.

  4. نالینو، کارلو آلفونسو، علم‌الفلک و تاریخه عندالعرب فی قرون‌الوسطی، رم، 1911م.

  5. نصر، حسین، نظر متفکران اسلامی درباره‌ی طبیعیت، تهران، 1342ش.

  6. اذکایی، پرویز، ابوریحان بیرونی، تهران، 1374ش.

  7. کرامتی، یونس، «ملاحظاتی در باب آراء نجومی ابوسعید سجزی و شرف‌الدین مسعودی»، نامه‌ی فرهنگستان، سال سوم، شماره‌ی اول، بهار 76.

  
تسهیلات مطلب
سایر مطالب این بخش سایر مطالب این بخش
نسخه قابل چاپ نسخه قابل چاپ
ارسال به دوستان ارسال به دوستان


کد امنیتی را در کادر بنویسید >
::
دفعات مشاهده: 7230 بار   |   دفعات چاپ: 2024 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 462 بار   |   0 نظر
حق هر گونه نشر کاغذی و الکترونیک، برای جزیره‌ی دانش محفوظ است.
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 916 queries by yektaweb 3388